Trồng cây, nuôi cá trên đất lúa, khi thu hồi có được bồi thường?

Ngày 31/12/2018, ông P.V.K. (Cần Thơ) được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất diện tích 2.435,3m2, mục đích sử dụng là đất chuyên trồng lúa nước (LUC).

Do việc trồng lúa không mang lại hiệu quả kinh tế, 5 năm trước, ông K. đã chuyển sang trồng cây ăn trái lâu năm và đào ao nuôi cá trên thửa đất này. Tuy nhiên, ông chưa thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất.

Hiện thửa đất nằm trong diện dự kiến bị Nhà nước thu hồi để thực hiện dự án. Ông K. băn khoăn liệu cây trồng và thủy sản đang nuôi trên đất có được bồi thường hoặc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất hay không.

Trả lời vấn đề này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường dẫn khoản 3 Điều 91 Luật Đất đai năm 2024 về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo quy định, chủ sở hữu tài sản theo pháp luật dân sự bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường thiệt hại. Trường hợp cơ sở sản xuất, kinh doanh phải ngừng hoạt động do Nhà nước thu hồi đất cũng được xem xét hỗ trợ theo quy định.

Bên cạnh đó, Bộ dẫn Điều 105 Luật Đất đai năm 2024 quy định các trường hợp không được bồi thường đối với tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất.

Trong số các trường hợp này có tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật hoặc được tạo lập trong thời gian có hiệu lực của thông báo thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Về trường hợp này, trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Trịnh Văn Dũng (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng cần phân biệt rõ giữa bồi thường về quyền sử dụng đất và bồi thường đối với tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo luật sư, trường hợp ông K. tự ý chuyển đất trồng lúa sang trồng cây lâu năm và đào ao nuôi cá nhưng chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép là hành vi sử dụng đất không đúng mục đích theo quy định của pháp luật đất đai.

Khoản 1 Điều 121 Luật Đất đai năm 2024 quy định việc chuyển đất trồng lúa sang loại đất khác trong nhóm đất nông nghiệp thuộc trường hợp phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Do đó, việc chuyển đất lúa sang trồng cây ăn trái hoặc nuôi cá khi chưa được chấp thuận là sử dụng đất sai mục đích.

Luật sư Dũng cho biết thêm, theo Điều 8 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, hành vi sử dụng đất trồng lúa để trồng cây lâu năm hoặc nuôi thủy sản mà không được phép có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt lên tới 30 triệu đồng.

Về chính sách bồi thường, luật sư dẫn Điều 105 Luật Đất đai năm 2024 quy định tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật là một trong những trường hợp không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

"Do đó, cây lâu năm và ao nuôi cá được hình thành trên diện tích đất sử dụng không đúng mục đích có thể không thuộc diện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất", luật sư nhận định.

Tuy nhiên, theo luật sư, việc không được bồi thường đối với tài sản trên đất không đồng nghĩa người sử dụng đất sẽ không được bồi thường về quyền sử dụng đất.

"Nếu thửa đất đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận theo quy định thì người sử dụng đất vẫn có thể được xem xét bồi thường đối với quyền sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi", luật sư cho biết.

Đối với chính sách hỗ trợ, theo luật sư Dũng, pháp luật hiện hành vẫn cho phép xem xét hỗ trợ đối với một số tài sản được tạo lập trên đất sử dụng sai mục đích nếu thửa đất đủ điều kiện được bồi thường về quyền sử dụng đất.

Theo luật sư, mức hỗ trợ cụ thể không thống nhất trên phạm vi cả nước mà phụ thuộc vào chính sách do từng địa phương ban hành. Trong thực tế, nhiều địa phương quy định mức hỗ trợ theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị tài sản được xác định theo đơn giá bồi thường, có thể ở các mức khác nhau tùy từng trường hợp.

Vì vậy, để xác định chính xác quyền lợi của ông K. khi Nhà nước thu hồi đất, cần đối chiếu thêm các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đang được áp dụng tại địa phương nơi có đất.

Đối với trường hợp tại TP Cần Thơ, luật sư cho biết hiện nay việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đang được thực hiện theo Quyết định số 34/2026/QĐ-UBND ngày 3/4/2026 của UBND TP Cần Thơ. Do đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ hồ sơ thực tế và các quy định hiện hành để xem xét mức bồi thường, hỗ trợ cụ thể đối với từng trường hợp.