UAV truy bám, đánh chặn mục tiêu, bảo đảm an ninh không gian tầm thấp

Ngày 18/8, tại Khu dự án CNC, Vành đai 4, xã Nghĩa Trụ, Hưng Yên, Hội Hàng không - Vũ trụ Việt Nam (VASA) tổ chức chương trình diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian tầm thấp.

Chương trình có sự tham dự của các tướng lĩnh, sĩ quan Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, nhà khoa học, chuyên gia, hội viên VASA và đại diện doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, hàng không - vũ trụ. Sự kiện hướng tới kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống Công an nhân dân và 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân.

Điểm đáng chú ý là 6 mẫu UAV lưỡng dụng dòng H-X do Việt Nam nghiên cứu, phát triển được đưa vào các khoa mục diễn tập cùng hệ thống nhận diện, giám sát và tác chiến trên không gian tầm thấp.

Theo VASA, các sản phẩm là kết quả nghiên cứu, phát triển của các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ là hội viên tập thể của Hội. Một số kết quả được phát triển mở rộng từ đề tài cấp Nhà nước do Thiếu tướng, PGS.TS Phạm Ngọc Lãng, Chủ tịch VASA, làm chủ nhiệm.

UAV nhận diện, truy bám mục tiêu

Theo kịch bản, các tình huống được xây dựng thành chuỗi tác chiến liên hoàn. UAV trước tiên thực hiện nhiệm vụ trinh sát tầm cao, tiếp cận và nhận diện mục tiêu trong điều kiện ban ngày và ban đêm.

Hệ thống sử dụng camera AI và camera nhiệt để truyền dữ liệu theo thời gian thực về trung tâm chỉ huy. Công nghệ này hỗ trợ tự động phát hiện mục tiêu nghi vấn và phân tích tình huống tác chiến.

Khi phát hiện UAV lạ xâm nhập khu vực bảo vệ, hệ thống trực chiến được kích hoạt. Các biện pháp áp chế điện tử và phương tiện chuyên dụng được sử dụng trước nhằm kiểm soát hoặc buộc UAV xâm nhập hạ cánh.

Trong trường hợp mục tiêu có khả năng khắc chế hoặc không bị vô hiệu hóa bằng tác chiến điện tử, các UAV đánh chặn được triển khai để xử lý. Một khoa mục đáng chú ý là phương án sử dụng UAV "mẹ" mang theo hai UAV "con" tới khu vực đánh chặn.

Khi tiếp cận mục tiêu, UAV "mẹ" thực hiện nhiệm vụ khóa mục tiêu và chỉ huy hoạt động tác chiến. Hai UAV "con" sau đó được triển khai để tự động tìm kiếm, truy bám và đánh chặn.

Trong những tình huống phức tạp, trung tâm chỉ huy có thể trực tiếp điều khiển hoặc phân quyền cho AI triển khai UAV đánh chặn tốc độ cao. Phương thức này tạo thành hệ thống phối hợp nhiều lớp giữa phương tiện bay không người lái, trí tuệ nhân tạo và các giải pháp tác chiến điện tử.

Ngoài đánh chặn UAV xâm nhập, chương trình còn trình diễn khả năng phối hợp giữa các UAV trong nhiệm vụ trinh sát, chỉ thị mục tiêu mặt đất vào ban đêm, phóng pháo sáng và thực hiện các tình huống tác chiến với quả nổ mô phỏng, quả khói mô phỏng đối với mục tiêu giả định.

Qua các khoa mục, chương trình thể hiện khả năng phối hợp giữa hệ thống trinh sát, nhận diện, trung tâm chỉ huy, AI, tác chiến điện tử và phương tiện bay không người lái trong nhiệm vụ bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian tầm thấp.

Từ diễn tập đến hệ sinh thái UAV Việt Nam

Theo VASA, chương trình không chỉ giới thiệu năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ mà còn thúc đẩy việc làm chủ các công nghệ cao lưỡng dụng. Hoạt động này được triển khai theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời hướng tới thúc đẩy phát triển kinh tế không gian tầm thấp.

Phát biểu khai mạc, Thiếu tướng, PGS.TS Phạm Ngọc Lãng, Chủ tịch VASA, cho rằng thế giới đang bước vào cuộc cạnh tranh mới về không gian tầm thấp. Theo ông, đây không chỉ là lĩnh vực công nghệ mà còn là một nền kinh tế mới, với các ứng dụng trong nông nghiệp thông minh, logistics tự động, giám sát tài nguyên, cứu hộ cứu nạn và nhiều lĩnh vực khác.

Ông cho biết VASA đang kiến nghị chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong cấp phép bay, đề xuất xây dựng các trung tâm sandbox - thử nghiệm công nghệ có kiểm soát tại Bắc, Trung, Nam; đồng thời số hóa quy trình cấp phép trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.

VASA cũng triển khai chương trình "Khoa học & Tổ quốc" nhằm tập hợp, thu hút trí thức trẻ. Theo chương trình, những người tham gia có thể đề xuất một ý tưởng khả thi và đóng góp 500.000 đồng vào quỹ hội để được kết nạp vào VASA. Các thành viên được hỗ trợ phát triển ý tưởng, mở đề tài cấp cơ sở và được hướng dẫn nghiên cứu khoa học.

Hội cũng đề xuất cấp có thẩm quyền sớm triển khai các trung tâm công nghệ không gian thuộc chương trình thử nghiệm công nghệ có kiểm soát tại ba miền. Các trung tâm này được định hướng tạo môi trường để nhà khoa học và doanh nghiệp nghiên cứu, chế tạo, thử nghiệm, hoàn thiện phương tiện bay không người lái.

Từ đó, VASA hướng tới phát triển đa dạng sản phẩm UAV, drone phục vụ nhu cầu trong nước và từng bước hướng tới xuất khẩu. Đây được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của hội trong nhiệm kỳ mới.

Phát biểu bế mạc, Thượng tướng Võ Văn Tuấn, Phó Chủ tịch VASA, đánh giá các khoa mục đã tạo điều kiện kiểm chứng trên thực địa khả năng vận hành, phối hợp và ứng dụng của hệ thống UAV trong những tình huống, nhiệm vụ cụ thể.

Theo ông, các thiết bị và giải pháp công nghệ được đưa vào chương trình thể hiện năng lực trong nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, tích hợp và khai thác. Cuộc diễn tập không chỉ là hoạt động trình diễn công nghệ mà còn là bước kiểm chứng thực tế về năng lực công nghệ tầm thấp của Việt Nam.

Ông cho rằng Việt Nam có thể từng bước hình thành năng lực nghiên cứu, phát triển, tích hợp và làm chủ các hệ thống UAV, chuyển từ nghiên cứu sang ứng dụng, từ ứng dụng sang sản xuất và tiến tới xây dựng ngành công nghiệp có năng lực cạnh tranh.

Theo Thượng tướng Võ Văn Tuấn, sự phát triển nhanh của AI, cảm biến, vật liệu mới, công nghệ thông tin, định vị và điều khiển tự động đang làm thay đổi cách tổ chức nhiều hoạt động kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và quản lý đất nước.

UAV vì vậy không chỉ là một phương tiện bay không người lái mà còn gắn với một hệ sinh thái công nghệ và không gian kinh tế mới. Không gian này có thể mở ra các thị trường, mô hình kinh doanh và phương thức cung cấp dịch vụ mới trong nông nghiệp, giao thông, logistics, quan trắc môi trường, bản đồ, khảo sát, phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, bảo vệ hạ tầng và an ninh - quốc phòng.

Làm chủ công nghệ, hoàn thiện hành lang pháp lý

Từ kết quả diễn tập, lãnh đạo VASA cho rằng Việt Nam đã có những nền tảng ban đầu đáng khích lệ nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện nhiều vấn đề để phát triển hệ sinh thái UAV.

Trước hết, Việt Nam cần làm chủ công nghệ. Điều này không chỉ dừng ở lắp ráp UAV mà phải từng bước làm chủ thiết kế, vật liệu, động lực, nguồn năng lượng, cảm biến, điều khiển, thông tin liên lạc, phần mềm, AI và khả năng tích hợp toàn hệ thống.

Khi làm chủ công nghệ lõi, Việt Nam có thể chủ động hơn về sản phẩm, giá thành, chất lượng, an toàn và chiến lược phát triển.

Bên cạnh đó, VASA cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đối với UAV và các hoạt động trong không gian tầm thấp.

Theo Thượng tướng Võ Văn Tuấn, công nghệ phát triển nhanh trong khi thể chế không thể đi sau quá xa. Tuy nhiên, việc phát triển cũng cần đi cùng quản lý, tiêu chuẩn và kiểm soát an toàn. Mục tiêu là xây dựng cơ chế vừa chặt chẽ, vừa kiến tạo phát triển.

VASA cũng nhấn mạnh vai trò của các sandbox công nghệ, tạo không gian thử nghiệm có kiểm soát để doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và nhà khoa học đưa công nghệ mới vào thực tế.

"Không thể làm chủ công nghệ chỉ bằng phòng thí nghiệm", Thượng tướng Võ Văn Tuấn nói, đồng thời cho rằng công nghệ phải được thử nghiệm, kiểm chứng và trưởng thành từ thực tiễn. Cuộc diễn tập tại Hưng Yên là một ví dụ cho cách tiếp cận này.

Theo định hướng của VASA, hệ sinh thái UAV Việt Nam cần sự tham gia của nhiều thành phần. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế; viện, trường thực hiện nghiên cứu và đào tạo; doanh nghiệp phát triển sản phẩm và thị trường; các tổ chức xã hội - nghề nghiệp làm cầu nối tập hợp nguồn lực, thúc đẩy hợp tác và lan tỏa tri thức.

Lãnh đạo VASA cho rằng không một doanh nghiệp, viện nghiên cứu nào có thể tự mình xây dựng toàn bộ ngành UAV Việt Nam. Việc phát triển kinh tế tầm thấp cũng cần sự phối hợp giữa Nhà nước, khoa học - công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp.

Sau cuộc diễn tập, VASA định hướng tiếp tục biến kết quả thử nghiệm thành sản phẩm, biến sản phẩm thành năng lực sản xuất, từ đó hình thành ngành công nghiệp và từng bước tham gia thị trường khu vực, quốc tế.

Thượng tướng Võ Văn Tuấn cho rằng Việt Nam có đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học, doanh nghiệp công nghệ và lực lượng lao động có khả năng tiếp cận nhanh công nghệ mới. Vấn đề là cần tạo môi trường thuận lợi để các nguồn lực được tập hợp, kết nối và phát triển thành sức mạnh công nghệ quốc gia.

Ông đề nghị VASA tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để tổng kết, đánh giá kết quả diễn tập, xác định vấn đề còn tồn tại, tổ chức thêm các hoạt động thử nghiệm, nghiên cứu, ứng dụng thực tế và thúc đẩy các chương trình hợp tác dài hạn về UAV, công nghệ tầm thấp.

Cuộc diễn tập ngày 18/8 vì vậy được VASA xác định là điểm khởi đầu cho quá trình tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển hệ sinh thái công nghệ tầm thấp, hướng tới phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và từng bước đưa sản phẩm Việt Nam ra thị trường quốc tế.