Thứ Bảy 29/08/2015 - 13:30

Danh hài - Sự lạm dụng ngôn từ

Giờ đây, vẻ như trong lĩnh vực Văn nghệ, người ta sẵn sàng gọi và ban phát một cách hào phóng các danh hiệu một thời là thiêng liêng, cao quý cho bất kỳ người nào có mặt trong lĩnh vực ấy, bất chấp tài năng và cả nhân cách của con người ấy.

Làm được hai ba câu văn vần, viết dăm ba dòng văn xuôi, bỏ tiền ra in “tác phẩm” thế là có thể đề trên danh thiếp của mình, rồi vài ông bạn tự xưng “nhà thơ, nhà văn”. Còn trong lĩnh vực biểu diễn thì cố gắng len lỏi vào một chương trình nào đấy để rồi cũng tự nhận, tự phong và cũng không ít kẻ dễ tính hay cũng nặng máu quảng cáo để kiếm lời, phong tặng một cách dễ dãi các danh hiệu “ông hoàng, bà chúa”, “danh ca”, “diva”,”danh hài”…

Hôm nay tôi chỉ muốn nói đến lĩnh vực mà đang có vẻ ăn khách đối với tầng lớp khán giả trẻ, trình độ thưởng thức chưa định hình và đa số là đang mắc phải tâm lý đám đông, nhưng thực sự là lĩnh vực gây ra sự thất vọng lớn nhất cho những khán giả có trình độ thưởng thức và am hiểu nghệ thuật đó là lĩnh vực hài và các diễn viên trong lĩnh vực này.

Danh hài - Sự lạm dụng ngôn từ - 1

Cảnh trong “Đời cười” của Nhà hát Tuổi Trẻ. 

Trong báo cáo của Đại hội đại biểu nhà văn khoá 9 khi điểm lại thành tựu văn chương của nhiệm kỳ 5 năm thì thật đáng buồn vì không một chữ nào nói về thể loại hài. Một thể loại đáng ra phải rất phổ cập và có thành tựu lớn trong một xã hội có quá nhiều điều đáng phản ánh và đang rất cần thể loại này. Chưa bao giờ hiện thực nước ta lại nhiều mảng miếng, cốt truyện và nhân vật phong phú cho thể loại hài như hiện nay bên cạnh hiện thực bi và tráng. Sự vắng bóng các thể loại văn chương hài nhìn từ góc độ nào đấy là một sự bất thường của nền văn học “thừa thơ thiếu hài”. Ngay trong sân khấu kịch hài, tấu hài đích thực cũng hoàn toàn bị lép vế. Dường như thể loại hài - một thể loại mang đậm bản tính của dân tộc trở nên nhạt nhòa, không được coi trọng nếu không muốn nói là biến mất. Những tác giả chuyên hài trên dưới hai thập niên nay không còn tồn tại. Yếu tố hài (mặc nhiên nó luôn tồn tại trong sáng tác nghệ thuật) chỉ còn len lỏi, chìm sâu trong các tác phẩm ở mọi thể loại. Nhưng trớ trêu sao các diễn viên hài lại nở rộ và nhất là các bậc danh hài như tên gọi một cách dễ dãi và dường như không có chuẩn mực nào lại tăng lên với cấp số nhân một cách bất thường như vậy? Những diễn viên này đã đúng và đạt chuẩn như tên gọi cao quý đó chưa?

Tôi nhớ vào năm 1976, khi NSND Lộng Chương, đạo diễn cũng là kịch tác gia nổi tiếng, đã ghim vào lịch sử phát triển của ngành sân khấu Việt Nam bằng danh tác hài kịch “Quẫn”, nhận dựng kịch bản hài “Chuyện như thế thì cần phải nói” của tôi cho Đoàn kịch Công nghiệp Hà Nội, đã nói như sau: “Anh đề kịch bản là hài kịch là không đúng. Vì hài kịch đích thực là sau khi cười người xem phải suy nghĩ, thậm chí phải khóc. Còn kịch bản của anh chưa đạt được thế.

Đa số các mảng miếng gây cười trong kịch bản này mới chỉ dừng ở náo kịch là chủ yếu. Náo kịch là cười để mà cười. Đó là cái cười cơ giới”.

Danh hài - Sự lạm dụng ngôn từ - 2

 Hoài Linh, Việt Hương, Trấn Thành - những diễn viên ăn khách của hài kịch phía Nam.

Nếu căn cứ vào sự phân loại và đánh giá của một trong những đại diện xuất sắc của nền kịch Việt Nam hiện đại thì tôi cho rằng: Mảng sân khấu nói riêng và nền nghệ thuật của ta nói chung trong khoảng trên dưới hai thập niên này hầu như vắng bóng tác phẩm hài, hoặc nói đúng hơn nó chỉ le lói ở chỗ này chỗ khác nhưng do không được khuyến khích, động viên, nuôi dưỡng. Không có hài nhưng nhu cầu cần cười và cần được thưởng thức cái cười của con người là bất diệt, vì thế để bù lấp vào sự thiếu vắng đó là sự bùng phát của những tác phẩm mà Lộng Chương gọi rất đúng là náo kịch. Trong sân khấu ở miền Bắc, Nhà hát Tuổi Trẻ là đơn vị nghệ thuật sân khấu nuôi dưỡng những đêm diễn mang đậm màu sắc náo kịch. Cũng xin nói luôn là không hiểu sao mặc dù rất ưa chuộng thể loại kịch (tạm gọi là kịch cười) này nhưng Nhà hát Tuổi Trẻ trong từng ấy năm chưa bao giờ dựng một kịch bản hài dài hơi đúng nghĩa của nó mà chỉ là những kịch bản ngắn như những lát cắt vui vẻ các tác giả chợt nhặt được trong “đời cười”. Nhưng dù sao cũng phải đánh giá một cách công bằng. Ít nhiều các tác phẩm trong các chùm “đời cười” của Nhà hát Tuổi Trẻ cũng có không ít tác phẩm hay, những mảng miếng đạt tầm của thể loại hài kịch. Còn sân khấu phía Nam - một vùng đất ưa sự vui cười - thì có thể nói, hầu hết các tác phẩm trình làng đều chỉ dừng ở náo kịch. Từ kịch bản như vậy nên các diễn viên tham gia thể hiện các tác phẩm này cũng chỉ dừng ở mức độ “náo”.

Trong di sản của cha ông ta nói đến hài là mặc dù chỉ là nhân vật phụ điểm xuyết hay giữ vai trò hướng dẫn cảm xúc người xem nhưng khán giả nhớ ngay đến nhân vật hề chèo hiện ra dưới nhiều hình thức hề áo ngắn, hề áo dài, hề gậy, hề mồi… Các nhân vật hài lừng danh này có cả một lý lịch và cả một quá trình diễn biến tâm lý đủ sức cho các diễn viên bộc lộ, tung hứng khả năng diễn xuất của mình. Ở những diễn viên lột tả thần kỳ bản chất của các nhân vật hài này xứng đáng gọi là danh hài. Còn ở ta, hiện nay. Các diễn viên được “duy danh” là diễn viên hài, thậm chí là danh hài như nhận định của Lộng Chương chỉ là những diễn viên náo kịch. Hầu hết các diễn viên này dường như chưa tạo ra một nhân vật hài hoàn chỉnh nào ghi đậm trong trí nhớ người xem, tạo cho người xem những dư âm về nhân tình thế thái để từ đó tạo nên thương hiệu của mình mà chỉ là thể hiện những mảng miếng tách rời nhau để tạo ra những tiếng cười mang tính “cơ giới”.

Về mặt thủ pháp thì hầu hết các diễn viên diễn tạm xếp là hài của ta cũng không sáng tạo ra thủ pháp nào đáng nói mà chỉ quanh đi quẩn lại có mấy thủ pháp diễn mang chất náo kịch như gái giả trai hoặc ngược lại, đồng tính, mô phỏng ở mức độ thấp các vai đã thành mẫu trong chèo cổ như Xã xệ, Lý toét, Phú ông, thằng mõ, Thị Mầu… sự nhại tiếng, hát những bài nhạc chế, bôi mặt, mặc quần áo lôi thôi gây cười, lôi những chi tiết, ngôn ngữ nói về những hành động, trạng thái nhậy cảm hoặc cùng lắm là cố tạo ra sự nhầm lẫn nào đó về ngôn từ, tình huống vụn vặt chẳng ăn nhập gì với vai diễn, hành động kịch… mà chỉ là những tiểu phẩm náo kịch gây cười đơn giản. Với các khán giả dễ dãi, dễ bị hoà đồng, a dua theo tâm lý đám đông thì cách diễn xuất của các diễn viên náo này cũng ít nhiều tạo ra những tiếng cười thuần tuý “cơ giới”. Còn đối với những khán giả có khiếu thẩm mỹ, có trình độ thưởng thức thì lối diễn này gây ra sự khó chịu. Đáng tiếc số diễn viên náo này đang chiếm lượng đông trên sân khấu, cũng như trên truyền hình. Tôi nói vậy không phải không thấy rõ những tố chất hài bẩm sinh và thực sự có tài của một số diễn viên như Xuân Hinh, Chí Trung, Xuân Bắc, Quốc Trượng… Chỉ đáng tiếc những tài năng này không được thể hiện, nuôi dưỡng, phát huy và phát lộ ở mức độ cao với những tác phẩm sân khấu hoặc điện ảnh dài hơi hoàn chỉnh.

Mặc dù như vậy nhưng đáng buồn thay, mỹ từ cao quý”danh hài” vẫn đang bị lạm phát, lạm dụng. Chính thực trạng này đối chiếu với tình trạng sân khấu, điện ảnh của ta hiện nay đã làm giảm đi rất nhiều giá trị của mỹ từ này, đó là chưa kể làm một bộ phận không nhỏ vì sự lạm dụng, gán bừa này đã hiểu sai, đánh giá thấp hai chữ ”danh hài”.

Theo Nguyễn Hiếu

Báo Lao động

MỚI NHẤT
Câu chuyện về làng võ bỗng nổi tiếng vì... bị lộ
Câu chuyện về làng võ bỗng nổi tiếng vì... bị lộ

(Dân trí) - Ngôi làng hẻo lánh nằm trong vùng núi từ bao đời đã duy trì nếp sống biệt lập. Gần đây, ngôi làng này bỗng trở nên nổi tiếng vì chuyện cả làng luyện võ bỗng… “bị lộ”.

Thứ hai, 31/08/2015 - 04:00

Sau cảnh nóng là… phim giả tình thật
Sau cảnh nóng là… phim giả tình thật

Một cách trùng hợp, ngay trước khi “49 ngày” ra mắt, hai nhân vật chính Trường Giang – Nhã Phương bỗng dưng “dính như sam” trong mọi sự kiện và gây tò mò. Dù khẳng định không mượn chuyện “phim giả tình thật” để PR, nhưng khán giả lại nhận ra nó giống môtip quen thuộc được không ít sao sử dụng mỗi khi ra mắt dự án mới.

Thứ hai, 31/08/2015 - 04:00

Những bức ảnh gây chấn động mạng xã hội
Những bức ảnh gây chấn động mạng xã hội

(Dân trí) - Những bức ảnh dưới đây đã từng gây chấn động mạng xã hội, thu hút đông đảo sự quan tâm của cộng đồng mạng trên khắp thế giới, để từ đó, cuộc sống của những con người khốn khó được thay đổi bất ngờ.

Thứ hai, 31/08/2015 - 12:07

Vui Tết Độc lập tại làng văn hóa các dân tộc Việt Nam
Vui Tết Độc lập tại làng văn hóa các dân tộc Việt Nam

Chào mừng Ngày Quốc khánh 2/9, từ ngày 2-6/9 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam sẽ diễn ra chương trình “Vui Tết Độc lập” với các nội dung hoạt động phong phú.

Thứ hai, 31/08/2015 - 11:05

Lá cờ rộng 500m² tung bay trong cầu truyền hình “Lá cờ Độc lập”
Lá cờ rộng 500m² tung bay trong cầu truyền hình “Lá cờ Độc lập”

“Lá cờ độc lập" là một chương trình nghệ thuật được thể hiện bằng nhiều ngôn ngữ: văn học, âm nhạc.., đan xen giữa hiện tại và quá khứ.

Thứ hai, 31/08/2015 - 11:00

Những kho báu được phát hiện một cách bất ngờ nhất
Những kho báu được phát hiện một cách bất ngờ nhất

(Dân trí) - Đại dương mênh mông chứa đựng rất nhiều bí ẩn, trong đó, có cả những kho báu khổng lồ như trong truyện cổ tích. Dưới đây là 10 con tàu đắm chứa đựng những kho báu gây sửng sốt nhất từng được tìm thấy trên thế giới.

Thứ hai, 31/08/2015 - 07:00

Tứ tấu BOND và còn nhiều hơn thế!
Tứ tấu BOND và còn nhiều hơn thế!

Lễ hội âm nhạc quốc tế Gió Mùa – Monsoon Music Festival 2015 (MMF 2015), vừa công bố sự xuất hiện lần đầu tiên tại Việt Nam của tứ tấu đàn dây BOND với màn trình diễn 90 phút ngày 11.10.2015.

Thứ hai, 31/08/2015 - 03:00

Tiến sĩ Việt Nam thời phong kiến
Tiến sĩ Việt Nam thời phong kiến

(Dân trí) - “Một số tư liệu về Tiến sĩ Việt Nam dưới các triều đại phong kiến” giới thiệu nhiều hình ảnh tư liệu quý giá...

Chủ nhật, 30/08/2015 - 01:40

Những phim “tệ nhất” từng giành giải Oscar cho… Phim hay nhất
Những phim “tệ nhất” từng giành giải Oscar cho… Phim hay nhất

(Dân trí) - Giải Oscar cho Phim hay nhất được coi là giải thưởng danh giá nhất hành tinh dành cho một bộ phim điện ảnh. Tuy vậy, trong lịch sử 87 lần trao giải, người ta đã từng chứng kiến những lựa chọn sai lầm khi phim “tệ nhất” lại giành giải Oscar cho… phim hay nhất.

Chủ nhật, 30/08/2015 - 01:00

Khai mạc Lễ hội văn hóa Hội An - Nhật Bản 2015
Khai mạc Lễ hội văn hóa Hội An - Nhật Bản 2015

(Dân trí) - Tối 29/8, tại Hội An (Quảng Nam), lễ hội văn hóa Hội An - Nhật Bản lần thứ XIII - 2015 chính thức khai mạc với chương trình nghệ thuật đậm đà bản sắc văn hóa và thắm tình hữu nghị hai nước Việt Nam - Nhật Bản.

Chủ nhật, 30/08/2015 - 09:00

Cầu hôn “độc và lạ” như… ảo thuật gia
Cầu hôn “độc và lạ” như… ảo thuật gia

(Dân trí) - Đây là khoảnh khắc một ảo thuật gia thể hiện ưu thế của mình khi sử dụng ảo thuật để cầu hôn bạn gái một cách đầy bất ngờ và hài hước.

Chủ nhật, 30/08/2015 - 07:30

Niềm đam mê Guitar của các thanh niên Châu Mạ
Niềm đam mê Guitar của các thanh niên Châu Mạ

(Dân trí) - Chung sở thích và niềm đam mê, họ đã cùng nhau hội tụ và thành lập nhóm để cùng nhau mang tiếng đàn guitar phục vụ miễn phí cho người dân trong vùng. Họ chính là những thanh niên đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) Châu Mạ ở xã Mađaguôi, huyện Đạ Huoai, (Lâm Đồng).

Chủ nhật, 30/08/2015 - 02:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Diễn viên Chí Nghĩa của "Chuyện nhà Mộc" bây giờ ra sao?
Diễn viên Chí Nghĩa của "Chuyện nhà Mộc" bây giờ ra sao?

Diễn viên Chí Nghĩa thành công ngay sau vai diễn đầu tiên trong phim Chuyện nhà Mộc nhưng anh đã không đi theo nghiệp diễn xuất mà rẽ sang một hướng khác. Anh hầu như không còn xuất hiện trên truyền thông khiến thông tin về anh vô cùng ít ỏi.

Thứ bảy, 29/08/2015 - 09:00

Đàn piano huyền thoại của ban nhạc ABBA có giá hàng chục tỉ đồng
Đàn piano huyền thoại của ban nhạc ABBA có giá hàng chục tỉ đồng

(Dân trí) - Cây đàn piano từng xuất hiện bên ban nhạc ABBA trong các MV ca nhạc đình đám nhất sắp được đem ra đấu giá và được kỳ vọng sẽ đạt mức giá cao “ngất ngưởng”.

Thứ bảy, 29/08/2015 - 08:30

Vu Lan và những cánh hoa của cảm xúc
Vu Lan và những cánh hoa của cảm xúc

(Dân trí) - Tháng bảy vào thu, một mùa Vu lan nữa lại đến, hàng ngàn Phật tử lại tìm về nơi cửa Phật để thấp nén hương, gắn trên ngực áo một bông hoa hồng để tưởng nhớ và cầu nguyện cho những đấng sinh thành.

Thứ bảy, 29/08/2015 - 07:19

Lắng nghe tâm hồn dân ca trong bản “Capriccio Tây Nguyên”
Lắng nghe tâm hồn dân ca trong bản “Capriccio Tây Nguyên”

(Dân trí) - Tác giả Đặng Hồng Anh cùng với tác giả Nguyễn Mạnh Duy Linh là hai tác giả duy nhất của Việt Nam có tác phẩm được biểu diễn trong đêm hòa nhạc thính phòng “Giai điệu lãng mạn”.

Thứ bảy, 29/08/2015 - 07:00

Đặc sắc lễ hội giao lưu văn hóa, ẩm thực Việt – Nhật 2015
Đặc sắc lễ hội giao lưu văn hóa, ẩm thực Việt – Nhật 2015

(Dân trí) - Tối 28/8, tại Đà Nẵng, Lễ hội giao lưu văn hóa, ẩm thực Việt - Nhật 2015 đã chính thức được khai mạc.

Thứ bảy, 29/08/2015 - 03:00

Xúc động với video "Bố mẹ ơi! Ôm một cái"
Xúc động với video "Bố mẹ ơi! Ôm một cái"

(Dân trí) - Một đoạn video ngắn xúc động về Lễ Vu Lan, mùa báo hiếu của Việt Nam với tên gọi Bố mẹ ơi! Ôm một cái… Nội dung đoạn video xoay quanh một nhóm bạn trẻ cùng tham gia thử thách đoán xem ai là bố hoặc mẹ của mình qua một cái ôm.

Thứ bảy, 29/08/2015 - 02:00

Bộ ảnh về bi kịch tảo hôn của cô dâu 15 tuổi
Bộ ảnh về bi kịch tảo hôn của cô dâu 15 tuổi

(Dân trí) - Cô gái trẻ bị buộc phải kết hôn với người đàn ông lớn gấp đôi tuổi mình. Trong ngày cưới, mọi người háo hức giúp cô chuẩn bị váy áo, trang điểm, chỉ riêng cô là lạc lõng trong chính hôn lễ của mình.

Thứ sáu, 28/08/2015 - 02:00

Những gương mặt sao nữ xinh đẹp nhất Hàn Quốc
Những gương mặt sao nữ xinh đẹp nhất Hàn Quốc

(Dân trí) - Kênh truyền hình giải trí tvN của Hàn Quốc mới đây đã công bố bình chọn top 30 gương mặt sao nữ xinh đẹp nhất xứ kim chi.

Thứ sáu, 28/08/2015 - 01:30

Hình ảnh lễ Rằm tháng 7 ở Việt Nam và các nước châu Á
Hình ảnh lễ Rằm tháng 7 ở Việt Nam và các nước châu Á

(Dân trí) - Những hình ảnh dưới đây sẽ cho thấy không khí cúng Rằm tháng 7 ở khắp các nước Á Đông.

Thứ sáu, 28/08/2015 - 12:00

Khi những người trẻ “no đủ”, “giàu có” kể về chiến tranh
Khi những người trẻ “no đủ”, “giàu có” kể về chiến tranh

(Dân trí) - Sinh năm 1985, được biết đến với gia thế giàu có, nữ diễn viên trẻ Lã Thanh Huyền sau nhiều năm vắng bóng bỗng trở lại điện ảnh với một vai diễn đầy sức nặng- một nữ y tá trở về từ chiến tranh khốc liệt và vật lộn để thoát khỏi những ám ảnh, mất mát…

Thứ sáu, 28/08/2015 - 10:00

Sách nhảm gây ô nhiễm học đường: Không phải cứ thu hồi là xong
Sách nhảm gây ô nhiễm học đường: Không phải cứ thu hồi là xong

Những ngày qua, diễn đàn cư dân mạng dậy sóng vì “phát kiến” của “tiến sĩ thủy tinh” với bài học về lòng dũng cảm thể hiện qua hành động đi qua thảm thủy tinh vỡ. Nhiều câu hỏi đặt ra là vì sao suốt 10 năm qua cuốn sách vẫn “bình yên” trên bục giảng, thì nay lại bị “phanh phui” một cách “bầm dập”? Phải chăng không ai phát hiện ra cho đến ngày có người nào đó “chơi xỏ” một nhóm biên soạn khác?

Thứ sáu, 28/08/2015 - 09:55

Xúc động xem “Mục Kiền Liên cứu mẹ” trong mùa báo hiếu
Xúc động xem “Mục Kiền Liên cứu mẹ” trong mùa báo hiếu

(Dân trí) - Vở kịch tái hiện truyện tích Mục Kiền Liên trong đêm hội hoa đăng báo hiếu diễn ra tại Hội An (Quảng Nam) khiến hàng ngàng người dân và du khách dự xem xúc động.

Thứ sáu, 28/08/2015 - 02:00