Đề xuất tăng thuế, cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức

“Thuốc lá là loại hàng hóa mà người mua và cả gia đình, xã hội đều phải trả giá. Đó là tiền, hậu quả bệnh tật mà người hút phải đối mặt và chi phí điều trị, chi phí y tế, thiệt hại kinh tế mà gia đình, xã hội phải gánh chịu”, đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng Vũ Văn Tiến mở đầu bài phát biểu trong phiên thảo luận tổ sáng 21/10, để góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Không thể duy trì giá thuốc lá quá thấp khi người dân phải trả giá về sức khỏe

Ông Tiến dẫn chứng con số mỗi năm, thuốc lá liên quan tới hơn 100.000 trường hợp tử vong tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do phơi nhiễm khói thuốc thụ động.

Cùng với đó, Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba ASEAN. Chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá ước tính 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.

“Những con số đó cho thấy việc sửa đổi luật lần này không chỉ là bổ sung một số quy định, mà cần tạo ra những công cụ đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá và giảm những chi phí mà gia đình, xã hội đang phải chi trả”, ông Tiến nói.

Đề xuất đầu tiên được đại biểu Tiến đưa ra là nâng diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá lên ít nhất 85%; đồng thời thường xuyên đổi mới cả hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Dẫn chứng, vị đại biểu đưa ra cây thuốc lá mang về từ Pháp để cho thấy các bao thuốc đều có cảnh báo kết hợp chữ với hình ảnh rất lớn ở cả mặt trước và mặt sau. Các cảnh báo được diễn đạt trực diện, gắn với những hậu quả sức khỏe cụ thể. Đặc biệt, ngay dưới các hình ảnh cảnh báo là thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai thuốc.

Từ đó, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng không chỉ nói với người sử dụng rằng thuốc lá có hại, mà cần nói rõ hại cái gì, hại ai và hại như thế nào.

Kiểm soát thuốc lá thông qua chính sách thuế, giá và hạn chế trưng bày tại điểm bán, cũng là giải pháp được đại biểu TP Hải Phòng kiến nghị.

Theo ông, đây không đơn thuần là câu chuyện tăng thu ngân sách hay quản lý hoạt động kinh doanh, mà trước hết là bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ông Tiến phân tích hiện nay, tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá chỉ khoảng 36%, trong khi thu nhập tăng, thuốc lá ngày càng dễ tiếp cận. “So với Pháp, giá thuốc lá ở nước ta còn thấp hơn rất nhiều, có thể chênh lệch đến 10 lần”, vị đại biểu so sánh.

Ông đề nghị điều chỉnh chính sách thuế, giá theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá; đồng thời cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ.

“Đã cấm quảng cáo thì không nên để trưng bày trở thành quảng cáo trá hình; cũng không thể duy trì giá thuốc lá quá thấp để rồi ngân sách, bệnh viện và sức khỏe người dân phải trả phần còn lại”, đại biểu Tiến nêu quan điểm.

Đề nghị 21 tuổi mới được mua, sử dụng thuốc lá

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Hải Long (Đà Nẵng) góp ý về độ tuổi được mua, sử dụng thuốc lá

Dự thảo luật quy định tăng trách nhiệm của người bán, yêu cầu kiểm tra căn cước, VNeID, cấm bán thuốc lá trên nền tảng số, cấm trưng bày sản phẩm.

Theo ông Long, đây là những bước tiến so với luật năm 2012. Tuy nhiên, các biện pháp này vẫn dừng ở mốc 18 tuổi, trong khi số liệu cho thấy mốc 18 tuổi chưa bảo vệ được lứa tuổi dễ bắt đầu hút thuốc nhất.

“Nếu đặt ba chất gây nghiện quen thuộc cạnh nhau, chúng ta thấy rõ điều này. Rượu, bia dễ mua nhưng khó nghiện hơn. Ma túy gây nghiện mạnh nhưng khó mua, vì pháp luật cấm tuyệt đối và xử lý hình sự; riêng thuốc lá thì vừa dễ nghiện, vừa dễ mua”, ông Long phân tích.

Cùng với đó, đại biểu nêu hàng loạt con số và dẫn chứng để cho thấy tác động tiêu cực của thuốc lá, từ đó ông đề nghị nâng độ tuổi được mua, sử dụng thuốc lá lên 21 tuổi.

“Chỉ ba năm trong luật nhưng bảo vệ sức khỏe nhiều thế hệ người Việt Nam”, đại biểu Long nhấn mạnh.