Chuyên gia lý giải từ "hạ giải" gây chú ý trong quy hoạch hồ Gươm

TP Hà Nội đang lấy ý kiến cộng đồng dân cư về điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị H1-1B và một phần Quy hoạch phân khu đô thị H1-1C tại khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận.

Trong các phương án được đưa ra lấy ý kiến, Đồ án quy hoạch Hồ Gươm tầm nhìn 100 năm đề xuất "hạ giải" một số công trình hiện hữu, tổ chức lại không gian văn hóa, cảnh quan nhằm phục vụ việc tái thiết, chỉnh trang khu vực.

Ngay sau khi thông tin được công bố, cụm từ "hạ giải" đã thu hút sự chú ý của dư luận.

Trao đổi với phóng viên Dân trí về vấn đề này, Tiến sĩ ngôn ngữ Đỗ Anh Vũ cho biết từ "hạ giải" không có trong từ điển tiếng Việt cũng như từ điển Hán - Việt.

Theo ông, đây là từ do người Việt tự cấu tạo từ hai thành tố gốc Hán là "hạ" và "giải".

Trong đó, "hạ" được hiểu là đưa xuống, cho xuống từ vị trí cao hơn. Còn "giải" có nhiều nghĩa khác nhau, nhưng trong trường hợp này có thể hiểu là làm cho mất đi, không còn nữa.

Ông lấy ví dụ từ "giải khát" vốn được sử dụng phổ biến hằng ngày, mang nghĩa làm cho cơn khát biến mất.

"Từ đó có thể hiểu tổng thể, "hạ giải" là làm cho một vật thể không còn tồn tại ở vị trí hiện hữu, đưa nó xuống và làm cho nó không còn nữa", Tiến sĩ Vũ phân tích.

Theo vị tiến sĩ ngôn ngữ, từ "hạ giải" có thể thay thế bằng các từ như phá bỏ, phá dỡ hoặc giải tỏa. Tuy nhiên, những từ đồng nghĩa này thường gợi cảm giác mạnh, trực diện và phần nào mang sắc thái lạnh lùng khi nhắc đến việc loại bỏ một công trình nào đó.

Trong khi đó, hồ Hoàn Kiếm là không gian đặc biệt của Thủ đô, nơi tập trung nhiều công trình, di tích và biểu tượng văn hóa gắn bó với nhiều thế hệ người dân.

"Những từ như phá dỡ, phá bỏ tuy tương đương về nghĩa nhưng lại mang sắc thái tàn nhẫn, tạo cảm giác thiếu sự trân trọng, thành kính đối với những công trình mang giá trị lịch sử, văn hóa quanh khu vực Hồ Gơm.

Vì vậy, họ dùng từ "hạ giải" để làm mềm sắc thái biểu đạt, đỡ gây tiếc nuối, xót xa, buồn bã", Tiến sĩ Vũ nhận định.

Theo chuyên gia ngôn ngữ, cách lựa chọn từ "hạ giải" phản ánh tâm thế của những người làm công tác tham mưu quy hoạch.

Ông cho rằng việc sử dụng từ "hạ giải" cho thấy sự cân nhắc, đắn đo và ý thức về giá trị của các công trình hiện hữu trước khi đưa ra phương án chỉnh trang, tái thiết.

Theo đồ án điều chỉnh quy hoạch Hồ Gươm và phụ cận đang được lấy ý kiến, Hà Nội dự kiến hạ giải trụ sở HĐND, UBND thành phố, rạp Khăn quàng đỏ và khối nhà Cung Thiếu nhi, xây dựng công trình mới cao 9 tầng nổi, 4 tầng hầm.

Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục sẽ được nghiên cứu mở rộng, tăng kết nối với hồ và công viên - quảng trường phía Đông.

Đơn vị tư vấn đề xuất xây dựng công trình biểu tượng "Khải hoàn môn", lấy cảm hứng từ đôi cánh chim hạc vươn lên, tạo điểm nhấn kết thúc trục đô thị khu phố cổ và mở ra không gian mới về phía Nam.

Thành phố sẽ nghiên cứu hình thành hệ thống quảng trường, công viên tại khu vực UBND thành phố, Vườn hoa Lý Thái Tổ, Bưu điện Hà Nội, tháp Hòa Phong. Đồng bộ giao thông mặt đất với không gian ngầm, kết nối Hồ Gươm, Nhà hát Lớn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia và các khu vực phát triển mới.

Khu vực Bưu điện Hà Nội, thành phố đề xuất hạ giải một số công trình kiến trúc chưa phù hợp, đồng thời gợi nhắc hình ảnh, hình thái kiến trúc chùa Báo Ân cũ.

Khu vực đền Bà Kiệu, tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" dự kiến được tái thiết, chỉnh trang.

Nghiên cứu hạ giải trụ sở HĐND, UBND thành phố, Rạp Khăn quàng đỏ và khối nhà Cung Thiếu nhi; dự kiến giữ lại ba khối kiến trúc Pháp gồm Ấu Trĩ viện, Kho bạc Đông Dương và Tòa Đốc lý. Xây mới công trình mới 9 tầng nổi, 4 tầng hầm trên cơ sở tái cấu trúc khu đất...