Phó Thủ tướng: "Không nên đặt nặng thu hút nhân tài vào cơ quan Nhà nước"

Chiều 31/7, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành về Đề án Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn chiến lược phục vụ phát triển nhanh, bền vững.

Cần chính sách vượt trội về tiền lương - thưởng, nhà ở để thu hút nhân tài

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long cho biết Đề án được xây dựng trên cơ sở các chủ trương, nghị quyết của Trung ương về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài.

Theo Bộ Nội vụ, dù nhiều chính sách thu hút nhân tài đã được ban hành nhưng còn phân tán, thiếu đồng bộ, chưa gắn với các nhiệm vụ chiến lược cụ thể.

Việc tuyển chọn chủ yếu dựa trên tiêu chí chung, chưa gắn với sản phẩm đầu ra nên chưa phát huy hiệu quả; khu vực công cũng chưa tạo được sức hút đối với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trình độ cao.

Đề án hướng tới xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia hiện đại, hội nhập quốc tế; đến năm 2030 thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài trong ba nhóm lĩnh vực ưu tiên gồm công nghệ chiến lược và chuyển đổi số; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển bền vững; cùng một số lĩnh vực chiến lược khác.

Mục tiêu đề ra đến năm 2045 là Việt Nam phấn đấu trở thành điểm đến hấp dẫn với các nhà khoa học, chuyên gia và nhân tài trong nước, quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Nội vụ đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó có hoàn thiện thể chế; xây dựng các chính sách vượt trội về tiền lương, tiền thưởng, nhà ở, chăm sóc sức khỏe.

Bộ Nội vụ cũng đề xuất nghiên cứu xây dựng "visa nhân tài Việt Nam", Mạng lưới nhân tài Việt Nam toàn cầu; tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động cho nhân tài, đơn giản hóa thủ tục và quản lý bằng kết quả, sản phẩm đầu ra.

Góp ý tại cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng nhiều quốc gia thành công nhờ coi phát triển nhân tài là chiến lược quốc gia. 

Theo Bộ trưởng, điểm nghẽn lớn nhất là việc "hành chính hóa" công tác tuyển dụng nhân tài, đưa người tài vào bộ máy hành chính với nhiều ràng buộc về thủ tục hành chính, cơ chế tiền lương, tiêu chí đánh giá và môi trường làm việc, khiến họ không thể phát huy hết năng lực.

Bộ trưởng đề xuất trao quyền chủ động tuyển dụng nhân tài cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, còn Nhà nước tập trung đầu tư phòng thí nghiệm, các dự án nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế, chính sách thay vì trực tiếp tuyển dụng.

Đồng thời, theo ông, cần xóa bỏ tư duy địa giới hành chính trong sử dụng nguồn lực, huy động sự tham gia của cả Trung ương, địa phương và doanh nghiệp để tạo môi trường làm việc tốt nhất cho nhân tài.

Việt Nam không thiếu nhân tài nhưng việc thu hút, sử dụng còn hạn chế

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đánh giá cao Bộ Nội vụ đã chuẩn bị Đề án một cách nghiêm túc, trách nhiệm.

Song theo Phó Thủ tướng, đây là đề án "rất khó, rất lớn", đòi hỏi tư duy và tầm nhìn chiến lược, bảo đảm thống nhất với hệ thống các nghị quyết của Trung ương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực, giáo dục, y tế và đổi mới mô hình phát triển đất nước.

Nhận định Việt Nam không thiếu nhân tài nhưng việc thu hút, sử dụng và phát huy còn nhiều hạn chế, Phó Thủ tướng nhấn mạnh "phải thay đổi hoàn toàn tư duy", nếu không rất khó thực hiện thành công chiến lược này.

Theo lãnh đạo Chính phủ, Đề án cần chỉ rõ con đường phát triển nhân tài của Việt Nam và các cơ chế thực sự đột phá. Khác biệt không nằm ở việc tạo ra mức thu nhập thật cao mà ở cách thiết kế chính sách, tạo dựng môi trường và điều kiện thuận lợi để phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài.

Với quan điểm nếu chỉ thu hút mà không tạo điều kiện để nhân tài phát huy năng lực sẽ không đạt mục tiêu đề ra, Phó Thủ tướng đề nghị chiến lược phải được xây dựng theo tư duy hệ sinh thái, bảo đảm sự liên thông từ phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, sử dụng, trọng dụng đến phát triển và phát huy nhân tài.

Định hướng hoàn thiện Đề án, Phó Thủ tướng nêu 5 nguyên tắc lớn.

Thứ nhất là đặt công tác nhân tài trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước và hệ thống các nghị quyết chiến lược của Trung ương, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Thứ hai, phải tập trung vào các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh, năng lực tự chủ và sự phát triển quốc gia; ưu tiên trước hết cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ ba, phải chuyển căn bản từ tư duy quản lý nhân tài theo hành chính sang tư duy phát triển, quản trị và phát huy nguồn nhân lực nhân tài quốc gia; xây dựng hệ sinh thái phát triển nhân tài toàn diện và lấy năng lực, kết quả, hiệu quả cùng giá trị cống hiến làm thước đo chủ yếu.

Thứ tư, Đề án phải bảo đảm tính chiến lược, đồng bộ, đột phá và khả thi. Theo đó, cần chính sách cụ thể, đủ mạnh để hình thành hệ sinh thái phát triển nhân tài, thay vì chỉ đưa ra các quy định mang tính nguyên tắc.

Thứ năm, cần xây dựng cơ chế mở, liên thông giữa khu vực công và tư, giữa trong nước và ngoài nước; đặc biệt quan tâm thu hút người Việt Nam ở nước ngoài, các chuyên gia, nhà khoa học quốc tế và tạo điều kiện để khu vực tư nhân cùng tham gia phát triển nhân tài.

Phó Thủ tướng cũng lưu ý không nên quá đặt nặng mục tiêu thu hút nhân tài vào các cơ quan hành chính Nhà nước.

Theo Phó Thủ tướng, môi trường để nhân tài phát huy năng lực tốt nhất có thể là các trường đại học, viện nghiên cứu, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp. Nhà nước cần tập trung xây dựng thể chế, cơ chế, chính sách và tạo không gian phát triển thay vì chỉ chú trọng tuyển dụng nhân tài vào bộ máy hành chính.