Ngăn chặn, xử lý triệt để tình trạng “cò đấu giá”, bỏ cọc bằng cách nào?

Ông Lê Văn Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp), trao đổi với phóng viên Dân trí về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) sắp được Chính phủ trình ra Quốc hội.

Ảnh hưởng đến xử lý tài sản, môi trường đầu tư và thị trường bất động sản

Thưa ông, nhiệm vụ ngăn chặn, xử lý “cò đấu giá” cũng như tình trạng bỏ cọc, “quân xanh, quân đỏ” có phải ưu tiên hàng đầu trong lần sửa đổi luật lần này?

- Có thể nói đây là một trong những nội dung trọng tâm, rất quan trọng của việc sửa đổi, bổ sung luật lần này.

Thực tiễn cho thấy mặc dù vẫn còn một số ít vụ việc xảy ra nhưng tình trạng thông đồng, dìm giá, “quân xanh, quân đỏ”, trả giá rất cao rồi bỏ cọc nhằm tạo mặt bằng giá ảo hoặc trục lợi - nhất là trong đấu giá quyền sử dụng đất ở và quyền khai thác khoáng sản - làm ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý tài sản, môi trường đầu tư kinh doanh, thị trường bất động sản, vật liệu xây dựng và an toàn trật tự xã hội.

Để khắc phục, hạn chế, dự thảo luật đã sửa đổi, bổ sung các quy định như nâng tỷ lệ tiền đặt trước, bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá đối với trường hợp trúng đấu giá nhưng sau đó bỏ cọc.

Chúng tôi cũng hoàn thiện hơn nữa trình tự, thủ tục đấu giá trực tuyến toàn trình, đảm bảo tính công khai, minh bạch, an toàn dữ liệu.

Việc sửa luật còn hướng tới mục tiêu rộng hơn là xây dựng thể chế về đấu giá đáp ứng thị trường đấu giá hiện đại, chuyên nghiệp, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tham gia hoạt động đấu giá.

Ông có thể nói rõ hơn về giải pháp đột phá để ngăn chặn triệt để tình trạng này?

- Luật Đấu giá tài sản năm 2016 và luật sửa đổi, bổ sung năm 2024 đã có những giải pháp cụ thể, gồm chế tài về hình sự, dân sự và hành chính.

Dự thảo luật lần này tiếp tục hoàn thiện các chế tài xử lý, đảm bảo đầy đủ, đồng bộ các giải pháp để giảm thiểu tối đa, hướng tới ngăn chặn triệt để các vi phạm trong hoạt động đấu giá.

Có thể kể đến như quy định người tham gia đấu giá đã nộp hồ sơ, nộp tiền đặt trước hợp lệ và tham dự phiên đấu giá được coi là đã đồng ý mua tài sản bằng giá khởi điểm. Giải pháp này nhằm hạn chế tình trạng “cò mồi”; ngăn người không có nhu cầu mua thực sự nhưng vẫn tham gia đấu giá để gây nhiễu, phá rối hoặc trục lợi.

Chúng tôi đề xuất nâng mức tiền đặt trước tối thiểu trong đấu giá quyền sử dụng đất từ 10% lên 20% giá khởi điểm, nhằm nâng cao trách nhiệm của người tham gia đấu giá và hạn chế tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc.

Đồng thời bổ sung cơ chế cấm tham gia đấu giá đối với cá nhân trúng đấu giá quyền sử dụng đất ở nhưng cố tình bỏ cọc. Người trúng đấu giá không nộp tiền hoặc nộp tiền không đầy đủ sẽ bị cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm.

Bổ sung quy định người trúng đấu giá có hành vi vi phạm dẫn đến hủy kết quả đấu giá sẽ không được nhận lại tiền cọc. 

Dự luật còn quy định trình tự thực hiện đấu giá trực tuyến toàn trình trên môi trường mạng và công khai thông tin đấu giá trên môi trường số nhằm hạn chế nguy cơ thông đồng, thao túng kết quả đấu giá.

Quy định chặt chẽ trình tự, thủ tục đấu giá

Dự luật có tính tới việc mời cơ quan công an giám sát, tham gia sâu hơn vào các cuộc đấu giá để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm không?

- Xuất phát từ tính chất đặc thù của hoạt động đấu giá tài sản ở nước ta (chủ yếu đấu giá tài sản công và tài sản tư pháp), Luật Đấu giá tài sản đã quy định chặt chẽ trình tự, thủ tục đấu giá tính từ khâu niêm yết, thông báo công khai, đăng ký tham gia đấu giá, trình tự thực hiện phiên đấu giá.

Luật cũng quy định quyền và trách nhiệm của người có tài sản đấu giá trong việc giám sát toàn bộ quy trình tổ chức đấu giá.

Trường hợp phát hiện tổ chức hành nghề đấu giá có hành vi vi phạm, người có tài sản đấu giá có quyền hủy hợp đồng dịch vụ để tổ chức đấu giá lại.

Trường hợp đấu giá viên, người tham gia đấu giá có hành vi thông đồng, dìm giá, người có tài sản có quyền yêu cầu dừng phiên đấu giá, hủy bỏ việc tổ chức đấu giá.

Trong thời gian qua, một số tỉnh đã thành lập tổ giám sát với sự tham gia của đại diện người có tài sản là cơ quan tài nguyên và môi trường, cơ quan tài chính và cơ quan tư pháp để thực hiện giám sát các phiên đấu giá quyền sử dụng đất, tài sản công.

Thực tế cho thấy, tại những địa phương có sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền, việc tuân thủ pháp luật của các bên trong phiên đấu giá hiệu quả hơn. 

Cá nhân được quyền thỏa thuận, lựa chọn hình thức đấu giá

Điểm mới đáng chú ý tại dự thảo luật liên quan đến trình tự, thủ tục đấu giá đối với tài sản tự nguyện của cá nhân, tổ chức. Tại sao phải đưa thêm chương mới này vào dự án luật? Kỳ vọng của cơ quan soạn thảo với vấn đề mới này như thế nào?

- Khuyến khích, đẩy mạnh việc phát triển hoạt động bán đấu giá tài sản thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân (tài sản tự nguyện) là một trong những định hướng mang tính chính sách lớn của dự thảo luật.

Tương tự các nước trên thế giới, nhu cầu bán tài sản thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức thông qua đấu giá ngày càng tăng và đang trở thành một phương thức giao dịch hiện đại với nhiều loại tài sản như bất động sản, phương tiện, tài sản doanh nghiệp, tác phẩm nghệ thuật...

Từ thực tiễn đó, dự thảo luật lần đầu tiên bổ sung một chương riêng quy định về trình tự, thủ tục đấu giá trực tuyến đối với tài sản tự nguyện.

Người có tài sản được quyền thỏa thuận, lựa chọn trình tự, thủ tục đấu giá phù hợp; lựa chọn hình thức, phương thức đấu giá linh hoạt; có thể áp dụng phương thức đặt giá xuống hoặc cơ chế không công khai giá khởi điểm nhằm tăng tính cạnh tranh giữa những người tham gia đấu giá.

Các quy định này tiệm cận với thông lệ quốc tế và phù hợp với đặc thù của thị trường đấu giá hiện đại.

Với quy định này của dự thảo luật, hoạt động đấu giá tài sản không chỉ là công cụ xử lý tài sản công mà còn trở thành một phương thức giao dịch phổ biến, công khai, minh bạch và hiệu quả trong việc mua bán tài sản trong nền kinh tế số; góp phần thúc đẩy lưu thông tài sản, giảm chi phí giao dịch, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho người dân, doanh nghiệp và thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia thị trường đấu giá tại Việt Nam.

Đây cũng là thông lệ về nghề đấu giá của các nước trong khu vực và trên thế giới.

Xin cảm ơn ông!