Hang đá bên sân bay dã chiến, kho vũ khí một thời ở “tuyến lửa” Trường Sơn

Hang Công Binh nằm trong khối núi đá vôi cao hơn 100m ở xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị, trong vùng đệm của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Cửa hang rộng khoảng 10m, cao gần 5m, nằm cách chân núi 30m, đường lên dốc đứng, cây rừng che phủ.

Trong chiến tranh, hang là nơi trú ẩn, kho chứa vũ khí của lực lượng công binh xây dựng sân bay dã chiến Khe Gát ở xã Xuân Trạch (nay là xã Phong Nha) và đơn vị bộ đội trên "tuyến lửa" Trường Sơn.

Ông Lê Quang Phú (88 tuổi), cựu dân công hỏa tuyến ở thôn Khe Gát, xã Phong Nha cho biết cuối năm 1968, thực hiện chỉ thị của cấp trên, bộ đội công binh cùng hàng trăm dân công hỏa tuyến địa phương đã xây dựng sân bay dã chiến Khe Gát nhằm tạo thế bất ngờ "không đối không", bảo vệ đường Trường Sơn, "chia lửa" cho sân bay Đồng Hới.

Theo ông Phú, để đảm bảo bí mật, bộ đội công binh đã sử dụng hang đá gần khu vực xây dựng sân bay để trú ẩn, cất giấu lương thực, vũ khí. Trước đó, vào năm 1966, hàng trăm đại biểu đại diện cho lực lượng Công - Nông - Binh của tỉnh Quảng Bình cũ (nay là Quảng Trị) cũng tập trung tại hang đá này để tổ chức đại hội.

“Để giữ bí mật, bộ đội và dân quân chỉ thi công sân bay vào buổi tối. Ban ngày, toàn bộ hiện trường được ngụy trang bằng cây rừng. Làm đến đâu, thu dọn và che giấu dấu vết đến đó rồi rút vào hang đá. Sau này người dân gọi đây là hang Công Binh”, ông Phú kể.

Các cựu chiến binh và người dân xã Phong Nha cũng cho hay, hang Công Binh từng là nơi Tiểu đoàn 52 thuộc Đoàn vận tải Trường Sơn cất giấu vũ khí, đạn dược phục vụ chiến trường miền Nam. Nơi bộ đội trú ẩn mỗi khi máy bay Mỹ đánh phá tuyến đường Trường Sơn và khu vực sân bay Khe Gát.

“Để đưa vũ khí lên cửa hang, bộ đội làm hệ thống ròng rọc bằng cáp. Đạn dược được kéo từ chân núi lên rồi đưa vào trong cất giữ. Phần núi nhô ra phía trước có thể che chắn cửa hang. Nếu máy bay ném bom từ trên cao, khó rơi trúng bên trong nên đây được xem là nơi an toàn trong chiến tranh”, ông Lê Viết Huê, 73 tuổi, một cựu chiến binh xã Phong Nha nói.

Theo thời gian, con đường dẫn vào hang Công Binh bị phủ xanh bởi cây cỏ và vườn keo của người dân. Hai bên đường vẫn còn những hố bom, dấu tích của những trận đánh ác liệt cách đây hơn nửa thế kỷ.

Từ khu vực rộng lớn phía ngoài, hang Công Binh tiếp tục ăn sâu gần 1km vào lòng núi. Có những đoạn chỉ rộng khoảng 4m, cao hơn 2m, nối tiếp nhau bằng nhiều ngách đá quanh co.

Bên trong hang, các khối thạch nhũ vẫn giữ được gần như nguyên vẹn vẻ đẹp tự nhiên với đủ hình thù kỳ thú. Ánh sáng chiếu qua cửa hang khiến từng dải nhũ đá ánh lên nhiều sắc màu.

Cách hang Công Binh không xa là sân bay dã chiến Khe Gát, công trình quân sự từng làm nên một trong những dấu ấn đặc biệt của Không quân Việt Nam. Từ sân bay dã chiến này, 2 chiếc MiG-17 của Không quân Việt Nam xuất kích, tấn công tàu chiến Mỹ trên Biển Đông.

Lãnh đạo UBND xã Phong Nha cho biết hang Công Binh không chỉ là kho vũ khí hay nơi trú quân một thời của bộ đội, mà còn là biểu tượng cho sự sáng tạo, kiên cường của quân và dân ta trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Theo vị lãnh đạo, xã Phong Nha đang xây dựng lộ trình từng bước bảo tồn, phát huy giá trị của hang Công Binh gắn với di tích sân bay Khe Gát. Mục tiêu nhằm gìn giữ chứng tích lịch sử và hình thành thêm sản phẩm du lịch, giúp du khách hiểu hơn về một thời "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước", tạo sinh kế cho người dân vùng đệm Phong Nha - Kẻ Bàng.