"Giang hồ mạng" lũng đoạn mạng xã hội, trách nhiệm các nền tảng số thế nào?

Vấn đề này được đại biểu Quốc hội đặt ra tại phiên thảo luận hội trường về Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), chiều 9/8.

Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Nguyễn Trung Kiên, nhận định việc ban hành luật này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc hơn, hiệu quả hơn trong bối cảnh nhiều dạng vi phạm pháp luật mới, đặc biệt là vi phạm pháp luật trên các không gian mới, môi trường mới.

Đại biểu Kiên nêu thực tế vừa rồi có hàng loạt vi phạm trên mạng xã hội, trong đó một số đối tượng được cho là “giang hồ mạng”, người có ảnh hưởng, sử dụng nền tảng số, mạng xã hội để đe dọa, khủng bố tinh thần, sử dụng những lời nói tục tĩu, vi phạm thuần phong mỹ tục, đưa thông tin sai lệch, thông tin chưa kiểm chứng, ảnh hưởng đến trật tự xã hội, ảnh hưởng đến tư tưởng, thói quen của người tiếp cận.

“Mặc dù cơ quan chức năng đã nhanh chóng xử lý, bắt giữ một số đối tượng cũng như phối hợp với các nền tảng số, mạng xã hội gỡ bỏ những thông tin vi phạm, nhưng câu hỏi đặt ra là trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội như thế nào trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho quần chúng nhân dân, cho những người sử dụng?”, ông Kiên đặt vấn đề.

Đại biểu đề nghị luật cần một điều quy định rõ về trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội, mạng viễn thông hay các ứng dụng AI trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người sử dụng trên lãnh thổ Việt Nam.

Ông nhấn mạnh những nền tảng số, mạng xã hội hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam phải thực hiện theo đúng quy định pháp luật Việt Nam và có trách nhiệm xã hội với công dân Việt Nam.

“Họ hưởng lợi từ không gian sinh tồn của người Việt Nam thì phải có trách nhiệm xã hội đối với công dân Việt Nam, đặc biệt là trong vấn đề tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật”, theo lời đại biểu Nguyễn Trung Kiên.

Đề nghị Chính phủ quy định chi tiết nội dung này, đại biểu Kiên gợi ý nên quy định theo hướng với các mạng xã hội nền tảng số, khi người dùng trên lãnh thổ Việt Nam mở ứng dụng ra, sẽ có cảnh báo vi phạm pháp luật xuất hiện ngay đầu.

Một giải pháp khác được đại biểu gợi ý sử dụng phụ đề chạy trên nền tảng số, nhằm cảnh báo với người tiếp cận, người dùng một cách hiệu quả và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người dân.

Đối với nền tảng AI, theo ông Kiên, phải quy định AI khi hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, cung cấp thông tin pháp luật, phải có dẫn nguồn và nếu thông tin chưa kiểm chứng, phải có cảnh báo là thông tin chưa kiểm chứng.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) phản ánh một thực tế khác trong tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, đó là không bịa đặt hoàn toàn nội dung mà cắt xén, trích dẫn một phần quy định của pháp luật hoặc chính sách rồi gắn với một bình luận mang tính dẫn dắt, suy diễn hoặc xuyên tạc, sau đó lan truyền trên mạng xã hội.

Từ đó, ông đề nghị bổ sung quy định bao quát hành vi cố ý cắt xén, trích dẫn không đầy đủ hoặc tách rời bối cảnh các quy định của pháp luật, chính sách nhằm làm sai lệch nội dung, ý nghĩa hoặc mục đích của quy định được truyền thông.

“Hình thức này có mức độ lan truyền rất nhanh, gây ảnh hưởng không kém việc bịa đặt thông tin nhưng lại chưa được phản ánh rõ trong các hành vi bị nghiêm cấm của dự thảo luật. Vì vậy, quy định nên mở rộng từ hành vi truyền đạt sai lệch sang hành vi cung cấp, trích dẫn, cắt xén hoặc sử dụng thông tin pháp luật không đầy đủ, không đúng bối cảnh nhằm làm sai lệch nội dung, ý nghĩa của pháp luật, của chính sách”, ông Huy góp ý.

Dù vậy, đại biểu khuyến cáo cần thiết kế rất chặt chẽ để tránh ảnh hưởng đến quyền bình luận, phản biện chính sách.

Đặc biệt, theo ông, không nên cấm mọi trường hợp trích dẫn không đầy đủ, vì trong thực tế báo chí nghiên cứu khoa học hay trao đổi học thuật thường chỉ trích dẫn một phần điều luật, do đó dấu hiệu vi phạm nên gắn với mục đích hoặc hậu quả làm sai lệch nội dung, ý nghĩa của quy định.