Người mẹ thua kiện khi cho con trai hơn 2.500m2 đất rồi đòi lại

Vợ chồng bà H. (tỉnh Bến Tre cũ) có hai thửa đất, đã xây nhà trên đất từ năm 1980 để ở cùng với 3 người con.

Sau đó, hai người con gái của bà H. lần lượt ra ở riêng, chỉ còn lại ông Đ. ở với bố mẹ. Năm 2009, vợ chồng bà cùng con trai xây lại nhà mới.

Năm 2016, bà H. có nhu cầu vay vốn ngân hàng, nhưng do lớn tuổi, không có thu nhập nên không đủ điều kiện vay tiền. Vì vậy, hai vợ chồng bà H. thỏa thuận lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho ông Đ. để con trai đứng tên vay tiền.

Ngày 28/3/2016, hợp đồng tặng cho hai thửa đất trên cho ông Đ. được xác lập có chứng thực tại UBND xã.

Sau khi ký hợp đồng, hai bên chỉ làm thủ tục chuyển quyền sử dụng đất nhưng đất và căn nhà trên đất vẫn do vợ chồng bà H. quản lý, sử dụng, chỉ có hoa màu trên đất giao cho con trai canh tác để lo nhà cửa và phụng dưỡng cha mẹ.

Năm 2017, sau khi chồng chết, nhà và đất do bà H. và con trai sử dụng. Tháng 9/2020, ông Đ. bị bệnh và về ở bên nhà vợ. Nhà và đất do bà H. quản lý, sử dụng cho đến nay.

Tháng 11/2021, người mẹ phát hiện con trai có ý định chuyển quyền sử dụng hai thửa đất trên cho vợ con.

Bà H. cho rằng hợp đồng tặng cho năm 2016 chỉ nhằm giúp con đứng tên vay vốn chứ không phải chuyển quyền sở hữu, đồng thời ông Đ. không còn thực hiện việc chăm sóc, phụng dưỡng mẹ.

Bà H. khởi kiện yêu cầu hủy một phần hợp đồng tặng cho năm 2016, hủy các hợp đồng tặng cho giữa ông Đ. và hai con gái, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho các cháu và buộc ông Đ. trả lại hơn 2.500m2 đất.

Về phần mình, ông Đ. cho rằng hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất nêu trên là hợp pháp nên không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của mẹ mình. 

Tại phiên tòa sơ thẩm, TAND huyện Giồng Trôm (nay là TAND khu vực 7 - Vĩnh Long) chấp nhận yêu cầu của bà H.. Đồng thời tòa tuyên hủy một phần hợp đồng giữa vợ chồng bà với ông Đ. về việc tặng cho quyền sử dụng đất năm 2016; hủy 2 hợp đồng ông Đ. tặng cho đất cho hai con gái.

Tòa cũng giao lại cho bà H. hơn 2.536m2 đất. Đồng thời bà H. phải có nghĩa vụ hoàn trả lại cho ông Đ. giá trị các cây trồng trên đất, tương đương gần 75 triệu đồng. Tòa không đồng ý với kháng cáo của ông Đ.

Xét xử phúc thẩm, TAND tỉnh Bến Tre (nay là TAND tỉnh Vĩnh Long) nhận định hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất được lập năm 2016 phù hợp quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai. Hồ sơ vụ án thể hiện các thành viên trong gia đình đã thống nhất để vợ chồng bà H. đại diện thực hiện việc tặng cho nên giao dịch chuyển quyền sử dụng đất là hợp pháp.

HĐXX cho rằng cấp sơ thẩm đã áp dụng không phù hợp khi viện dẫn tập quán "cha mẹ già giao tài sản cho con trai để phụng dưỡng tuổi già". Theo tòa, quan hệ tặng cho quyền sử dụng đất đã được pháp luật điều chỉnh cụ thể nên không thể lấy tập quán để làm thay đổi bản chất của giao dịch dân sự.

Tòa cũng không chấp nhận lập luận của bà H. cho rằng đây là hợp đồng tặng cho có điều kiện. Bởi lẽ, nội dung hợp đồng không ghi nhận nghĩa vụ phụng dưỡng hay bất kỳ điều kiện ràng buộc nào khác đối với người được tặng cho.

Ngoài ra, sau khi nhận tặng cho, ông Đ. đã quản lý, sử dụng đất ổn định, xây dựng nhà ở, thực hiện tách thửa và chuyển nhượng một phần diện tích theo đúng quy định pháp luật mà không bị các thành viên trong gia đình phản đối. Điều này cho thấy quyền sử dụng đất đã được chuyển giao thực tế và hợp pháp.

Từ những phân tích nêu trên, HĐXX xét thấy yêu cầu khởi kiện của bà H. là không có căn cứ nên không được chấp nhận, cần phải sửa bản án sơ thẩm.

Do đó, tòa chấp nhận kháng cáo của ông Đ., sửa bản án sơ thẩm trước đó của TAND huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre cũ. Đồng thời, tòa bác yêu cầu khởi kiện của bà H. 

Tòa cũng ghi nhận việc ông Đ. tự nguyện đồng ý cho mẹ tiếp tục ở trên đất cho đến khi qua đời.