Ngân hàng vừa cấp tín dụng vừa quản lý tài sản đảm bảo có xung đột lợi ích?

Quan điểm này được đại biểu Lê Văn Thế, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình, đưa ra khi thảo luận về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, sáng 9/8.

Làm sao kiểm soát xung đột lợi ích?

Vị đại biểu đặc biệt quan tâm đến vấn đề kiểm soát xung đột lợi ích khi ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Việc bổ sung hoạt động này cho ngân hàng thương mại, theo ông Thế, nếu được thiết kế tốt có thể là một giải pháp chuyên nghiệp hơn trong quản lý tài sản bảo đảm và góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

“Nhưng nếu một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời lại có thể tham gia các khâu phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ khác cho đợt phát hành, xung đột lợi ích có thể phát sinh rất rõ”, đại biểu Thế nêu quan điểm.

Ông lo ngại khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của các trái chủ.

Vì vậy, đại biểu tỉnh Ninh Bình cho rằng điểm quan trọng nhất là phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình.

Sau khi Luật được ban hành, theo đại biểu Lê Văn Thế, Chính phủ cần quy định cụ thể ít nhất ba vấn đề.

Một là điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm. Hai là cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích.

Ba là trách nhiệm quản lý, công khai thông tin về tài sản bảo đảm, tách bạch tài sản, hồ sơ, dữ liệu và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, vị đại biểu cũng cảnh báo một nguy cơ cần phòng ngừa ngay từ khi thiết kế chính sách. Đó là tình trạng bán hàng hóa, dịch vụ chính nhưng kèm theo điều kiện khách hàng phải mua thêm hàng hóa, dịch vụ phụ - điều mà trong giới kinh doanh thường ví như “mua bia kèm lạc”.

Theo vị đại biểu, trong lĩnh vực ngân hàng, nếu không kiểm soát tốt, có thể phát sinh việc gắn cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác.

“Đây là ranh giới cần phải được quy định rõ để bảo vệ khách hàng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính”, đại biểu Thế nhấn mạnh, đồng thời đề nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước khi quy định chi tiết, đặc biệt quan tâm đến việc ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc tạo sức ép, ra các điều kiện để khách hàng mua sản phẩm đầu tư.

Nguyên tắc để đảm bảo ngân hàng phát triển an toàn, lành mạnh

Trong khi đó, đại biểu Quốc hội Lê Thị Thúy Sen (Hưng Yên) quan tâm quy định về việc cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác so với mức quy định để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội trên nguyên tắc “dĩ bất biến - ứng vạn biến”.

Với tiêu phát triển 2 con số trong giai đoạn mới, đại biểu Lê Thị Thúy Sen nhận định nhu cầu về vốn nói chung và vốn tín dụng nói riêng là rất lớn.

Trong khi đó, với nền kinh tế Việt Nam hiện nay, vốn nhu cầu phát triển vẫn phụ thuộc lớn vào vốn ngân hàng mặc dù về nguyên tắc cần đảm bảo nguyên lý cân đối vốn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn từ nhiều nguồn khác nhau.

Để đáp ứng nhu cầu vôn cho nền kinh tế, ngày 1/7, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành thông tư chính thức nới tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được dùng cho vay trung và dài hạn từ 30% đến 40%.

Theo bà Sen, quy định này giúp các tổ chức tín dụng giảm áp lực vốn, tăng khả năng cho vay và hỗ trợ phát triển kinh tế đặc biệt là các dự án, công trình lớn và Ngân hàng Nhà nước linh động hơn trong xử lý vấn đề.

“Vì vậy, quy định việc cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác theo nguyên tắc “dĩ bất biến” so với mức quy định để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội là cần thiết, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng có cơ sở pháp lý đưa vốn ra nền kinh tế”, bà Sen nêu quan điểm.

Tuy nhiên, để tránh lạm dụng chính sách, nữ đại biểu lưu ý cần có sự kiểm soát thông qua các thiết chế quản lý Nhà nước như thanh tra, giám sát và kiểm toán Nhà nước.

Ủng hộ quy định “đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng phải xây dựng và thực hiện lộ trình để đảm bảo tuân thủ mức quy định”, bà Sen nhấn mạnh nguyên tắc “ứng bất biến” trong mọi trường hợp phải đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống ngân hàng.