Thứ Bảy 24/03/2018 - 14:00

Trò Xuân Phả - Trò diễn “độc nhất vô nhị” ở Thanh Hóa

Dân trí Người nông dân bước chân khỏi ruộng đồng, tạm rũ đi bùn đất, rơm rạ, khoác lên tấm áo con trò và hóa thân thành những hình tượng nghệ thuật và tái hiện lại thuở oai linh hiển hách của cha ông từ ngàn xưa.

Trò Xuân Phả là một trong những trò diễn tiêu biểu, lưu dấu quá khứ hào hùng dân tộc qua các vương triều trong lịch sử phong kiến. Năm nào cũng vậy, cứ vào đầu tháng 2 âm lịch, người dân làng Xuân Phả, xã Xuân Trường, Thọ Xuân (Thanh Hóa) lại tụ họp và diễn lại điệu múa dân gian này.

Trò diễn độc nhất vô nhị ở xứ Thanh

Trở lại xã Xuân Trường- cái nôi của những điệu múa Xuân Phả, dưới sân đình, trong đêm trăng, người ta lại say sưa nhảy múa theo nhịp trống chứa đầy ắp những tâm sự, những khát khao.

Trò Xuân Phả được xem không chỉ độc đáo, đặc sắc mà còn “độc nhất vô nhị” ở Thanh Hóa. Tháng 9/2016, trò Xuân Phả được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Di sản này không chỉ là báu vật văn hóa xứ Thanh, mà đã trở thành viên ngọc quý trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc.

Trò Xuân Phả - Trò diễn “độc nhất vô nhị” ở Thanh Hóa - 1
Điệu múa Xuân Phả được coi là điệu múa độc nhất vô nhị ở xứ Thanh.
Điệu múa Xuân Phả được coi là điệu múa "độc nhất vô nhị" ở xứ Thanh.

Người dân làng Xuân Phả tin rằng, trò diễn được lưu giữ qua nhiều đời của làng có từ thế kỷ thứ IX, gắn với tích Thành hoàng làng giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 xứ quân.

Để báo đáp công ơn của Thành hoàng làng Xuân Phả, nhà vua tổ chức lễ hội ăn mừng tại miếu thờ và phong cho Thành hoàng làng Xuân Phả là Đại Hải Long Vương Hoàng Lang tướng quân.

Từ lễ hội ăn mừng chiến thắng, các nước lân cận đem lễ vật đến tiến cống, chúc mừng nhà vua đất Việt, với cả các điệu múa như Ai Lao (nước Lào), Chiêm Thành (dân tộc Chăm ở phía Nam); Ngô Quốc (bộ tộc của đảo Hải Nam Trung Quốc); Lục Hồn Nhung (bộ tộc Lục Hồn ở phía Bắc nước ta); Hoa Lang (một bộ tộc Cao Ly ở Triều Tiên). Ngay sau đó, để đền đáp công ơn, nhà vua đã ban 5 điệu múa trên cho nhân dân làng Xuân Phả với tên gọi “Ngũ quốc lân bang đồ tiến công”.

Đặc trưng ở trò Xuân Phả là các vũ công nam có những động tác phóng khoáng, tay chân mở rộng, khỏe, thể hiện “trong nhu có cương, trong cương có nhu” với nhiều động tác múa, đội hình múa, làm tôn nên sắc thái văn hóa lúa nước, vẻ duyên dáng, tinh tế, kín đáo nhưng cũng rất mạnh mẽ của người Việt.

Độc đáo của trò Xuân Phả là có ba điệu mà người diễn phải dùng mặt nạ, đó là điệu Chiêm Thành, Hoa Lang và Lục Hồn Nhung. Hàng ngày, bà con xóm làng không ai là không biết nhau, đặc biệt là các nghệ sĩ tham gia múa Xuân Phả, thế nhưng, khi đã hóa trang, vào vai rồi thì không ai nhận ra ai được nữa.

Ở trò Chiêm Thành, áo chúa bằng đậu, áo quân bằng lụa, đều nhuộm đỏ hồng, không thêu thùa hoa văn. Áo phỗng là cổ sòi, cổ xiêm quấn xung quanh mình. Chúa và quân, quấn khăn vuông đỏ thành hai sừng thẳng đứng trên đầu, ngậm mặt nạ nửa mặt, hình béo mập, mắt bằng lông công...

Trò Tú Huần có mũ loóng (bằng tre), mặt nạ gỗ hình bà cố, mặt nạ mẹ và mười người con xếp thứ tự từ nhỏ đến lớn…

Có những điệu múa, yêu cầu nghệ nhân phải đeo mặt nạ
Có những điệu múa, yêu cầu nghệ nhân phải đeo mặt nạ

Thông qua những trò diễn, điệu múa nhà vua muốn nhân dân Xuân Phả phải biết đoàn kết, cùng nhau làm ăn lao động sản xuất... Điển hình, điệu múa Hoa Lang người múa dùng những cái quạt, múa những động tác như là tung hoa, thể hiện sự vui mừng. Cùng với đó, người múa sử dụng những bài chèo thể hiện cuộc sống, làm ăn kiếm sống bằng đường sông nước. Hay điệu Lục Hồn Nhung thể hiện cuộc sống sinh hoạt trong một gia đình, có nhiều thế hệ gồm bà cố, có mẹ và có con... nhằm bảo ban con cháu phải biết sống kính trên, nhường dưới, đoàn kết trong gia đình.

Hằng năm cứ đến ngày 9, 10/2 âm lịch, nhân dân làng Xuân Phả lại tụ nhau lại trong ngày hội của làng. Đến nay, lễ hội làng Xuân Phả không chỉ của riêng người trong làng mà lan rộng ra khắp một vùng Thọ Xuân rộng lớn. C ó tới hàng nghìn người đến tham dự, xem trò. Bởi thế mà từ xưa, người dân xứ Thanh có câu “Ăn bánh với giò không bằng xem trò làng Láng (hay làng Xuân Phả)”.

Khó khăn giữ hồn Xuân Phả

Nghệ nhân Bùi Văn Hùng, người gần như gắn cuộc đời mình với từng trò diễn lại cùng bà con tiếp tục miệt mài “ươm gieo” cho các thế hệ con cháu mai sau trong công cuộc bảo tồn, phát huy giá trị cha ông - để giữ được cái hồn trò Xuân Phả.

Theo nghệ nhân Hùng, từ những năm 1930, trò Xuân Phả được mời đi trình diễn ở nhiều nơi, điển hình như năm 1935, trò Xuân Phả trình diễn tại hội chợ nông sản huyện Thọ Xuân, có các quan đầu tỉnh người Việt và người Pháp đến dự, năm 1936, vua Bảo Đại mời trò Xuân Phả diễn tại Hội chợ Kinh đô Huế, sau đó được đưa đi biểu diễn ở Sài Gòn và Hà Nội. Sau cách mạng Tháng 8, trò diễn Xuân Phả đã đi phục vụ công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp...

Dù đã được công nhận là di sản phi vật thể Quốc gia nhưng trò Xuân Phả đang đứng trước nguy cơ thất truyền.
Dù đã được công nhận là di sản phi vật thể Quốc gia nhưng trò Xuân Phả đang đứng trước nguy cơ thất truyền.

Nghệ nhân Hùng trăn trở, lo lắng nhất là người biết cầm trống. Đây là 1 trong 2 yếu tố quan trọng cấu thành trò diễn. Hiện trong làng Xuân Phả chỉ còn lại nghệ nhân Hùng và cụ ông Đỗ Đình Tạ đã bước sang tuổi 82 là có thể gõ được trống.

Vướng mắc bởi, để đánh được trống thì đồng nghĩa người học phải thuộc được các điệu múa. Đồng thời phải là người có đam mê, tâm huyết, có năng khiếu mới nắm được hồn điệu múa gõ trống mới có hồn, người múa mới bắt được nhịp.

Cũng theo nghệ nhân Hùng thì tất cả tài liệu thành văn nghiên cứu về trò múa ngũ quốc đều mới dừng ở mức mô tả. Những điều kỳ lạ và bí ẩn của âm nhạc, các động tác múa, của cách làm mặt nạ, trang phục... đều chưa được giải mã nên rất cần được nghiên cứu và tìm lời giải đáp.

Liên quan đến việc bảo tồn giá trị văn hóa dân gian này, vấn đề kinh phí cũng là bài toán nan giải. Do điều kiện kinh tế, trang phục thiếu, kinh phí khôi phục trò diễn còn hạn chế, nên bảo tồn và nhân rộng gặp rất nhiều khó khăn.

Nguyễn Thùy

MỚI NHẤT
Điều gì trong quá khứ khiến bạn nhớ nhất trước khi biết đến Internet?
Điều gì trong quá khứ khiến bạn nhớ nhất trước khi biết đến Internet?

(Dân trí) - Đã có thời người ta thích thú với việc đọc các mẩu báo mời kết bạn qua thư, rồi say mê viết thư tay, háo hức chờ đợi và trân trọng lưu giữ từng cánh thư. Đã có thời người ta háo hức đem phim đi rửa ảnh, cẩn thận cất vào album. Đã có thời… như thế!

Thứ hai, 26/03/2018 - 01:49

Những “góc khuất” của nghệ sĩ xiếc khiến ai nghe cũng phải đau lòng
Những “góc khuất” của nghệ sĩ xiếc khiến ai nghe cũng phải đau lòng

(Dân trí) - Nghề xiếc được xem là nghề "bán mạng cho may rủi" bởi nguy cơ bị tai nạn dẫn đến chấn thương, mất mạng... luôn thường trực. Vậy, vấn đề đãi ngộ dành cho các nghệ sĩ xiếc liệu đã tương xứng?

Thứ hai, 26/03/2018 - 01:47

Trả tiền để được sống như “Triệu phú ổ chuột”
Trả tiền để được sống như “Triệu phú ổ chuột”

(Dân trí) - Trong khi các dịch vụ du lịch cao cấp vốn đã xuất hiện đầy rẫy, thì những hoạt động du lịch độc đáo, lạ lẫm kiểu này lại đánh trúng tâm lý tò mò, hiếu kỳ của du khách. Trải nghiệm sống như “Triệu phú ổ chuột” hứa hẹn sẽ khiến du khách thêm trân trọng giá trị cuộc sống.

Thứ hai, 26/03/2018 - 11:11

Xuất hiện bản sao Tùng Dương khiến Lê Minh Sơn phải "nghiêng mình"
Xuất hiện bản sao Tùng Dương khiến Lê Minh Sơn phải "nghiêng mình"

(Dân trí) - Ngay những câu hát trầm ấm đầu tiên và những giai điệu ma mị, Nguyễn Thành Đạt với ca khúc "Thèm yêu" khiến HLV Lê Minh Sơn phải thốt lên "giống Tùng Dương thế", “bóng dáng của Tùng Dương thuở 21, tôi không thể kiềm lòng được và tôi Lê Minh Sơn nghiêng mình trước bài hát của em”.

Thứ hai, 26/03/2018 - 09:36

Top kênh phim nổi tiếng thế giới đến Việt Nam
Top kênh phim nổi tiếng thế giới đến Việt Nam

(Dân trí) - Điều gì khiến giới mê phim sửng sốt? Hàng nghìn giờ phim mới mỗi năm, hàng nghìn thương hiệu phim nổi tiếng kiến tạo nên vô vàn cung bậc cảm xúc cho người xem. Hãy đón chờ những bất ngờ thú vị trên các kênh phim mới được phát sóng trên VTVcab và truyền hình Viettel (NextTV) từ 1/4/2018: BOX Movie 1, Hollywood Classics, FOX.

Thứ hai, 26/03/2018 - 08:00

“Gạ tình” trong showbiz và lùm xùm chuyện sao “xới tung” quá khứ
“Gạ tình” trong showbiz và lùm xùm chuyện sao “xới tung” quá khứ

(Dân trí) - Nghe người trong cuộc nói về chuyện “gạ tình” trong showbiz. Lùm xùm chuyện sao “xới tung” quá khứ hay là chiêu trò đánh bóng tên tuổi. Gameshow hẹn hò rầm rộ xuất hiện và đồng loạt khiến khán giả ngao ngán. Đó là những câu chuyện văn hóa đáng chú ý tuần qua.

Thứ hai, 26/03/2018 - 07:34

Hoa hậu, Á hậu đầu quân cho VTV: Danh hiệu, sắc đẹp phải gạt sang một bên
Hoa hậu, Á hậu đầu quân cho VTV: Danh hiệu, sắc đẹp phải gạt sang một bên

Biên tập viên Thu Hương sở hữu vóc dáng chuẩn người mẫu và gây ấn tượng với khán giả bởi phong cách dẫn tự tin, linh hoạt và sắc sảo ở “Bản tin Tài chính”, “Chuyển động 24h” của Đài Truyền hình Việt Nam (VTV). Chia sẻ với ANTĐ Cuối tuần, Thu Hương đã tiết lộ cuộc sống và công việc của những Hoa hậu, Á hậu về đầu quân cho VTV.

Chủ nhật, 25/03/2018 - 03:05

Tĩnh lại để chiêm ngưỡng những vòng tròn đá cuội tĩnh lặng
Tĩnh lại để chiêm ngưỡng những vòng tròn đá cuội tĩnh lặng

(Dân trí) - Có một nghệ sĩ dành ra hàng tiếng đồng hồ để sắp đặt những hòn sỏi, đá cuội thành những vòng tròn nghệ thuật cân bằng hoàn hảo. Những tác phẩm sắp đặt âm thầm xuất hiện trong không gian tĩnh lặng của tự nhiên, chờ người tìm thấy, chiêm ngưỡng…

Chủ nhật, 25/03/2018 - 02:25

“Nghẹt thở” xem “cuộc chiến sắc vóc” trên thảm đỏ
“Nghẹt thở” xem “cuộc chiến sắc vóc” trên thảm đỏ

(Dân trí) - Thảm đỏ là nơi chứng kiến các ngôi sao sẵn sàng đẩy lùi mọi giới hạn để sự xuất hiện của mình trở nên nổi bật hơn hẳn các đồng nghiệp khác.

Chủ nhật, 25/03/2018 - 06:26

Những bức vẽ thú vị “bắt bệnh” xã hội hiện đại
Những bức vẽ thú vị “bắt bệnh” xã hội hiện đại

(Dân trí) - Trước mỗi bức vẽ dưới đây, mỗi người sẽ có cách hiểu và những suy ngẫm khác nhau về cách mà nhịp sống hiện đại hối hả hôm nay “đưa đẩy” cuộc sống của mỗi chúng ta.

Chủ nhật, 25/03/2018 - 06:00

Làm thế nào để các sân khấu không bị “chết mòn" trong thời đại 4.0?
Làm thế nào để các sân khấu không bị “chết mòn" trong thời đại 4.0?

(Dân trí) - Nhiều nhà nghiên cứu và lí luận - phê bình sân khấu đã đưa ra các giải pháp nhằm "cứu" nghệ thuật sân khấu khỏi tình trạng bị "chết dần chết mòn" trong thời đại công nghệ 4.0.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 06:33

Bất ngờ trước dung nhan của vợ tài tử Lưu Đức Hoa
Bất ngờ trước dung nhan của vợ tài tử Lưu Đức Hoa

(Dân trí) - Chu Lệ Thiên (51 tuổi) - vợ của tài tử Lưu Đức Hoa (56 tuổi) - đã gây sửng sốt khi xuất hiện trong dung nhan tiều tụy. Điều này khiến các tờ tin tức xoay quanh giới sao Hoa ngữ kết luận rằng làm vợ của “Thiên vương Hồng Kông” quả thực không đơn giản.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 06:28

ĐÁNG QUAN TÂM
Hàng nghìn cành hoa anh đào khoe sắc bên hồ Gươm
Hàng nghìn cành hoa anh đào khoe sắc bên hồ Gươm

(Dân trí) - Sáng 24/3, rất đông người dân tới khu vực tượng đài Lý Thái Tổ (Hoàn Kiếm, Hà Nội) để chiêm ngưỡng khoảng 10.000 cành hoa anh đào khoe sắc rực rỡ trong lễ hội hoa mới khai mạc.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 01:27

Em gái Lý Hùng gây ấn tượng với vai trò giám khảo chấm thi nhan sắc
Em gái Lý Hùng gây ấn tượng với vai trò giám khảo chấm thi nhan sắc

(Dân trí) - Mới đây, nữ diễn viên Lý Hương tiếp tục đánh dấu hình ảnh mới của mình khi làm giám khảo ở một cuộc thi nhan sắc.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 11:00

Nhà văn Chu Lai thú nhận về những phút xao lòng với người phụ nữ khác
Nhà văn Chu Lai thú nhận về những phút xao lòng với người phụ nữ khác

(Dân trí) - Nhà văn "Ăn mày dĩ vãng" thú nhận rằng, bản thân ông thỉnh thoảng vẫn có "những phút giây ngoài chồng, ngoài vợ" và ông thường thể hiện điều đó trên trang viết. Vợ ông biết được điều đó nhưng bà không những không nói gì mà còn biến những chương viết đó thành chương hay nhất.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 10:54

Tiết lộ bất ngờ của cặp tình nhân màn bạc “Dương Quá - Tiểu Long Nữ”
Tiết lộ bất ngờ của cặp tình nhân màn bạc “Dương Quá - Tiểu Long Nữ”

(Dân trí) - Cặp đôi diễn viên vào vai Dương Quá - Tiểu Long Nữ trong loạt phim truyền hình “Thần điêu đại hiệp” (1995) - Cổ Thiên Lạc và Lý Nhược Đồng - đã vừa tái ngộ sau 23 năm đóng phim chung. Một tiết lộ gây sửng sốt đã vừa được hai người chia sẻ.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 07:27

Phát sốt với bà cụ 81 tuổi đi thi hát
Phát sốt với bà cụ 81 tuổi đi thi hát

(Dân trí) - Một cụ bà 81 tuổi vừa gây sốt tại chương trình tìm kiếm tài năng. Bà chia sẻ rằng chồng mình từng rất thích nghe vợ hát, vì vậy, bà quyết định đi thi hát sau 7 năm thiếu vắng ông trong đời như một cách để nhớ về ông.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 07:21

Điểm danh những ngôi sao đang nắm giữ kỷ lục Guinness thế giới
Điểm danh những ngôi sao đang nắm giữ kỷ lục Guinness thế giới

(Dân trí) - Có lẽ bạn sẽ bất ngờ khi biết rằng, nhiều tên tuổi lớn trong giới showbiz như: Dwayne Johnson, Shakira, Eminem… lại đang nắm giữ cho mình không ít kỷ lục Guinness thế giới. Hãy cùng khám phá!

Thứ bảy, 24/03/2018 - 06:00

Minh Chuyên nói gì trước nghi vấn “dựa hơi” Phú Quang, “lệ thuộc đại gia”?
Minh Chuyên nói gì trước nghi vấn “dựa hơi” Phú Quang, “lệ thuộc đại gia”?

(Dân trí) - “Tôi thực sự đang dựa vào nhạc sĩ Phú Quang, tranh thủ để kiếm tìm những giá trị trong nghề… Nhưng, tôi không thích cách sử dụng cụm từ “dựa hơi” lắm. Nó biến tôi thành kẻ cơ hội và lưu manh”, ca sĩ Minh Chuyên thẳng thắn chia sẻ.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 06:00

Đình chỉ công trình xây dựng trong Lục Bộ - khu vực I di sản thế giới
Đình chỉ công trình xây dựng trong Lục Bộ - khu vực I di sản thế giới

(Dân trí) - Ngày 23/3 theo thông tin từ ông Trần Duy Sanh, Chủ tịch UBND phường Thuận Thành, TP Huế, chủ công trình xây dựng ở số nhà 47 đường Nguyễn Biểu thuộc khu Lục Bộ của quần thể Di tích cố đô Huế - di sản văn hóa thế giới đã bị yêu cầu đình chỉ việc thi công công trình.

Thứ bảy, 24/03/2018 - 02:00

Sau lùm xùm, Dương Ngọc Thái lần đầu xuất hiện cùng vợ trên sóng truyền hình
Sau lùm xùm, Dương Ngọc Thái lần đầu xuất hiện cùng vợ trên sóng truyền hình

(Dân trí) - Trong một chương trình gần đây, nam ca sĩ thừa nhận mình từng có con riêng với fan nữ và nhận được kết quả bất ngờ từ vợ…

Thứ sáu, 23/03/2018 - 06:24

Bộ ảnh khiến bạn ghen tị với cuộc sống… “một mình trên hoang đảo”
Bộ ảnh khiến bạn ghen tị với cuộc sống… “một mình trên hoang đảo”

(Dân trí) - Một ông cụ 79 tuổi đã từ bỏ đời sống xã hội để chuyển tới sống một mình trên hòn đảo nhỏ suốt 29 năm. Gần đây, khi hoang đảo có sóng… Wi-Fi, ông cụ bất ngờ trở thành “ngôi sao” trên mạng xã hội khi chia sẻ những bức ảnh đẹp ghi lại cuộc sống tĩnh lặng trên đảo.

Thứ sáu, 23/03/2018 - 02:21

MC Lê Anh: “Người ta thương nhau trên mạng nhưng ác với nhau ngoài đời”
MC Lê Anh: “Người ta thương nhau trên mạng nhưng ác với nhau ngoài đời”

(Dân trí) - MC Trịnh Lê Anh cho rằng, bây giờ con người quá phụ thuộc vào công nghệ nên tạo ra một dạng vô cảm mới… Sự vô cảm mới này rất nguy hiểm và nó đang như một con virus ăn sâu vào cuộc sống.

Thứ sáu, 23/03/2018 - 02:13

“Ngày trở về”- cuộc hội ngộ của Trần Lập và Bức Tường
“Ngày trở về”- cuộc hội ngộ của Trần Lập và Bức Tường

(Dân trí) - Tiếp nối thành công liveshow “Đôi bàn tay thắp lửa” rồi “Hẹn gặp lại”, “Ngày trở về” năm nay tiếp tục là cuộc hội ngộ bằng âm nhạc của Trần Lập cùng những người anh em và khán giả của mình.

Thứ sáu, 23/03/2018 - 02:00