Từ vụ bắt "giang hồ mạng": Phải cắt đứt cơ chế biến tai tiếng thành lợi ích

Nguyễn Văn Hợi (biệt danh Khánh "Sky"), Hồ Văn Khoa và Trần Đình Tiệp (biệt danh "Vua Quạt") vừa bị công an khởi tố để điều tra về các tội Gây rối trật tự công cộng; Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Vụ việc bắt đầu từ những tranh cãi trên mạng xã hội, sau đó chuyển thành các màn công kích, thách thức và va chạm thực tế.

Các đại biểu Quốc hội nhìn nhận những “giang hồ mạng” này là thực trạng phổ biến trong những năm qua, thậm chí cứ đối tượng này bị xử lý thì trường hợp khác lại nổi lên.

Quản lý “giang hồ mạng” không thể chỉ dừng ở xử lý cá nhân

Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Vũ Văn Tiến chỉ ra điểm chung trong trường hợp này là những phát ngôn gây sốc, lối hành xử ngông nghênh, khoe tiền của, quan hệ, thách thức nhau hoặc giải quyết mâu thuẫn theo kiểu “ăn thua đủ”, có thể nhanh chóng thu hút hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem.

“Lâu nay, không gian mạng diễn ra nghịch lý là hành vi sai lệch nếu được nhiều người chú ý, có thể giúp một người trở nên nổi tiếng”, ông Tiến nêu quan điểm.

Theo đại biểu Quốc hội, tốc độ lan truyền trên mạng khiến một hành vi phản cảm không còn là chuyện riêng của mỗi cá nhân. Một cuộc cãi vã dễ dàng thu hút hàng vạn lượt xem, đồng thời những phát ngôn gây sốc, cực đoan bị cắt thành nhiều đoạn và chia sẻ liên tục.

Nhưng điều đáng nói là chính sự chú ý từ những tai tiếng đó lại giúp một người tăng lượng theo dõi, kiếm tiền và mở rộng ảnh hưởng, biến lượt xem và lượng người theo dõi như “thước đo” của sự nổi tiếng, danh vọng, thậm chí là thành công.

Vì thế, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng quản lý “giang hồ mạng” không thể chỉ dừng ở xử lý cá nhân sau vi phạm.

“Không phải mọi phát ngôn phản cảm hay mọi cuộc cãi vã trên mạng đều đủ căn cứ để xử lý hình sự. Nhưng cũng không thể chờ đến khi một cuộc chửi bới trên livestream biến thành xô xát ngoài đời, một lời đe dọa trở thành hành động hay mâu thuẫn gây nên hậu quả mới bắt đầu can thiệp”, ông Tiến nói, đồng thời cảnh báo nếu chỉ xử lý khi sự việc đã đi quá xa, quản lý sẽ luôn chạy phía sau hậu quả.

Vấn đề, theo vị đại biểu, nằm ở khoảng thời gian trước khi một hành vi vượt qua ranh giới pháp luật và làm thế nào để nhận diện và hạn chế những nội dung có nguy cơ gây hậu quả, trước khi mâu thuẫn chuyển sang hành vi nguy hiểm hơn.

Vì vậy, những nội dung có dấu hiệu kích động bạo lực, đe dọa, xúc phạm nghiêm trọng hoặc có nguy cơ kéo mâu thuẫn từ mạng ra đời thực cần được nhận diện sớm và xử lý kịp thời.

Cùng với đó, đại biểu kiến nghị có chế tài đủ rõ, đủ mạnh để buộc các nền tảng mạng xã hội thực hiện trách nhiệm của mình. “Khi một nền tảng có thể đưa một video đến hàng triệu người, họ không thể chỉ đóng vai trò là nơi cung cấp không gian đăng tải”, ông Tiến nói.

Theo ông, những nội dung cổ súy bạo lực, khuyến khích hành vi nguy hiểm hoặc kích động xung đột cần được phát hiện, hạn chế và xử lý kịp thời trước khi mức độ lan truyền của chúng dẫn đến những hậu quả ngoài đời thực.

Nhưng ở khía cạnh khác, vị đại biểu cũng cho rằng một môi trường mạng lành mạnh cũng không thể chỉ dựa vào xóa, chặn và xử phạt. Thay vào đó, báo chí và truyền thông chính thống phải đủ nhanh, có sức thuyết phục để tin đồn, suy diễn hay những nội dung câu kéo bằng sự tò mò, tức giận của đám đông không có cơ hội lấn át dòng thông tin chính thống, chủ lưu.

“Để hạn chế những hiện tượng như “giang hồ mạng”, cần pháp luật nghiêm minh, nền tảng đủ trách nhiệm, truyền thông đủ nhanh và người dùng đủ tỉnh táo. Điều quan trọng nữa, phải cắt đứt cơ chế biến tai tiếng thành lợi ích”, đại biểu Tiến nhấn mạnh.

Theo ông, chừng nào hành vi lệch chuẩn vẫn còn đem lại lượt xem, người theo dõi, tiền bạc và sức ảnh hưởng, chừng đó lối sống giang hồ vẫn còn đất để sống “ký sinh” trên môi trường mạng.

Cần cơ chế ràng buộc trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cũng nhấn mạnh pháp luật phải nghiêm trị với các hiện tượng “giang hồ mạng” để góp phần làm trong sạch môi trường mạng.

Ông hoan nghênh động thái kịp thời của cơ quan công an vừa qua đã nhanh chóng vào cuộc, điều tra và xử lý các “giang hồ mạng” gây lũng đoạn trên các nền tảng mạng xã hội.

Cùng với động thái này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng bản thân những người sử dụng mạng xã hội cũng phải nâng cao nhận thức và trách nhiệm, đặc biệt khi tiếp nhận thông tin hay tham gia bình luận trên các nền tảng. Việc nâng cao nhận thức, theo ông Hạ, sẽ góp phần để những thông tin độc hại không lan truyền.

Một giải pháp đặc biệt quan trọng đại biểu Tạ Văn Hạ đề cập là cần cơ chế ràng buộc trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội, nhà cung cấp dịch vụ, trong đó nêu rõ họ phải có trách nhiệm quản lý những vấn đề liên quan an ninh trật tự, thuần phong mỹ tục hay đạo đức văn hóa.

Mặt khác, các cơ quan quản lý phải công khai, minh bạch để những thông tin chính thống “đi trước mở đường”, định hướng dư luận, thay vì để công chúng có cơ hội tiếp cận những thông tin sai, lệch chuẩn.

Bước đi chủ động và ngăn chặn từ sớm, theo ông Hạ, sẽ hiệu quả hơn nhiều việc cứ để xảy ra mới đi theo sau xử lý.

Về mặt chính sách, ông Hạ nhấn mạnh Quốc hội cần tiếp tục nghiên cứu hoàn, thiện hành lang pháp lý và thể chế về an ninh mạng, phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao…

Cũng nêu quan điểm về thực trạng “giang hồ mạng”, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) nhìn nhận đây không đơn thuần là những cá nhân phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã hội, mà còn trở thành một “mô hình kinh doanh” từ việc thu hút tương tác thông qua những thông tin kích động, gây sốc.

Ủng hộ việc xử lý phải kịp thời và nghiêm minh, nữ đại biểu lưu ý không thể để tình trạng một người liên tục livestream xúc phạm, đe dọa, kích động, tung thông tin sai sự thật, thậm chí có dấu hiệu phạm tội nhưng vẫn hoạt động, tạo ảnh hưởng và kiếm tiền trong thời gian dài.

Đại biểu Tú Anh cũng nhất trí cần tăng trách nhiệm của nền tảng cung cấp mạng xã hội và các bên trung gian trong việc cung cấp dịch vụ.