Đầu xuân, đọc về loài Dê trong văn học Việt Nam

Dân trí Trong thành ngữ, tục ngữ, ca dao, hò vè và thi ca Việt Nam, hình tượng loài dê hiện lên đa dạng, sinh động, chứa đựng nhiều ý nghĩa biểu đạt phong phú.

Trong thành ngữ, tục ngữ


Trong thành ngữ, tục ngữ, hình ảnh loài dê xuất hiện khá đa dạng, sinh động và đầy ngụ ý. Con dê đã trở thành đối tượng chính trong nhiều câu tục ngữ, thành ngữ sinh động, dân dã:

Bán bò tậu ruộng mua dê về cày hàm ý chê trách cách thức làm ăn không biết tính toán, lo liệu.

Cà kê dê ngỗng chỉ sự trò chuyện dài dòng, huyên thuyên, lặt vặt.

Giàu nuôi chó, khó nuôi dê, không nghề nuôi ngỗng là kinh nghiệm chăn nuôi phù hợp với năng lực, hoàn cảnh.

Treo đầu dê, bán thịt chó chỉ sự không thống nhất giữa nội dung và hình thức, nói một đằng, làm một nẻo, không ăn khớp với nhau.

Máu bò cũng như tiết dê, rõ ràng hai thứ tiết khác nhau, người ta ăn tiết canh dê, không ai ăn tiết canh bò, vậy mà máu bò cũng như tiết dê là ám chỉ con người không rõ ràng, minh bạch.

Trong ca dao, hò vè


Trong ca dao, hò vè, loài dê cũng hiện lên sinh động: Người ta tuổi Ngọ, tuổi Mùi/Em đây luống những ngậm ngùi tuổi Thân. Hay: Thế gian, ba sự khôn chừa/Rượu nồng, dê béo, gái vừa đương tơ.

Bài đồng dao “Dung dăng dung dẻ” của trẻ thơ cũng có nhắc tới con dê: Dung dăng dung dẻ/Dắt trẻ đi chơi/Đến ngõ nhà trời/Lạy cậu lạy mợ/Cho cháu về quê/Cho dê đi học

Hay như bài hát ru dân dã cũng có nhắc tới con dê: Ru em buồn ngủ buồn nghê/Con tằm chín đỏ, con dê chín muồi/Con tằm chín đỏ để lại mà nuôi/Con dê chín muồi làm thịt em ăn.

Trong bài “Vè 12 con giáp” có câu: Tuổi Mùi là con dê chà/Có sừng, có gạc, râu ra um sùm.

Trong bài “Vè miền quê” cũng nhắc đến năm Mùi: Năm Ngọ, mã đáo thành công/Năm Mùi, dê béo, rượu nồng phủ phê.

Trong thi ca


Trong thi ca, hình ảnh loài dê cũng xuất hiện trong khá nhiều tác phẩm:

Trong bài “Đào Nguyên Hành”, nhà thơ Phùng Khắc Khoan (1528-1613) đã tả cảnh nông thôn Việt Nam, trong đó có nhắc tới hình ảnh con dê: Trâu bò gà lợn dê ngan/Đầy lũ đầy đàn thả khắp mọi nơi.

Trong truyện thơ Nôm khuyết danh “Lục súc tranh công”, 6 con vật nuôi trong nhà (trâu, chó, ngựa, dê, gà, lợn) tranh nhau công trạng của mình, người chủ phải can thiệp vào, dàn hòa rồi mới yên. Trong đó, “công trạng” của con dê được người chủ kể lại như sau: Dê vốn thật thuộc về việc lễ/Để hòng khi về hạng tư văn/Để dành khi tế thánh, tế thần/Lại có thủa kỳ yên, kỳ phước/Hễ có việc, lấy dê làm trước/Dê dâng vào người mới lạy sau.

Trong thi ca


Trong “Hịch Tướng sĩ” của Trần Hưng Đạo (1228-1300) cũng có nhắc đến hình ảnh con dê và coi đó là hình ảnh đại hiện cho quân Mông Cổ: Uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình/Đem thân dê chó mà ngạo mạn tể tướng.

Trong “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888) có câu chê trách những kẻ phục vụ thực dân, làm tay sai giày xéo dân tộc: Hai vầng nhật nguyệt chói loà/Đâu dung lũ treo dê bán chó.

Trong thi ca


Nhà thơ Bùi Giáng (1926-1998) từng có nhiều bài thơ viết về loài dê, trong đó có bài “Nỗi lòng Tô Vũ” với những câu như: Ngẩng đầu lên! Dê ơi anh thong thả/Ðeo vòng vào em nghển cổ cong xinh/Ngẩng đầu lên! Đây lòng anh vàng đá/Gửi gắm vào vòng mây nhuộm tơ duyên.

Nhà thơ Lê Đạt (1929-2008) cũng từng có bài “Ông cụ chăn dê”: Ông cụ mịt mù dê phía núi/Ríu rít làng và khói xóm lưng. Hay: Đàn dê bỏm bẻm trăng/Mấy lũn cũn dê con/Chân tân tất trắng/Vểnh râu thang gọi/Be he ông. Rồi thì: Rừng động xanh/Ai đừng được xuân/Mấy dê non buồn sừng húc gió/Cẫng lên cỡn lên/Be he xuân.

Trong tác phẩm thơ nôm “Lục Vân Tiên” của tác giả Nguyễn Đình Chiểu, bộ mặt thật của nhân vật phản diện Bùi Kiệm khi muốn “giở trò” với nàng Kiều Nguyệt Nga đã được thể hiện qua câu thơ: Con người Bùi Kiệm máu dê/ Ngồi chai bộ mặt như giề thịt trâu.

Nữ sĩ Hồ Xuân Hương (1772-1822) cũng từng mượn câu thơ cổ trong tập “Hồng Đức Quốc Âm thi tập” để đưa vào bài thơ “Mắng học trò dốt”: Ong non ngứa nọc châm hoa rữa/Dê cỏn buồn sừng húc giậu thưa.

Bích Ngọc
Tổng hợp

MỚI NHẤT
Đi chùa đầu xuân
Đi chùa đầu xuân

(Dân trí) - Với nhiều người, Tết đồng nghĩa với việc lên chùa đi lễ cầu may cho cả năm dài đang tới. Họ mong ước, ở nơi xa xôi, trong cõi Niết bàn cực lạc, Đức Phật từ bi sẽ nghe thấu lời cầu nguyện mà phù hộ độ trì cho họ luôn được vạn sự như ý…

Thứ bảy, 21/02/2015 - 01:00

Báo chí phương Tây “rối tung” ngôn ngữ với... năm Mùi
Báo chí phương Tây “rối tung” ngôn ngữ với... năm Mùi

(Dân trí) - Khi đưa tin về Tết Âm lịch ở Châu Á, các tờ báo phương Tây gặp phải một vấn đề hóc búa, đó là họ không có từ tương đồng với con giáp Mùi để chuyển nghĩa. Họ không biết Mùi nên được dịch là dê, là cừu, hay là linh dương…

Thứ bảy, 21/02/2015 - 11:45

Danh hài Thúy Nga đón Tết cùng con gái ở Mỹ
Danh hài Thúy Nga đón Tết cùng con gái ở Mỹ

(Dân trí) - Sau những ồn ào về cuộc hôn nhân tan vỡ vì những khúc mắc nợ nần, sau những đắng cay, đau khổ bản thân phải chịu đựng suốt một thời gian dài; Thúy Nga muốn hưởng một cái Tết bình yên bên con gái và người thân ở Mỹ.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 10:00

Làn sóng trở về của các đạo diễn Việt kiều: Ngoại lực cho phim Việt
Làn sóng trở về của các đạo diễn Việt kiều: Ngoại lực cho phim Việt

Năm 2014 có thể coi là năm của những đạo diễn Việt kiều làm phim với những cuộc đua xem phim ai thắng lớn. Và năm 2015, cuộc đua này hứa hẹn hấp dẫn hơn với nhiều dự án phim khuấy động thị trường phim Việt, bắt đầu từ Tết Ất Mùi.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 09:18

Lý giải bí ẩn trong bức “Đêm đầy sao” của Van Gogh
Lý giải bí ẩn trong bức “Đêm đầy sao” của Van Gogh

(Dân trí) - “Đêm đầy sao” là một trong những bức tranh khắc họa bầu trời đêm nổi tiếng nhất trong thế giới hội họa. Xung quanh những vòng xoáy ốc bí ẩn xuất hiện trong tranh, có nhiều bình luận, lý giải khác nhau.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 08:42

Người dân châu Á náo nức đi chùa đầu năm để cầu may
Người dân châu Á náo nức đi chùa đầu năm để cầu may

(Dân trí) - Người dân tại các nước châu Á như Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Singapore... nô nức đi lễ chùa với hy vọng nén nhang đầu năm đầy thành tâm sẽ mở đầu cho một năm mới bình an và sung túc.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 07:44

Ngày Tết, MC Hoàng Linh tận dụng từng giây phút cho gia đình
Ngày Tết, MC Hoàng Linh tận dụng từng giây phút cho gia đình

(Dân trí) - Thừa nhận công việc rất bận rộn, đi công tác triền miên, lịch trực tin bài, dựng phóng sự có khi từ đêm đến sáng… bởi vậy, nữ MC của “Chúng tôi là chiến sĩ” luôn phải tận dụng từng giây phút dành cho 2 cậu con trai sinh đôi.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 03:00

Phạm Thu Hà cảm xúc tươi mới tại Gala Giai điệu Tự hào
Phạm Thu Hà cảm xúc tươi mới tại Gala Giai điệu Tự hào

(Dân trí) - Tối 21/2, trình diễn lại ca khúc từng lập kỷ lục về điểm số, “Chào anh giải phóng quân, Chào mùa xuân đại thắng” ở Gala Giai điệu tự hào 2014, Phạm Thu Hà một lần nữa mang tới cảm xúc phơi phới cho khán giả yêu nhạc trong những ngày đầu xuân Ất Mùi.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 02:30

Nhiếp ảnh gia chuyên đi chụp hình “bêu xấu” Hollywood
Nhiếp ảnh gia chuyên đi chụp hình “bêu xấu” Hollywood

(Dân trí) - Hollywood vốn nổi tiếng là kinh đô điện ảnh hoa lệ, hào nhoáng, bóng bẩy… Tuy vậy, có một nhiếp ảnh gia chuyên đi săn những khoảnh khắc “chẳng mỹ miều gì” ở phía sau hậu trường của các đoàn làm phim, để thấy rằng diễn viên cũng chỉ là những con người bình thường.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 02:15

Nhớ lại phong vị phim Tết xưa
Nhớ lại phong vị phim Tết xưa

Dù đã ra đời cách đây cả thập kỉ nhưng “Tết này ai đến xông nhà”, “Hoa đào ngày Tết”, “Vị khách lúc giao thừa”… vẫn luôn là những bộ phim mang lại dư vị ngọt ngào, ấm áp về ngày Tết cổ truyền trong lòng khán giả yêu điện ảnh.

Thứ sáu, 20/02/2015 - 04:54

Lối hát Sắc bùa chúc Tết độc đáo của người Mường
Lối hát Sắc bùa chúc Tết độc đáo của người Mường

(Dân trí) - Thay vì những lời chúc tụng nhau đầu năm, người Mường ở huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình lại lập từng tốp để đến từng nhà hát chúc Tết vào đầu năm mới. Đây là nét văn hoá độc đáo, mang tính khích lệ với niềm mong ước vươn tới một đời sống ấm no, thịnh vượng.

Thứ sáu, 20/02/2015 - 02:03

Á hậu Huyền My cùng gia đình tất bật đón Tết tại nhà mới
Á hậu Huyền My cùng gia đình tất bật đón Tết tại nhà mới

(Dân trí) - Sát Tết Nguyên Đán vừa qua, gia đình Á hậu Huyền My đã chuyển về ngôi nhà mới tại một khu chung cư cao cấp ở trung tâm của thủ đô. Đây cũng là khu chung cư mà rất nhiều người nổi tiếng chọn làm tổ ấm cho mình.

Thứ sáu, 20/02/2015 - 12:50

ĐÁNG QUAN TÂM
Chợ hoa xưa và nay của người Kẻ Bưởi
Chợ hoa xưa và nay của người Kẻ Bưởi

Không ít người Hà Nội dù có đi đâu, về đâu, cứ khi mưa bụi lất phất rơi trên phố lại nhớ những ngày xuân chộn rộn, hoa lá ùa về đầy chợ cây đặc biệt trên đường Hoàng Hoa Thám của Hà Nội - chợ Bưởi.

Thứ sáu, 20/02/2015 - 10:59

Tiết lộ những bí mật thú vị liên quan đến các nhà văn nổi tiếng
Tiết lộ những bí mật thú vị liên quan đến các nhà văn nổi tiếng

(Dân trí) - Bên cạnh sự thành công và nổi tiếng các nhà văn dưới đây vẫn luôn có những bí mật nhỏ liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp mà không phải ai cũng biết.

Thứ sáu, 20/02/2015 - 09:15

Phạm Thu Hà tái hiện vẻ đẹp phụ nữ xưa giữa vườn xuân
Phạm Thu Hà tái hiện vẻ đẹp phụ nữ xưa giữa vườn xuân

(Dân trí) - Những ngày giáp Tết Ất Mùi 2015, dù bận chạy show khắp trong Nam ngoài Bắc song Phạm Thu Hà vẫn sắp xếp thời gian chụp một ảnh xuân. “Họa mi bán cổ điển” đẹp dịu dàng, đằm thắm trong tà áo dài cách điệu xưa và nay…

Thứ sáu, 20/02/2015 - 08:00

Thói quen ngày Tết của các nghệ sĩ gạo cội đất Bắc
Thói quen ngày Tết của các nghệ sĩ gạo cội đất Bắc

Hồng Chương, Văn Toản, Trần Hạnh, Ngọc Tuyết hay Kim Xuyến... đều được coi là những nghệ sĩ gạo cội của làng Điện ảnh Việt Nam. Nay đã ở cái tuổi "cổ lai hi" nhưng các nghệ sĩ vẫn lưu giữ được những thói quen riêng có trong mỗi dịp Tết đến Xuân về.

Thứ sáu, 20/02/2015 - 03:00

Người Cơ Tu rộn ràng đón Tết
Người Cơ Tu rộn ràng đón Tết

(Dân trí) - Mấy hôm nay, già làng Zuông Nônh (người Cơ Tu ở Quảng Nam) phải ngồi sát bếp để vừa đan gùi, vừa canh chừng xâu thịt chuột gác bếp già vừa săn được để sửa soạn ăn Tết. Ngoài kia, làng của già cũng rộn ràng giã gạo, nếp, gói bánh sừng trâu… chờ đón Tết

Thứ sáu, 20/02/2015 - 02:13

Đón Tết Cham-cha-bới của đồng bào người Chứt tại Rào Tre
Đón Tết Cham-cha-bới của đồng bào người Chứt tại Rào Tre

(Dân trí) - Đến bản Rào Tre (xã Hương Liên, huyện Hương Khê) trong những ngày tháng 11, đâu đâu cũng rộn ràng âm thanh loa đài vọng khắp chân núi. Ấy là lúc bà con đồng bào dân tộc Chứt phấn khởi chuẩn bị đón mùa Tết Cham-cha-bới.

Thứ năm, 19/02/2015 - 03:24

Tỉ phú Ấn Độ trả 21 tỉ đồng để Jennifer Lopez biểu diễn trong lễ cưới
Tỉ phú Ấn Độ trả 21 tỉ đồng để Jennifer Lopez biểu diễn trong lễ cưới

(Dân trí) - Để có được sự góp mặt của ngôi sao quốc tế như Jennifer Lopez tại một sự kiện cá nhân, người “chủ chi” sẽ phải bỏ ra khoảng 1 triệu đô la (21 tỉ đồng) tiền cát-sê, đó là chưa kể chi phí ăn ở, đi lại trong thời gian ngôi sao này lưu lại sự kiện.

Thứ năm, 19/02/2015 - 02:07

Nghệ sĩ Việt chia sẻ ký ức về Tết xưa
Nghệ sĩ Việt chia sẻ ký ức về Tết xưa

(Dân trí) - Nhiều nghệ sĩ trẻ đã trải lòng chia sẻ những câu chuyện thật của bản thân, những ký ức Tết xưa còn nồng nàn mùi bánh chưng, bánh tét; tạch tè tiếng pháo chuột pháo dây…

Thứ năm, 19/02/2015 - 01:50

Nửa thế kỷ... cười dê
Nửa thế kỷ... cười dê

82 mùa Xuân trôi qua, nghệ sĩ hài Văn Chung vẫn đứng trên sàn diễn. Nhìn lại sự nghiệp của mình, ông bảo nhờ giọng cười dê đặc trưng mà ngót 50 năm nay, khán giả vẫn nhớ đến Văn Chung.

Thứ năm, 19/02/2015 - 01:46

Những đồng tiền may mắn trên thế giới
Những đồng tiền may mắn trên thế giới

(Dân trí) - Mừng tuổi dịp Tết là phong tục lâu đời ở Việt Nam và một số nước. Theo tục lệ xưa, khi giao thừa vừa điểm, con cháu trong nhà lần lượt chúc mừng ông bà, cha mẹ và sau đó được nhận tiền mừng tuổi trong phong bao màu đỏ tượng trưng cho may mắn và tài lộc.

Thứ năm, 19/02/2015 - 01:18

Chùm ảnh đẹp về tục xông đất, lì xì, đi chơi đầu năm ở cố đô Huế
Chùm ảnh đẹp về tục xông đất, lì xì, đi chơi đầu năm ở cố đô Huế

(Dân trí) - Buổi sáng đầu năm mới luôn đem lại nhiều cảm xúc mới mẻ, tinh khôi và tràn đầy sự thiêng liêng cho tất cả mọi người. Không khí ấy ở cố đô lại càng đậm đà, ấm áp hơn nữa bởi những nét tinh tế của Huế.

Thứ năm, 19/02/2015 - 11:58

Vợ chồng Dustin Nguyễn sắm áo dài cho con gái diện Tết
Vợ chồng Dustin Nguyễn sắm áo dài cho con gái diện Tết

(Dân trí) - Với vợ chồng nghệ sĩ Việt Kiều Dustin Nguyễn, ý nghĩa lớn nhất của ngày Tết là sự sum họp, đoàn viên của gia đình.

Thứ năm, 19/02/2015 - 11:40