Việt Nam nâng tầm quan hệ và định hướng hợp tác với các đối tác châu Âu

Nhận lời mời của Vua Đan Mạch Frederik X và Hoàng hậu, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và Thủ tướng Bỉ Bart De Wever, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm cấp Nhà nước Đan Mạch, sau đó thăm chính thức Liên minh châu Âu (EU) và Bỉ từ ngày 19 đến ngày 24/10.

Chuyến thăm Đan Mạch diễn ra đúng dịp hai nước kỷ niệm 55 năm quan hệ ngoại giao, đồng thời là chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên của một Tổng Bí thư Việt Nam tới Đan Mạch và cũng là chuyến thăm cấp Nhà nước duy nhất mà Đan Mạch đón trong năm 2026.

Có thể thấy chuyến thăm lần này là tín hiệu Đan Mạch coi trọng Việt Nam ở mức cao nhất, Việt Nam không chỉ được xem như một thị trường mới nổi, mà còn là một đối tác chính trị được ưu tiên.

Đối với Liên minh châu Âu (EU), sau 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và EU đã xây dựng được mối quan hệ vững chắc, rộng khắp và sâu sắc, bao trùm hầu hết các lĩnh vực chính sách công.

Từ tháng 1, nhân chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa, hai bên chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Việt Nam là quốc gia thành viên ASEAN đầu tiên mà EU thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện. EU coi Việt Nam là một đối tác then chốt tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là dịp để hai bên đánh giá tổng thể quan hệ song phương, rà soát việc triển khai Đối tác Chiến lược Toàn diện, chuyển hóa những khát vọng chung thành kết quả cụ thể và thiết thực.

Trong châu Âu, Bỉ là quốc gia đặt trụ sở của các cơ quan quan trọng hàng đầu của Liên minh châu Âu (EU), Bỉ đóng vai trò quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam và EU. Việt Nam và Bỉ thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973. Năm 2018, hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược về nông nghiệp, đạt được nhiều kết quả tích cực.

Hai bên duy trì trao đổi đoàn cấp cao và tiếp xúc tại các diễn đàn khu vực, quốc tế, với dấu mốc là chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Nhà vua Philippe và Hoàng hậu Mathilde năm 2025.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới, góp phần đưa các mối quan hệ song phương phát triển lên tầm cao mới, đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh tình hình hiện nay.

Việc duy trì thường xuyên các hoạt động trao đổi, tiếp xúc cấp cao tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường hiểu biết lẫn nhau, củng cố lòng tin chính trị và đẩy mạnh phối hợp giữa các bên trên cả bình diện song phương và trong khuôn khổ các diễn đàn đa phương.

Hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư tiếp tục là một động lực quan trọng của quan hệ Việt Nam với các quốc gia châu Âu. Việt Nam là đối tác thương mại hàng hóa lớn thứ 14 của EU và là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của EU trong ASEAN, với tổng kim ngạch thương mại đạt 76 tỷ euro vào năm 2025. Về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), EU vẫn là nhà đầu tư lớn và có sự quan tâm bền vững tại Việt Nam.

Cần biến tín hiệu chính trị thành cam kết thực chất, trong đó gắn các thỏa thuận với các nguồn lực, đồng thời tạo môi trường pháp lý và cơ chế chia sẻ rủi ro ổn định để nhà đầu tư dài hạn yên tâm.

Bên cạnh việc tiếp tục thúc đẩy hợp tác kinh tế với các đối tác châu Âu, Việt Nam hướng tới mở rộng các lĩnh vực hợp tác chiến lược khác như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh tế biển....

Trong bối cảnh khu vực Trung Đông bất ổn, nhất là khi cuộc khủng hoảng tại các điểm nghẽn như eo biển Hormuz, eo biển Bab el-Mandeb vẫn đang diễn ra, vấn đề các quốc gia quan tâm hiện nay là rủi ro phụ thuộc nguồn cung năng lượng bên ngoài.

Trong khi đó, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và các tiêu chuẩn bền vững của EU biến chuyển đổi xanh từ một lựa chọn thành điều kiện tiếp cận thị trường. Với Việt Nam, năng lượng tái tạo vừa là động lực tăng trưởng vừa là bảo đảm an ninh kinh tế, trong khi châu Âu lại sở hữu lợi thế công nghệ đang cần có thị trường.

Chính vì vậy, định hướng phát triển hiện nay hướng tới chiều sâu, tập trung vào một số lĩnh vực các quốc gia châu Âu có lợi thế và Việt Nam có nhu cầu lớn, như năng lượng xanh, hàng hải xanh và khoa học sự sống.

Ở các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, hàng hải và logistics xanh, dược phẩm và khoa học sự sống, kinh tế tuần hoàn, dư địa hợp tác còn rất lớn. Cụ thể như trường hợp Đan Mạch, quốc gia này có những thế mạnh mà chưa đối tác EU nào đồng thời sở hữu. Dù Việt Nam và Đan Mạch đã thiết lập khuôn khổ chính trị từ rất sớm, nhưng khuôn khổ đó vẫn chưa được biến thành đầu tư và dự án cụ thể tương xứng với tiềm năng.

Xét về cơ cấu, mạng lưới đối tác của Việt Nam tại châu Âu có thể chia thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất là các nước có quy mô thị trường và vị thế chính trị cao như Tây Ban Nha (Đối tác Chiến lược từ 2009), Đức (2011), Italia (2013) và đặc biệt là Pháp, đối tác Chiến lược Toàn diện đầu tiên của Việt Nam ở EU (2024).

Nhóm thứ hai là các đối tác được xây dựng theo chủ đề hoặc theo từng giai đoạn, như Hà Lan (đối tác toàn diện 2019), CH Séc (đối tác chiến lược 1/2025), Phần Lan và Bulgaria (đối tác chiến lược 10/2025).

Đan Mạch và Bỉ thuộc nhóm nước thứ hai phát triển quan hệ song phương với Việt Nam.

Việc thúc đẩy quan hệ song phương với Đan Mạch và Bỉ sẽ làm đòn bẩy cho quan hệ với tổ chức liên kết khu vực EU.

Trong kỷ nguyên vươn mình, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, phát triển nhanh, bền vững, Việt Nam tiếp tục tranh thủ tối đa các nguồn lực và điều kiện thuận lợi bên ngoài.

Chuyến công du của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng sẽ tạo thêm xung lực mạnh mẽ và thúc đẩy quan hệ Việt Nam với Đan Mạch, Bỉ và cả EU phát triển ngày càng sâu sắc, thực chất và bền vững.

Tiến sĩ Phan Anh, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam