Chiêm ngưỡng 12 bảo vật quốc gia, có tượng Bồ tát niên đại 1.200 năm
(Dân trí) - 12 bảo vật quốc gia Champa được lưu giữ tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm thành phố Đà Nẵng tái hiện sinh động dấu ấn một thời kỳ từng hưng thịnh qua những pho tượng, phù điêu và đài thờ độc đáo.
Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đang lưu giữ 12 bảo vật quốc gia của người Champa có niên đại từ thế kỷ VII đến XIII, được phát hiện tại nhiều địa phương miền Trung. Nơi đây được nhiều người dân, du khách tham quan, tìm hiểu về sự hình thành, phát triển của một giai đoạn lịch sử của Việt Nam.
Ấn tượng nhất là tượng Bồ tát Tara bằng đồng cao gần 1,15m được phát hiện năm 1978. Tượng Bồ tát đứng thẳng, hai tay cùng đưa cân xứng về phía trước. Toàn bộ phần cơ thể phía trên được phô trần với bộ ngực căng đầy. Y phục phía dưới gồm một tấm váy dài gần đến cổ chân và tấm vải bên ngoài.
Khuôn mặt của Bồ tát Tara vuông vức, nghiêm nghị, đôi lông mày to, cong, giao nhau, mũi to, môi dày... gợi đến phong cách Đồng Dương. Tóc của Bồ tát Tara được vấn lên thành búi cao có mang hình Phật A Di Đà.
Tượng có niên đại ở cuối thế kỷ IX đầu thế kỷ X (tương đương khoảng 1.200 năm trước). Tượng được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2012 và là một trong những tượng bằng đồng quan trọng nhất từng được tìm thấy tại Đông Nam Á.
Tượng thần Shiva có niên đại thế kỷ VIII, được phát hiện năm 1903 tại tháp Mỹ Sơn C1. Dù không còn nguyên vẹn, tượng vẫn gây chú ý bởi phần lỗ tai được đục trống để đeo trang sức phục vụ nghi lễ tế tự. Hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia năm 2024.
Tượng Rồng Tháp Mẫm là một trong những báu vật gây ấn tượng với nhiều du khách. Tác phẩm bằng sa thạch được phát hiện tại di tích Tháp Mẫm (tỉnh Bình Định cũ, nay là tỉnh Gia Lai) vào năm 1934 và được công nhận bảo vật quốc gia năm 2024. Rồng được khắc họa tư thế chầu, hai chân trước quỳ, hai chân sau hất lên trên, miệng ngậm viên ngọc.
Pho tượng có niên đại thế kỷ XII, gần như còn nguyên vẹn với chiều dài và cao khoảng 1,58m. Hình tượng rồng được kết hợp từ nhiều linh vật khác nhau, tạo ấn tượng thần thoại nhiều hơn là hiện thực.
Đài thờ Mỹ Sơn E1 có niên đại khoảng thế kỷ VII, gồm nhiều khối sa thạch ghép lại, mô phỏng đầy đủ kiến trúc một ngôi tháp Chăm với bậc cấp, vòm cửa, hoa văn và linh vật. Đài thờ đã được công nhận bảo vật quốc gia năm 2012.
Bên trên là Tượng thần Ganesha có niên đại thế kỷ VII, được phát hiện năm 1903 tại tháp Mỹ Sơn E5 và được công nhận là bảo vật quốc gia vào năm 2020. Tượng được thể hiện dưới hình dáng mình người đầu voi, được tạc trong tư thế đứng thẳng, hướng nhìn về phía trước. Hai bàn chân song song đứng trên đế vuông, dưới đế có chốt nhọn để gắn vào bệ thờ.
Theo thần thoại Ấn Độ, Ganesha là vị thần của may mắn, tri thức, là con trai của thần Shiva và nữ thần Parvati. Đây là một trong những vị thần được tôn kính nhất trong Hindu giáo, gắn với hình tượng giúp con người vượt qua khó khăn.
Tượng Gajasimha, linh thú đầu voi thân sư tử, có niên đại thế kỷ XII, được công nhận bảo vật quốc gia năm 2020. Trong thần thoại Ấn Độ, đầu voi thường biểu trưng cho sự thông thái và quyền năng của thần linh và mình sư tử thể hiện vương quyền của nhà vua.
Đài thờ Trà Kiệu cũng có niên đại thế kỷ VII, được xem là một trong những kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc Champa nhờ hệ thống hoa văn và nhân vật chạm khắc tinh xảo quanh thân đài. Đài thờ này được đưa về bảo tàng năm 1901 và được công nhận bảo vật quốc gia năm 2012.
Theo Bảo tàng Điêu khắc Chăm thành phố Đà Nẵng, đối với người Chăm, đài thờ là nơi nối liền thần linh và đền tháp, nối trời và đất. Đài thờ được đặt ở trung tâm ngôi tháp chính, bên trên đài thờ thường đặt Linga - Yoni hoặc tượng thờ liên quan đến vị thần được cúng. Mỗi đài thờ thể hiện một phong cách, ý nghĩa khác nhau.
Đài thờ Đồng Dương có niên đại cuối thế kỷ IX, được phát hiện tại khu tháp chính phía Tây Đồng Dương (thuộc xã Đồng Dương, thành phố Đà Nẵng) nơi được cho là thờ bồ tát Laksmindra Lokesvara, vị thần chủ của Phật viện. Được công nhận bảo vật quốc gia năm 2018.
Phù điêu Shiva múa Phong Lệ được phát hiện tại làng Phong Lệ (Đà Nẵng) năm 1890. Tác phẩm có niên đại thế kỷ X, mô tả thần Shiva trong hình tượng Nataraja “vua khiêu vũ”, biểu tượng cho quyền năng tối thượng trong Ấn Độ giáo. Dù đã trải qua hơn 1.000 năm, những đường nét chạm khắc vẫn thể hiện rõ chuyển động mạnh mẽ và sống động của vị thần trong điệu múa linh thiêng. Hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia năm 2024.
Phù điêu Apsara có niên đại thế kỷ X, được công nhận bảo vật quốc gia năm 2024. Phù điêu khắc họa hai vũ nữ Apsara tư thế múa uốn cong mềm mại. Tác phẩm được xem là một trong những kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc Chăm.
Phù điêu Uma Chánh Lộ được phát hiện tại tỉnh Quảng Ngãi năm 1904, thể hiện nữ thần Uma trong tư thế múa mềm mại với trang phục và đồ trang sức được chạm khắc tinh xảo, mang đậm phong cách Chánh Lộ thế kỷ XI-XII. Hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia năm 2024.
Phù điêu Đản sinh Brahma cũng là một báu vật văn hóa Chăm, được phát hiện tại Thánh địa Mỹ Sơn (Đà Nẵng) và được công nhận bảo vật quốc gia năm 2024. Đây là bức chạm khắc trang trí trên vòm cửa của tháp Mỹ Sơn E1, được đưa về bảo tàng năm 1935.
