Chủ nhật 16/10/2016 - 09:42

Lăng mộ Hoàng đế Quang Trung và bí mật lịch sử chưa lời giải:

Kỳ 4: Ly kỳ câu chuyện đi tìm dấu tích Cung điện Đan Dương

Dân trí Với giả thiết tại Huế có dấu vết của cung điện Đan Dương của Hoàng đế Quang Trung lúc còn sống, và cũng là nơi chôn cất thi hài ông sau khi chết, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân đã công phu đi tìm những cứ liệu lịch sử từ trong sách vở ra ngoài thực địa.
>>Kỳ 3: Cuộc truy tìm dấu vết lăng mộ vua Quang Trung hơn nửa thế kỷ
>>Lăng mộ Hoàng đế Quang Trung và bí mật lịch sử chưa lời giải (kỳ 2)

Có 1 cung điện Đan Dương của Quang Trung, cũng là nơi chôn Hoàng đế?

Trở lại với kỳ 1, theo giả thuyết của NNC Nguyễn Đắc Xuân là vua Quang Trung nhất định có 1 Cung điện chính ngoài đô thành Phú Xuân từ các nguồn như bút ký “Một chuyến du hành đến xứ Nam Hà trong các năm 1792-1793” của John Barrow; từ lá thư giáo sĩ La Bartette viết ngày 23/7/1788 tại Phú Xuân và từ sách Lê Quý Dật Sử của Bùi Dương Lịch (1757-1828)…

Tuy nhiên, hầu như tất cả mọi người đều không biết Cung điện hay Dinh thự hồi ấy của Quang Trung ở đâu bởi vì khi Nguyễn Ánh trở lại Phú Xuân cuối năm 1801, ông ta đã cho quân lính đập phá, triệt hạ hết tất cả những gì liên quan đến phong trào Tây Sơn, chắc chắn những Cung điện hay Dinh ấy đã bị phá hủy hoàn toàn.

Chính ông Barisy là một nhân chứng có mặt trong đoàn quân Nguyễn Ánh khi trở lại Phú Xuân cho biết: “Nguyễn Vương (tức Nguyễn Ánh) đã để cho cướp phá tất cả dinh thự của các tướng địch (Tây Sơn) và tôi tức giận các binh lính đã đập vỡ và phá hủy tất cả những thứ lọt vào tay họ; chắc chắn có những tòa nhà tuy xây cất theo lối Trung Hoa nhưng nếu ở Paris thì có lẽ được coi là những lâu đài tráng lệ, nhiều vườn đẹp trồng nhiều dị thảo và nhiều bình chóe Nhật Bản” - (trích của Đặng Phương Nghi, Những ngày tàn của Tây Sơn dưới mắt các giáo sĩ Tây Phương, Tập san Sử Địa số 21/1971).

Tuy nhiên phải đến 1 câu chú hiếm hoi, là “sợi chỉ đỏ” đã cho ông Xuân lần ra dấu vết của cung điện trên. Đó chính là, ngày 29 tháng 7 (nhuận) năm Nhâm Tý (1792), vua Quang Trung mất, Ngô Thì Nhậm được cử sang Trung Quốc báo tang và cấu phong cho vua Cảnh Thịnh (Quang Toản). Vì uy tín của vua Quang Trung rất lớn, nhà nước Trung Hoa lúc ấy đã có những nghi lễ đón tiếp trọng thị. Điều đó làm cho Ngô Thì Nhậm càng cảm niệm công ơn to lớn của vua Quang Trung. Trong khi đang xúc động ấy, ông đã viết bài “Cảm hoài”. Câu 8 bài thơ: Đan Dương cung điện nhật tam thu (trông về Cung điện Đan Dương một ngày coi bằng ba thu), tác giả đã chú thêm một thông tin cho cụm từ Cung điện Đan Dương ở dưới là “Cung điện Đan Dương là sơn lăng phụng chứa bảo y tiên hoàng ta”.

Chú dưới bài thơ Cảm Hoài của Ngô Thì Nhậm có đoạn “Cung điện Đan Dương là sơn lăng phụng chứa bảo y tiên hoàng ta” (ảnh: sách Đi tìm dấu tích Cung điện Đan Dương - Sơn Lăng của Hoàng đế Quang Trung, Nguyễn Đắc Xuân
Chú dưới bài thơ Cảm Hoài của Ngô Thì Nhậm có đoạn "“Cung điện Đan Dương là sơn lăng phụng chứa bảo y tiên hoàng ta” (ảnh: sách "Đi tìm dấu tích Cung điện Đan Dương - Sơn Lăng của Hoàng đế Quang Trung, Nguyễn Đắc Xuân"

“Đây là một nguyên chú ở dưới bài thơ chứ không phải là một câu thơ trong một bài thơ. Câu chú này là một thông tin lịch sử, là một chỉ dẫn cho đời sau cực kỳ quan trọng trong hoàn cảnh nhà Nguyễn nghiêm cấm đề cập đến những thông tin có liên quan đến phong trào Tây Sơn, đặc biệt đối với Nguyễn Huệ - Quang Trung. Bài thơ và lời chú cho biết vua Quang Trung có một cung điện tên là Đan Dương, cung điện này ở vùng núi, sau đó được sử dụng làm lăng cho vua Quang Trung, nên gọi là Sơn Lăng” – trích lời NNC Nguyễn Đắc Xuân trong cuốn sách của chính ông “Đi tìm dấu tích Cung điện Đan Dương – Sơn Lăng của Hoàng đế Quang Trung tái bản lần 1, Nhà xuất bản Thuận Hóa Huế, 2015

Theo ông Xuân, không chỉ bài Cảm hoài mà trong nhiều bài thơ khác, Ngô Thì Nhậm cũng nhắc đến Đan Dương Lăng, Đan Lăng. Như bài thơ “Đạo ý” có viết “Vọng Đan Dương”; bài “Khâm vãn Đan Dương Lăng (Kính viếng Lăng Đan Dương); Bài “Sóc vọng thị tấu nhạc, Thái Tổ Miếu, cung ký” (Ngày lễ rằm, mồng một tấu nhạc miếu Thái tổ, kính ghi) có câu: “Đan Lăng thức mục tử vân thâm” (Chốn Đan Lăng ngước mắt, áng tử vân âm u); Bài “Tòng giá bái tảo Đan Lăng, cung ký” (Theo xa giá đi bái tảo Đan Lăng, kính ghi) – trong bài này lại có câu “Sơn Lăng vạn cổ điện Thần kinh” (Sơn lăng muôn thuở ở chốn Kinh đô).

Người em rể của Ngô Thì Nhậm là Phan Huy Ích cũng đã nhiều lần đề cập đến Đan Lăng. Trong một bài thơ xướng họa với ông anh vợ đồng triều, Phan Huy Ích tâm sự về nỗi nhớ tiếc cuộc gặp gỡ của hai người với vua Quang Trung, khó lòng tìm được một cuộc gặp gỡ như thế nữa, ở câu “Khúc Đan Dương ở trước mặt, muôn nỗi cảm hoài”.

Năm 1799, bà Thái Vũ Bắc cung Hoàng hậu Lê Ngọc Hân mất, Phan Huy Ích viết hộ cho Quang Toản một điếu văn, tác giả đã để lộ cho biết triều Quang Toản đã thỏa mãn nguyện vọng muốn được mãi mãi ở cạnh vua Quang Trung của bà Ngọc Hân, triều đình đã cho táng bà bên cạnh lăng vua Quang Trung, tức Đan Dương. Điếu văn có đoạn: “Nguyện cũ hẳn nay trọn vẹn/ Bên Đan Lăng quanh quất mạch liên châu”.

Nhà thơ Phan Huy Ích (1750-1822) một trong những trọng thần thời Tây Sơn/ Quang Trung (ảnh tư liệu Hoàng Xuân Hãn)
Nhà thơ Phan Huy Ích (1750-1822) một trong những trọng thần thời Tây Sơn/ Quang Trung (ảnh tư liệu Hoàng Xuân Hãn)

Đan Lăng là lăng đỏ. Ngày xưa đặt tên đất theo Ngũ Hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), những di tích phía nam có mang ý nghĩa đỏ (phía bắc màu đen, phía đông màu xanh, phía tây màu trắng và trung tâm màu vàng). Như thế, vị trí của Đan Lăng nằm về phía nam của Kinh đô Phú Xuân lúc ấy. Riêng chữ Sơn Lăng cũng gợi lên hình ảnh cái lăng ở vùng núi. Trong thực tế vùng đồng bằng xứ Huế hay bị ngập lụt, lăng mộ của vua chúa thường nằm trên vùng núi cả. Vậy Đan Lăng hay Cung điện Đan Dương của vua Quang Trung nằm ở vùng núi nào?

Lăng mộ Hoàng đế Quang Trung được táng ở bờ nam sông Hương

NNC Nguyễn Đắc Xuân trao đổi “Lăng mộ của Nguyễn Huệ (vua Quang Trung) đã bị hủy. Nhưng lăng mộ đó ở đâu không thấy bộ sách Thực Lục của Quốc Sử quán triều Nguyễn thông báo. Phải đợi đến hơn 50 năm sau (1852), Nguyễn Trọng Hợp và các sử thần ở Quốc Sử quán triều Nguyễn trong Kinh thành viết bộ Đại Nam chính biên liệt truyện (sơ tập), trong Quyển XXX “Ngụy Tây”, khi viết về tiểu sử vua Quang Trung mới hé cho biết lăng mộ vua Quang Trung đã được “táng vu Hương Giang chi nam” có nghĩa là táng ở bờ nam sông Hương. Như vậy khẳng định lăng mộ vua táng ở Huế chứ không phải như dư luận là táng ở Linh Đường Hà Nội, Nghệ An, Bình Thuận hay bất cứ một nơi nào khác.

Đại Nam chính biên liệt truyện, sơ tập. Q.30 “Ngụy Tây”, tr. 43a, dòng thứ nhất (phải, bôi xanh) viết: “Quang Toản tự ngụy vị, thập nguyệt, táng vu Hương Giang chi nam” Dịch: Quang Toản nối ngôi, tháng 10 an táng (vua Quang Trung) ở phía nam sông Hương” (ảnh tư liệu Nguyễn Đắc Xuân)
Đại Nam chính biên liệt truyện, sơ tập. Q.30 “Ngụy Tây”, tr. 43a, dòng thứ nhất (phải, bôi xanh) viết: “Quang Toản tự ngụy vị, thập nguyệt, táng vu Hương Giang chi nam” Dịch: Quang Toản nối ngôi, tháng 10 an táng (vua Quang Trung) ở phía nam sông Hương” (ảnh tư liệu Nguyễn Đắc Xuân)

“Bờ nam sông Hương tương đối dài, tôi đã đi khảo sát và tìm một vùng cao ráo, đẹp khả dĩ có thể xây lăng mộ cho vua được. Vùng tôi quan tâm đầu tiên chạy dài từ Phủ Cam lên đến gò Dương Xuân. Nhưng cũng quá rộng. Tôi lại tìm bằng cách thống kê cách viết phương hướng của các sử thần triều Nguyễn viết Đại Nam Nhất Thống Chí. May sao tôi đã thấy được các sử thần triều Nguyễn ngồi trong Đại Nội, khi nào viết về các địa điểm “phía Nam Kinh thành”, “phía nam sông Hương” đều nằm trên hoặc hai bên cái trục nối từ Phu Văn Lâu lên đến đàn Nam Giao. Tôi đã tin Lăng mộ vua Quang Trung nằm gần cái trục Phu Văn Lâu - Đàn Nam Giao.

Nhưng từ sau khi có được trong tay nhiều lai cảo của Phan Huy Ích, tôi định vị được địa bàn từng là nơi tọa lạc lăng mộ vua Quang Trung. Thứ nhất trong nguyên dẫn bài thơ “Mùa xuân ở công quán ghi việc”, Phan Huy Ích (làm Thị trung ngự sử ở Kinh đô Phú Xuân dưới trướng vua Quang Trung) viết: “Nhà của quan Thái sư (Bùi Đắc Tuyên) là chùa Thiền Lâm cũ, nằm phía nam sông Hương, nha thuộc cũng đến ở chung quanh chùa”. Thông tin đó chứng tỏ Lăng mộ vua Quang Trung cùng nằm một hướng “phía nam sông Hương” với chùa Thiền Lâm (tên cũ – hiện là chùa Thuyền Lâm nơi đang có cuộc khảo cổ hiện tại)” – ông Xuân khẳng định giả thuyết vị trí lăng vua Quang Trung.

Ở điểm tiếp theo qua Tơ văn Phan Huy Ích tập II, Dụ Am Ngâm Lục, Nxb Khoa Học Xã Hội, Hà Nội 1978, tại trang 122-124, đăng bài thơ sau đây rút trong tập Dật Thi Lược Toản. Phiên âm: Khí trí đào danh xử bất tài/ Khưu viên ký hoạn hoán nhàn lai/ Tễ nghinh hiểu thự yên hà nhiễu/ Lương nạp thu phong hộ dũ khai/ Một sự dung nô miên thụ ấm/ Đa tình hiệp khách hựu hà bôi/ Khu đình xuất nhập tàm vô trạng/ Độc hạ quân tri chỉ dục hồi. Dịch nghĩa: Bỏ khôn, trốn danh, tự coi mình như kẻ bất tài/ Đổi nương nơi làm quan xa như gọi cảnh nhàn đến/ Lầu sớm nắng hoe, mây khói lượn quanh/ Gió thu mát mẻ, cửa ngõ rộng mở/ Rảnh việc, đầy tớ lười ngủ dưới bóng cây/ Đa tình, người khách thân cùng ta nâng chén/ Ra vào nơi cơ mật, thẹn mình không có công trạng/ May nhờ ông biết cho, chỉ rõ rằng ta muốn về.

Bài thơ trong tập Dật Thi Lược Toản
Bài thơ trong tập Dật Thi Lược Toản

Dưới bài này có nguyên chú: (A) Lúc bấy giờ bọn tiểu giám giữ lăng thường đến hầu rượu. (Chính nguyên chú (A) với câu “Lúc bấy giờ bọn tiểu giám giữ lăng thường đến hầu rượu” đã làm ông Xuân chú ý. Do sự việc được thể hiện trong bài thơ này xảy ra trong thời gian Phan Huy Ích ở lại trong một ngôi chùa gần chùa Thiền Lâm để đêm đêm làm việc với Thái sư Bùi Đắc Tuyên (cậu của Quang Toản, giữ chức Thái sư sau khi Quang Trung mất, thâu tóm mọi quyền hành đầu triều, ở tại chùa Thiền Lâm). Thời gian đó vào khoảng cuối năm 1792 (sau khi vua Quang Trung băng hà) đến đầu năm 1795 (trước khi Bùi Đắc Tuyên bị giết bởi Đại tư đồ Võ Văn Dũng trong triều Tây Sơn do Thái sư quá lộng quyền).

Phóng ảnh trang sách124 in bài dịch và lời chú thích “Lúc bấy giờ bon tiểu giám giữ lăng thường đên hầu rượu” Thơ văn Phan Huy Ích tập II, Dụ Am Ngâm Lục, Nxb Khoa Học Xã Hội, Hà Nội 1978) - ảnh tư liệu Nguyễn Đắc Xuân cung cấp
Phóng ảnh trang sách124 in bài dịch và lời chú thích “Lúc bấy giờ bon tiểu giám giữ lăng thường đên hầu rượu” Thơ văn Phan Huy Ích tập II, Dụ Am Ngâm Lục, Nxb Khoa Học Xã Hội, Hà Nội 1978) - ảnh tư liệu Nguyễn Đắc Xuân cung cấp

Trong thời gian đó ở Phú Xuân chỉ có 2 lăng mộ của vua Quang Trung và và lăng mộ bà chính hậu họ Phạm của vua Quang Trung mất năm 1791, táng tại chân núi Kim Phụng. Tiểu giám giữ lăng bà chính hậu họ Phạm (nếu có) thì cũng ở xa vị trí chùa Thiền Lâm – chỗ ở của Thái sư Tuyên, sẽ khó lòng thường đến gần chùa Thiền Lâm hầu rượu Phan Huy Ích được. Như vậy chỉ có Tiểu giám giữ lăng vua Quang Trung ở gần chùa Thiền Lâm mới thường đến hầu rượu Phan Huy Ích mà thôi.

“Như vậy lăng mộ vua Quang Trung nằm cùng hướng “nam sông Hương” với chùa Thiền Lâm – nơi ở Thái sư Bùi Đắc Tuyên và tọa lạc ở đâu đó cũng gần chùa Thiền Lâm. Chùa Thiền Lâm trở thành tâm điểm cần phải khám phá. Tôi đi tìm chùa Thiền Lâm” – ông Xuân thổ lộ.

Chất chứa nhiều bí ẩn ở chùa Thiền Lâm – phủ Thái sư triều Tây Sơn

Bản gốc chữ Hán (đời Duy Tân) sách Đại Nam Nhất Thống Chí - tỉnh Thừa Thiên, tập thượng, tại trang 45a & 45b viết về chùa Thiền Lâm, Tu Trai Nguyễn Tạo dịch như sau:

“CHÙA THIỀN-LÂM. Ở xã An-Cựu. Tương truyền Hòa-thượng Thạch-Liêm lập lên, cảnh trí u tịch. Khi trước Thái-sư Tây-Sơn là Bùi-Đắc-Tuyên chiếm ở, sau Tuyên bại, người trong ấp nhân đó sửa lợp lại. Trong niên hiệu Gia-Long, Thừa-Thiên Cao-Hoàng-Hậu quyên tiền trùng tu, nay lần hư hỏng chỉ còn chùa chính. Bên tả chùa có 1 cái chuông đồng lớn cao 4 thước, lưng tròn 6 thước, dày 4 tấc, ở bên có khắc chữ: đúc năm Vĩnh-Thạnh 12 (1716), Vĩnh-Thạnh tức là niên hiệu vua Lê-Dụ-Tôn vậy. Đầu niên hiệu Gia-Long dẹp xong Bắc-Thành chở về đăng vào kho, sau sửa chùa xong, dời đem lên chùa”.

Dựa theo địa danh An Cựu là nơi tọa lạc chùa Thiền Lâm, ông Xuân đã đi tìm ngôi chùa này ở xã An Cựu. Suốt nhiều năm ông đi khảo sát khắp vùng An Cựu không thấy chùa Thiền Lâm đâu cả.

Bản gốc chữ Hán ĐNNTC (đời Duy Tân) - tỉnh Thừa Thiên, tập thượng, tại trang 45a & 45b viết: “Thiền Lâm tự tại An Cựu xã” - ảnh: Nguyễn Đắc Xuân trình bày trong Hội thảo khoa học Cung điện Đan Dương thời Tây Sơn tại Huế tháng 10/2015 tại TP Huế
Bản gốc chữ Hán ĐNNTC (đời Duy Tân) - tỉnh Thừa Thiên, tập thượng, tại trang 45a & 45b viết: “Thiền Lâm tự tại An Cựu xã” - ảnh: Nguyễn Đắc Xuân trình bày trong Hội thảo khoa học "Cung điện Đan Dương thời Tây Sơn tại Huế" tháng 10/2015 tại TP Huế

Tiếp đó, người địa phương chỉ cho ông một chùa Thiền Lâm trên đồi Quảng Tế. Quá vui mừng, nhưng khi tìm đến nơi thì chùa Thiền Lâm nầy tọa lạc 22/54 Lê Ngô Cát, Tổ 9, Khu vực 2 Phường Thủy Xuân, thuộc Phật giáo Nam Tông mới khai sơn hồi đầu những năm sáu mươi của Thế kỷ XX, không phải chùa Thiền Lâm mà ông muốn biết.

Cổng chùa Thiền Lâm (Nam Tông) ở xã Thủy Xuân không phải là ngôi chùa muốn tìm
Cổng chùa Thiền Lâm (Nam Tông) ở xã Thủy Xuân không phải là ngôi chùa muốn tìm

Ông tiếp tục nghiên cứu tư liệu. Trong lời dẫn bài thơ Kinh Thiền Lâm phế tự cảm tác, Phan Huy Ích viết: “Tự tại Dương Xuân xã sơn” (Chùa ở núi thuộc xã Dương Xuân). Sách Đại Nam Nhất Thống Chí biên soạn thời Tự Đức thì chùa Thiền Lâm (cùng với chùa Tuệ Lâm, Từ Đàm, Kim Tiên) đều ở ấp Bình An. Không phải tại xã An Cựu. Ông Xuân xem tiếp trên bản đồ các chùa ở Huế cuối thế kỷ XIX trích trong sách Hàm Long Sơn Chí (tại thư viện chùa Từ Đàm) thì chùa Thiền Lâm được ghi số 3 nằm ngay trên con đường từ bờ sông Lợi Nông lên đàn Nam Giao (tức Nam Giao Tân Lộ hay Điện Biên Phủ ngày nay). Vị trí đó nhằm vào địa điểm chùa Thuyền Lâm tại số 150 Điện Biên Phủ, phường Trường An, TP Huế ngày nay.

Chùa Thiền Lâm (dấu đỏ) trên bản đồ - ảnh Nguyễn Đắc Xuân cung cấp
Chùa Thiền Lâm (dấu đỏ) trên bản đồ - ảnh Nguyễn Đắc Xuân cung cấp

“Tự tại Dương Xuân xã sơn”- Chùa Thiền Lâm tại xã Dương Xuân (Phan Huy Ích).
“Tự tại Dương Xuân xã sơn”- Chùa Thiền Lâm tại xã Dương Xuân (Phan Huy Ích).
Đại Nam Nhất Thống Chí thời Tự Đức (trái) viết chùa Thiền Lâm cùng với chùa Tuệ Lâm, Từ Đàm, Kim Tiên đều ở ấp Bình An.
Đại Nam Nhất Thống Chí thời Tự Đức (trái) viết chùa Thiền Lâm cùng với chùa Tuệ Lâm, Từ Đàm, Kim Tiên đều ở ấp Bình An.
Đại Nam Nhất Thống Chí thời Duy Tân (phải) viết về chùa Thiền Lâm thì các chùa Tuệ Lâm, Từ Đàm, Kim Tiên vẫn ở ấp Bình An, riêng chùa Thiền Lâm thì cho qua xã An Cựu. (ảnh Nguyễn Đắc Xuân cung cấp)
Đại Nam Nhất Thống Chí thời Duy Tân (phải) viết về chùa Thiền Lâm thì các chùa Tuệ Lâm, Từ Đàm, Kim Tiên vẫn ở ấp Bình An, riêng chùa Thiền Lâm thì cho qua xã An Cựu. (ảnh Nguyễn Đắc Xuân cung cấp)

“Nghiên cứu kỹ nội dung chùa Thiền Lâm được viết trong Đại Nam Nhất Thống Chí thời Tự Đức và thời Duy Tân tôi thấy có những điểm khó hiểu sau đây: Thời Tự Đức viết 4 chùa gần nhau là Kim Tiên, Tuệ Lâm, Từ Đàm và Thiền Lâm đều ở ấp Bình An. Tuy nhiên thời Duy Tân vẫn giữ các chùa Kim Tiên, Tuệ Lâm, Từ Đàm ở ấp Bình An, riêng chùa Thiền Lâm ở giữa các chùa trên lại chuyển qua xã An Cựu cách xa ấp Bình An hàng mấy cây số. Vì sao có sự làm nhiễu thông tin địa điểm tọa lạc của chùa Thiền Lâm như thế ? Có vấn đề gì mà Triều Nguyễn phải giấu địa điểm tọa lạc của chùa Thiền Lâm như thế? Làm nhiễu thông tin về địa điểm tọa lạc của chùa Thiền Lâm cũ với mục đích gì? Đây là một vấn đề lịch sử cần làm rõ” – ông Xuân đặt nghi ngờ về việc sử triều Nguyễn (1802-1945) chuyển địa điểm chùa.

Chùa Thiền Lâm mang số 3 (chấm đỏ) trên bản đồ Hàm Long Sơn Chí nàm ở trung độ con đường từ bờ sông Lợi Nông lên đàn Nam Giao thuộc xã Phú Xuân (tức thuộc xã Dương Xuân cũ) chứ không phải xã An Cựu
Chùa Thiền Lâm mang số 3 (chấm đỏ) trên bản đồ Hàm Long Sơn Chí nàm ở trung độ con đường từ bờ sông Lợi Nông lên đàn Nam Giao thuộc xã Phú Xuân (tức thuộc xã Dương Xuân cũ) chứ không phải xã An Cựu

Ông Xuân cũng đã phát hiện thông tin Đại Nam Nhất Thống Chí đời Duy Tân viết “Tương truyền Hòa-thượng Thạch-Liêm lập lên” có nghĩa chùa Thiền Lâm do Hòa thượng Thạch Liêm/ Thích Đại Sán (người Hán, trú ở Quảng Đông, Trung Quốc ,theo lời mời của chúa Nguyễn Phúc Chu đến Đàng Trong vào 13/3/1695 ở chùa Thiền Lâm để hoằng dương chánh pháp cho phật tử, trong đó có Chúa và gia đình của Chúa, tổ chức Đại giới đàn từ 1-8/4 năm 1695; do đau ốm nên phải đến 6 năm sau mới về lại được Quảng Đông) không đúng. Khai sơn chùa Thiền Lâm là Hòa thượng Khắc Huyền, tháp tổ còn nằm bên kia đường Điện Biên Phủ.

Chính Hòa thượng Thạch Liêm / Thích Đại Sán viết trong Hải Ngoại Kỷ Sự rằng Hòa thượng được chúa Nguyễn Phúc Chu bổ trí thuyết pháp tại chùa Thiền Lâm. Hòa thượng cho biết lúc Hòa thượng mới đến, chùa Thiền Lâm chỉ là một cái chùa nhỏ “ba gian lợp bạch mao", với vị trí: “dựng ở đầu cao chất ngất, xuyên ngang gò núi một đường thông" và: "đôi dòng nước biếc tưới ven biền". Vì thế Hòa thượng Thích Đại Sán than phiền với chúa Nguyễn Phúc Chu là chùa: “chật hẹp không được khoan khoái”. Chúa Nguyễn Phúc Chu liền cho vừa lính vừa thợ chừng một ngàn người làm việc trong ba ngày thì hoàn thành: “một tòa phương trượng 5 gian, 32 cột, bốn phía có hành lang, vách tường, rầm thượng, rầm hạ đều bằng ván, và một nhà hậu liêu 5 gian, 20 cột” chùa Thiền Lâm trở thành một ngôi đại tự, từ đó chùa mới liên quan đến Hòa thượng Thạch Liêm chứ không phải Hòa thượng Thạch Liêm là lập nên chùa này. Vì sao có sự sai lệch như vậy vẫn là một dấu hỏi lớn?

Hòa thượng Thích Đại Sán không phải là người sáng lập chùa Thiền Lâm như sách Đại Nam Nhất Thống Chí đời Duy Tân viết (ảnh: Gác Thọ Lộc)
Hòa thượng Thích Đại Sán không phải là người sáng lập chùa Thiền Lâm như sách Đại Nam Nhất Thống Chí đời Duy Tân viết (ảnh: Gác Thọ Lộc)

Khi xác định được địa điểm chính thức của ngôi chùa lịch sử, ông Xuân đến thì chùa gặp được Tỷ-kheo Thích Chơn Trí (hiện là Thượng tọa Thích Chơn Trí) rất thân quen của ông từ chùa Tường Vân vừa ra trú trì năm 1990. Với sự hướng dẫn của Tỳ-kheo Thích Chơn Trí ông Xuân phát hoảng với nhiều điều bí ẩn lạ thường tại chùa này như: Bia biển gốc của chùa đều bị đục xóa, nhiều tấm bị chôn sâu dưới đất;các thầy chùa đào đất trồng rau, trồng sắn gặp hàng ngàn viên gạch vồ có khuôn dấu, hàng chục viên đá táng và nhiều tảng đá lạ khác thường - chùa đã tận dụng số gạch nhặt được xây dựng được nhiều kiến trúc mới.

Ngài Tỳ-kheo Chơn Trí cũng thắc mắc với ông Xuân: Vật liệu xây dựng nầy là giải hạ của một kiến trúc của nhà nước chứ không phải của dân vì nó to lớn và rất mới. Gạch đá đó phải là của những kiến trúc lịch sử quan trọng liên quan đến vua chúa, còn dân ta ngày xưa làm gì có được những thứ vật liệu quý hiếm đó.

Tấm bia đá granít đã bị “mài” nhẵn mất hết chữ đặt trên lưng rùa tại Cồn Bông Sứ (trước năm 1988). Hiện được dựng ở sân trước chánh điện chùa Thuyền Lâm
Tấm bia đá granít đã bị “mài” nhẵn mất hết chữ đặt trên lưng rùa tại Cồn Bông Sứ (trước năm 1988). Hiện được dựng ở sân trước chánh điện chùa Thuyền Lâm
Một trong những hố đào phát hiện nhiều gạch vồ và đá táng cột trong vườn chùa Thiền Lâm. (Ảnh của nhà báo Thanh Tùng 12-1988).
Một trong những hố đào phát hiện nhiều gạch vồ và đá táng cột trong vườn chùa Thiền Lâm. (Ảnh của nhà báo Thanh Tùng 12-1988).

Vậy kiến trúc bị triệt hạ đó là kiến trúc gì ? Thời nào ? Của ai? Vì sao bị triệt hạ? Vì sao vật liệu còn tốt vậy mà lại đem chôn dưới đất? Vì sao bia biển của chùa mà lại bị đục, xóa? Ông Xuân cho rằng “Chùa Thiền Lâm hiện nay đã được dựng trên một khu đất đã từng vùi lấp một kiến trúc nào đó đã bị triệt phá”.

Hiện tại những ngày này trong quá trình khảo cổ ở chùa Thuyền Lâm đã đào được một số gạch cổ, nồi đất dưới chân chùa. Phía sân sau của chùa vẫn còn nhiều đá táng, đá tròn được các thầy chùa xếp thành bàn uống trà; và một số đá bệ lớn, tấm bia bị đục chữ mòn không thấy nội dung…

Một số hình ảnh những hiện vật lạ tại chùa Thuyền Lâm:

Gạch đá vỡ không dùng được. (Ảnh của nhà báo Thanh Tùng 12-1988).
Gạch đá vỡ không dùng được. (Ảnh của nhà báo Thanh Tùng 12-1988).
Gạch đá vỡ được đập vụn thay sạn để đúc táp-lô. (Ảnh của nhà báo Thanh Tùng 12-1988).
Gạch đá vỡ được đập vụn thay sạn để đúc táp-lô. (Ảnh của nhà báo Thanh Tùng 12-1988).
Đá táng cột,đá khối và nhiều loại đá khác thu được dưới lòng đất trong sân vườn chùa Thiền Lâm. (Ảnh của nhà báo Thanh Tùng 12-1988).
Đá táng cột,đá khối và nhiều loại đá khác thu được dưới lòng đất trong sân vườn chùa Thiền Lâm. (Ảnh của nhà báo Thanh Tùng 12-1988).
Khối đá chân bia tìm thấy dưới lòng đất trong khuôn viên chùa Thiền Lâm (1897), không rõ tấm bia cũ ở đâu, còn hay mất ! (ảnh Nguyễn Đắc Xuân)
Khối đá chân bia tìm thấy dưới lòng đất trong khuôn viên chùa Thiền Lâm (1897), không rõ tấm bia cũ ở đâu, còn hay mất ! (ảnh Nguyễn Đắc Xuân)
Một viên đá táng cổ trên đống giải hạ sau lưng nhà trai chùa Thiền Lâm (9-2006).
Một viên đá táng cổ trên đống giải hạ sau lưng nhà trai chùa Thiền Lâm (9-2006).
Những khối đá không biết ngày xưa dùng vào việc gì
Những khối đá không biết ngày xưa dùng vào việc gì
Gạch vồ xưa xây thành những trụ thành nhà tăng và nhiều kiến trúc khác ở chùa Thiền Lâm
Gạch vồ xưa xây thành những trụ thành nhà tăng và nhiều kiến trúc khác ở chùa Thiền Lâm
Những viên đá tròn được làm bàn trà sau sân vườn chùa Thuyền Lâm hiện tại. Các cán bộ Viện Khảo cổ học đang làm việc trực tiếp ở hiện trường đào hố thám sát khảo cổ ngay tại sân này
Những viên đá tròn được làm bàn trà sau sân vườn chùa Thuyền Lâm hiện tại. Các cán bộ Viện Khảo cổ học đang làm việc trực tiếp ở hiện trường đào hố thám sát khảo cổ ngay tại sân này
Kỳ 4: Ly kỳ câu chuyện đi tìm dấu tích Cung điện Đan Dương - 24
Dấu vết các đá tảng lớn
Dấu vết các đá tảng lớn
Tấm bia cổ sau chùa bị đục hết chữ
Tấm bia cổ sau chùa bị đục hết chữ
Con rùa đội bia ở sân trước chùa Thuyền Lâm
Con rùa đội bia ở sân trước chùa Thuyền Lâm
Trên tấm bia này cũng không còn thấy chữ do bị đục
Trên tấm bia này cũng không còn thấy chữ do bị đục

Kỳ 4: Ly kỳ câu chuyện đi tìm dấu tích Cung điện Đan Dương - 30
Toàn cảnh chùa Thuyền Lâm hiện tại ở số 150 đường Điện Biên Phủ. Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân đặt giả thiết chùa Thuyền Lâm hiện nay đã được dựng trên một khu đất đã từng vùi lấp một kiến trúc nào đó đã bị triệt phá
Toàn cảnh chùa Thuyền Lâm hiện tại ở số 150 đường Điện Biên Phủ. Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân đặt giả thiết chùa Thuyền Lâm hiện nay đã được dựng trên một khu đất đã từng vùi lấp một kiến trúc nào đó đã bị triệt phá
Hố thám sát khảo cổ chùa Thuyền Lâm được đào trong đầu tháng 10/2016
Hố thám sát khảo cổ chùa Thuyền Lâm được đào trong đầu tháng 10/2016
Nồi đất tại hố khảo cổ chùa Thuyền Lâm
Nồi đất tại hố khảo cổ chùa Thuyền Lâm
Kỳ 4: Ly kỳ câu chuyện đi tìm dấu tích Cung điện Đan Dương - 34
Một số hiện vật bằng sứ, gạch tìm thấy ở chùa Thuyền Lâm
Một số hiện vật bằng sứ, gạch tìm thấy ở chùa Thuyền Lâm

Đại Dương

(còn tiếp…)

MỚI NHẤT
Xúc động khi các bệnh nhi tại bệnh viện Đa Khoa Đống Đa cất cao tiếng hát
Xúc động khi các bệnh nhi tại bệnh viện Đa Khoa Đống Đa cất cao tiếng hát

Quên đi những nỗi đau thể xác đang giày vò, các bệnh nhi tại bệnh viện Đa khoa Đống Đa đã có một ngày chủ nhật đáng nhớ.

Thứ hai, 17/10/2016 - 09:12

Bế mạc Festival Áo dài Hà Nội 2016: Những khoảnh khắc khó quên
Bế mạc Festival Áo dài Hà Nội 2016: Những khoảnh khắc khó quên

(Dân trí) - Tối qua (16/10), Lế Bế mạc Festival Áo dài Hà Nội 2016 đã diễn ra tại Hoàng thành Thăng Long. Tại buổi lễ này, BTC đã tôn vinh nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, các đơn vị… đã góp phần tạo nên sự thành công của Festival Áo dài Hà Nội 2016.

Thứ hai, 17/10/2016 - 08:47

Một tuần văn hóa sôi động với đủ cung bậc thăng trầm
Một tuần văn hóa sôi động với đủ cung bậc thăng trầm

(Dân trí) - Trong tuần qua, sự kiện văn hóa đáng chú ý nhất của thủ đô chính là Festival Áo dài Hà Nội. Ngoài ra, cũng có những sự ra đi của nghệ sĩ, những sai sót bị cơ quan quản lý xử phạt… Đó là những nét thăng - trầm của đời sống văn hóa tuần qua.

Thứ hai, 17/10/2016 - 08:29

Độc đáo lễ rước tôn vinh tổ nghề áo dài của 300 người mẫu
Độc đáo lễ rước tôn vinh tổ nghề áo dài của 300 người mẫu

(Dân trí) - Vào 16h30 chiều 16/10, gần 300 người mẫu gồm các nghệ sĩ, nghệ nhân, ngoại giao đoàn, người mẫu và người mẫu nhí đã tiến hành lễ rước tôn vinh các vị tổ nghề - nghệ nhân nghề quanh khu Hoàng thành Thăng Long, đài tưởng niệm quốc gia.

Thứ hai, 17/10/2016 - 06:14

Wonder Woman trở thành Đại sứ danh dự của Liên Hợp Quốc
Wonder Woman trở thành Đại sứ danh dự của Liên Hợp Quốc

(Dân trí) - Nữ siêu anh hùng Wonder Woman giờ đây sẽ đảm nhiệm một trọng trách lớn lao do Liên Hợp Quốc giao phó.

Thứ hai, 17/10/2016 - 02:00

Festival Áo dài Hà Nội 2016 thu hút hơn 3 vạn lượt khách
Festival Áo dài Hà Nội 2016 thu hút hơn 3 vạn lượt khách

(Dân trí) - Vào 20h tối 16/10, tại Quảng trường Đoan Môn thuộc di tích Hoàng thành Thăng Long đã diễn ra lễ Bế mạc Festival Áo dài Hà Nội 2016. Trong 3 ngày diễn ra sự kiện đã thu hút trên 3 vạn lượt khách tham quan với nhiều hoạt động mang ý nghĩa thiết thực.

Chủ nhật, 16/10/2016 - 10:48

Lối vào di tích Quốc gia bị chắn bởi... trang trại gà
Lối vào di tích Quốc gia bị chắn bởi... trang trại gà

(Dân trí) - Nằm trong quần thể Khu di tích lịch sử Chiến khu Ngọc Trạo- nơi đã được công nhận di tích Quốc gia vào năm 1994, thế nhưng, Hang Treo đang bị xâm phạm nghiêm trọng khi một trang trại gà cả hàng nghìn con chắn ngay lối vào.

Chủ nhật, 16/10/2016 - 07:00

Làm thế nào để áo dài Việt tránh khỏi “thảm hoạ thời trang”?
Làm thế nào để áo dài Việt tránh khỏi “thảm hoạ thời trang”?

(Dân trí) - Sáng nay (16/10) tại di tích Hoàng thành Thăng Long đã diễn ra buổi hội thảo bàn về việc “Bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống của Áo dài trong du lịch”. Hội thảo đã đề cập đến việc làm thế nào để áo dài tránh khỏi “thảm hoạ thời trang”.

Chủ nhật, 16/10/2016 - 03:27

Phát hiện thêm 1 nền đá cổ tại hố khảo cổ tìm dấu tích Tây Sơn/Quang Trung
Phát hiện thêm 1 nền đá cổ tại hố khảo cổ tìm dấu tích Tây Sơn/Quang Trung

(Dân trí) - Trong ngày 14, 15/10 đoàn khảo cổ đã cho mở rộng hố thám sát khảo cổ số 5 ở vị trí nhà đối diện, và thật đáng mừng khi một nền đá cổ nữa được phát hiện, nghi thuộc cùng 1 nền đá đã tìm ra tại hố số 5.

Chủ nhật, 16/10/2016 - 02:34

Lý giải tại sao con người bị “ám ảnh” bởi… mùa thu
Lý giải tại sao con người bị “ám ảnh” bởi… mùa thu

(Dân trí) - Mùa thu được xem là mùa đẹp và lãng mạn nhất trong năm. Mỗi khi thu tới, con người lại “ám ảnh”, “phát sốt”, “phát cuồng”… vì sự đổi thay của cảnh sắc. Nếu bạn cũng là một “tín đồ” của mùa thu, bạn có thể tự nhủ rằng sự ám ảnh này là hoàn toàn có… cơ sở khoa học.

Chủ nhật, 16/10/2016 - 01:00

Dàn nghệ sĩ gạo cội diễu hành áo dài trên các tuyến phố Hà Nội
Dàn nghệ sĩ gạo cội diễu hành áo dài trên các tuyến phố Hà Nội

(Dân trí) - Sáng nay (16/10), NSND Trần Nhượng, NSƯT Thanh Tú, NSƯT Thu Hà cùng vợ chồng ngài Boivineau - nguyên Tổng lãnh sự Pháp tại TP HCM, Top 3 vua đầu bếp MasterChef Thu Thủy, Hoa hậu Ngọc Hân, NTK Phương Thanh, Trịnh Thị Bích Thủy,… đã diễu hành áo dài với xe xích lô qua các tuyến phố.

Chủ nhật, 16/10/2016 - 12:58

Lặng ngắm những kí họa Hà Nội trên tà áo dài Cao Minh Tiến
Lặng ngắm những kí họa Hà Nội trên tà áo dài Cao Minh Tiến

(Dân trí) - Bộ sưu tập của Cao Minh Tiến được anh kí họa trực tiếp với hai màu trắng - đen. Tất cả những danh lam thắng cảnh Hà Nội hiện diện trên tà áo dài như những bức tranh. NTK cho biết, anh muốn trao gửi lên tà áo dài linh hồn với ngôn ngữ biểu đạt của hội họa.

Chủ nhật, 16/10/2016 - 10:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Ca sĩ Thanh Lam thăng hoa cùng Festival Áo dài Hà Nội 2016
Ca sĩ Thanh Lam thăng hoa cùng Festival Áo dài Hà Nội 2016

(Dân trí) - Với ca khúc “Ngẫu hứng sông Hồng”, ca sĩ Thanh Lam dẫn lối cho những thiết kế áo dài trẻ trung, cách tân của đêm diễn thứ 2 - Hà Nội phong cách. Kết thúc phần trình diễn, nữ ca sĩ hòa vào khán giả, nán lại đến cuối, chăm chú ngắm nhìn tất cả các bộ sưu tập.

Chủ nhật, 16/10/2016 - 08:12

Đi tìm ý thơ trong lời nhạc của “nhạc sĩ đoạt Nobel Văn học”
Đi tìm ý thơ trong lời nhạc của “nhạc sĩ đoạt Nobel Văn học”

(Dân trí) - Rất nhiều người đã tìm đọc và thuộc nằm lòng những lời hát của ông như thể thuộc những tứ thơ, họ tìm thấy trong đó những triết lý nhân sinh, những cảm xúc đẹp, những ý tứ sâu sắc về con người, về cuộc đời…

Chủ nhật, 16/10/2016 - 02:00

Diễn viên phim “Thời xa vắng” vừa qua đời vì ung thư gan
Diễn viên phim “Thời xa vắng” vừa qua đời vì ung thư gan

(Dân trí) - Đạo diễn Tạ Huy Cường và nghệ sĩ hài Trà My vừa thông báo tin buồn, diễn viên Quách Xuân Cương - người đóng vai Tình trong bộ phim “Thời xa vắng” vừa qua đời tại nhà riêng vào khoảng 6h sáng 15/10 vì bị ung thư gan, thọ 63 tuổi.

Thứ bảy, 15/10/2016 - 04:43

Sự thật nguyên mẫu trong bài hát nổi tiếng “Gửi người em gái miền Nam”
Sự thật nguyên mẫu trong bài hát nổi tiếng “Gửi người em gái miền Nam”

(Dân trí) - “Nhiều người nhầm tưởng ca sĩ Mộc Lan, nguyên mẫu trong bài hát Gửi người em gái miền Nam của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn là người Hà Nội. Sự thật bà là người gốc Hải Phòng, theo anh trai vào Sài Gòn lập nghiệp từ năm 13, 14 tuổi và nhanh chóng thành danh nhờ tiếng hát họa mi và nhan sắc rực rỡ”.

Thứ bảy, 15/10/2016 - 02:46

Bob Dylan “không buồn quan tâm” tới giải Nobel Văn học
Bob Dylan “không buồn quan tâm” tới giải Nobel Văn học

(Dân trí) - Cách phản ứng của Bob Dylan trước thông tin ông vừa được nhận giải Nobel Văn học đã khiến truyền thông và công chúng vô cùng… “khoái chí” bởi người ta thấy một sự quái chiêu rất đúng chất… Bob Dylan.

Thứ bảy, 15/10/2016 - 10:29

Hình ảnh nghệ sĩ nổi tiếng ở hậu trường Festival Áo dài Hà Nội 2016
Hình ảnh nghệ sĩ nổi tiếng ở hậu trường Festival Áo dài Hà Nội 2016

(Dân trí) - Tối qua (14/10) các nghệ sĩ là những khách mời đặc biệt của chương trình trình diễn áo dài “Hà Nội và mẹ” đã có mặt rất sớm tại Hoàng thành Thăng Long để chuẩn bị cho tiết mục của mình. Dù đã là nghệ sĩ gạo cội của lĩnh vực sân khấu - điện ảnh nhưng rất nhiều nghệ sĩ đã không tránh được khỏi cảm giác hồi hộp, bồn chồn.

Thứ bảy, 15/10/2016 - 09:06

Gian nan phục chế tượng Phật bà vừa bị đánh cắp ở Hưng Yên
Gian nan phục chế tượng Phật bà vừa bị đánh cắp ở Hưng Yên

(Dân trí) - UBND tỉnh Hưng Yên vừa có văn bản số 234/BC-UBND gửi Bộ VHTTDL báo cáo về việc tìm thấy pho tượng Phật bà Quan Âm nghìn tay nghìn mắt tại chùa Mễ Sở. Báo cáo cũng đề nghị được hỗ trợ Bộ chỉ đạo các cơ quan chuyên môn - chuyên gia hỗ trợ phục chế tượng.

Thứ bảy, 15/10/2016 - 09:00

Toàn cảnh phần trình diễn thăng hoa của Festival Áo dài Hà Nội 2016
Toàn cảnh phần trình diễn thăng hoa của Festival Áo dài Hà Nội 2016

(Dân trí) - Tối qua (14/10) tại Quảng trường Đoan Môn thuộc di tích Hoàng thành Thăng Long đã diễn ra chương trình Khai mạc Festival Áo dài Hà Nội 2016. Phần trình diễn áo dài của 32 nhà thiết kế đã tái hiện lại một Hà Nội xưa và nay đầy màu sắc và xúc cảm.

Thứ bảy, 15/10/2016 - 08:56

Chân dung nhạc sĩ đầu tiên trong lịch sử đoạt… Nobel Văn học
Chân dung nhạc sĩ đầu tiên trong lịch sử đoạt… Nobel Văn học

(Dân trí) - Rồi đây lịch sử văn chương - âm nhạc sẽ phải nhắc đến Bob Dylan như một dấu gạch nối đích thực của thi - ca, khi ông là nhạc sĩ đầu tiên trong lịch sử đoạt giải… Nobel Văn học. Dưới đây là “khắc họa chân dung” nhân vật huyền thoại ấy qua năm tháng.

Thứ bảy, 15/10/2016 - 06:11

NTK Phương Thanh: “Rất nhiều áo dài cách tân quá đà phần ngực”
NTK Phương Thanh: “Rất nhiều áo dài cách tân quá đà phần ngực”

(Dân trí) - “Rất nhiều áo dài hiện đại cách tân quá đà ở phần ngực, khoét phần lưng, biến thành một kiểu áo áo dạ hội, hoặc xẻ tà quá cao, quần quá ôm, thứ nhất là sai về tỉ lệ, kết cấu áo dài truyền thống, thứ 2 làm mất đi giá trị ý nghĩa”, NTK Phương Thanh chia sẻ.

Thứ bảy, 15/10/2016 - 06:00

Duyên dáng hình ảnh tà áo truyền thống Việt trong đêm khai mạc
Duyên dáng hình ảnh tà áo truyền thống Việt trong đêm khai mạc

(Dân trí) - Với những màn trình diễn bộ sưu tập áo dài lắng sâu cảm xúc về Hà Nội, các nghệ sĩ đã để lại một đêm khai mạc Festival Áo dài Hà Nội 2016 ý nghĩa, nối dài nhiều hoạt động diễn ra tới hết ngày 16/10 tại Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội.

Thứ sáu, 14/10/2016 - 06:23

Chính thức khai mạc khu trưng bày Festival Áo dài Hà Nội 2016
Chính thức khai mạc khu trưng bày Festival Áo dài Hà Nội 2016

(Dân trí) - Ông Đỗ Đình Hồng - Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội, Phó Trưởng BTC Festival Áo dài Hà Nội; nhà báo Phạm Huy Hoàn - TBT báo Dân trí đã chính thức khai mạc khu trưng bày Festival để du khách được trải nghiệm sự tinh tế trong các công đoạn làm nên chiếc áo dài hoàn chỉnh.

Thứ sáu, 14/10/2016 - 06:21