“Chọn tư duy an toàn và tránh mọi rủi ro có thể sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển”

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt có ý nghĩa lịch sử trong tiến trình đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, khi nước ta đồng thời triển khai sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đây là cuộc cải cách có quy mô lớn, nhiều nội dung chưa có tiền lệ, được triển khai nhằm xây dựng nền hành chính hiện đại, tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Cấp xã đảm đương khối lượng công việc rất lớn, năng lực cán bộ là thách thức

Theo đánh giá của Chính phủ, sau 1 năm vận hành, mô hình chính quyền 3 cấp đã cơ bản đạt được các mục tiêu đề ra trong giai đoạn đầu. Bộ máy hành chính Nhà nước hoạt động ổn định, thông suốt, hiệu lực, hiệu quả quản lý được nâng lên, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp tiếp tục được cải thiện.

Đặc biệt, Chính phủ đã duy trì cơ chế chỉ đạo, điều hành tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương; tăng cường phối hợp liên ngành, liên cấp và kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh, bảo đảm bộ máy hành chính Nhà nước hoạt động liên tục, thông suốt trong suốt quá trình chuyển đổi.

Trong hoàn thiện thể chế, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành 116 luật, nghị quyết và ban hành theo thẩm quyền 467 nghị định, tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho mô hình tổ chức mới.

Cùng với đó, Chính phủ, các bộ, ngành cũng ban hành số lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật; phân cấp cho địa phương 1.461 nhiệm vụ (gồm 1.382 nhiệm vụ cấp tỉnh và 79 nhiệm vụ cấp xã).

Trong tổng số 1.164 nhiệm vụ của cấp huyện trước đây, 859 nhiệm vụ (73,8%) được chuyển cho cấp xã, 188 nhiệm vụ (16,2%) chuyển cho cấp tỉnh và 117 nhiệm vụ (10%) được điều chỉnh hoặc bãi bỏ. Qua đó, cấp xã thực sự trở thành trung tâm vận hành ở cơ sở khi trực tiếp đảm nhận ít nhất 938 nhiệm vụ.

Với việc phân cấp này, nếu như trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính cơ sở, thì nay đã trực tiếp đảm nhận khối lượng lớn nhiệm vụ quản lý Nhà nước, cung ứng dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính, trở thành trung tâm vận hành trực tiếp ở cơ sở khi đảm nhận ít nhất 938 nhiệm vụ phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền.

Dù vậy, cũng theo Chính phủ, năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở là một trong những thách thức được đặt ra, bởi sau khi chuyển đổi mô hình chính quyền 3 cấp, áp lực công việc tại cấp xã tăng lên rất lớn do quy mô diện tích và dân số mở rộng sau sáp nhập, nhưng năng lực cán bộ chưa đáp ứng đồng đều.

Qua rà soát, đánh giá thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức ở cấp xã hiện nay cho thấy, đội ngũ được hình thành từ nhiều nguồn (cán bộ, công chức cấp tỉnh, cấp huyện cũ, cấp xã cũ, viên chức, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã), có trình độ, năng lực thực thi nhiệm vụ không đồng đều, số đông vẫn từ nguồn cán bộ, công chức cấp xã cũ (tỷ lệ 68,8%) nên chưa đáp ứng yêu cầu về chuyên môn, nghiệp vụ theo vị trí việc làm.

Số cán bộ, công chức bố trí từ cấp tỉnh và cấp huyện cũ chiếm khoảng 30%, trong đó, đa số cán bộ lãnh đạo các cơ quan chuyên môn của tỉnh và lãnh đạo của cấp huyện cũ bố trí làm lãnh đạo chủ chốt cấp xã mới. Nhiều cấp xã thiếu hụt chuyên viên có trình độ chuyên môn sâu trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp và công nghệ thông tin.

Có tình trạng trên, theo Chính phủ, do việc điều động cán bộ thời gian đầu sau sáp nhập còn mang tính chất cơ học, xếp chỗ ổn định tổ chức tạm thời. Các chương trình đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn tuy được triển khai với quy mô lớn nhưng chưa thể bù đắp ngay khoảng trống về kỹ năng xử lý hồ sơ chuyên sâu trên môi trường điện tử cho cán bộ cơ sở.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức của hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng chỉ ra nhiều vấn đề ách tắc ở địa phương khiến cán bộ do dự, sợ trách nhiệm và không dám làm.

Nhưng trách nhiệm chỉ là một phần, vấn đề còn lại, theo người đứng đầu Đảng, Nhà nước, phải làm rõ có hay không tiêu cực trong giải quyết công việc.

Nêu thực tế thời gian qua có xử lý cán bộ song Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định tất cả cán bộ bị xử lý đều do có tiêu cực, không ai bị xử lý vì “dám nghĩ dám làm”.

Cùng với cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng nếu cán bộ thấy băn khoăn có thể đưa ra tập thể hoặc xin ý kiến cấp trên thay vì để việc tồn đọng ngày này qua tháng khác.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định mọi thứ về cơ chế, chế độ chính sách cho cán bộ đã hoàn chỉnh, đồng thời quán triệt “trong bộ máy không chấp nhận cán bộ không dám suy nghĩ, không dám làm, không dám đổi mới hoặc nói không đi đôi với làm”.

Chọn tư duy an toàn có thể làm lỡ cơ hội phát triển của đất nước

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường) chia sẻ rất tâm đắc với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Theo ông Sơn, lĩnh vực cần nhất tinh thần dám nghĩ, dám làm và cũng là điều kiện sống còn trong thời điểm này, chính là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bởi theo vị đại biểu Quốc hội, bản chất của đổi mới sáng tạo là chấp nhận thử nghiệm, chấp nhận rủi ro. Không có công nghệ mới nào, không có mô hình chuyển đổi số nào lại khẳng định tuyệt đối đúng ngay từ lúc đầu.

“Nếu chúng ta áp dụng tư duy làm sao cho an toàn, tránh mọi rủi ro vào lĩnh vực này, thì tất yếu cán bộ, doanh nghiệp, nhà khoa học sẽ chọn cách không làm, mà không làm cũng chính là rủi ro lớn nhất, có thể làm bỏ lỡ cơ hội phát triển của đất nước”, ông Sơn nêu quan điểm.

Vì vậy, đại biểu Sơn nhấn mạnh tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cần được thể chế hóa thành quy phạm cụ thể trong tất cả các đạo luật liên quan đến khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

“Chúng ta phải luật hóa được ranh giới rõ ràng: đâu là rủi ro nghề nghiệp khách quan và đâu là tiêu cực, trục lợi. Khi cán bộ làm đúng quy trình, đúng thẩm quyền, có công khai, có tập thể tham vấn thì phải được bảo vệ; còn đâu là tiêu cực, trục lợi thì phải xử lý nghiêm. Có phân định được như vậy thì cán bộ mới yên tâm dấn thân.

Đặc biệt với chuyển đổi số, đại biểu Sơn cho rằng phải gắn chặt với mục tiêu tạo ra giá trị kinh tế thực.

“Chuyển đổi số không phải là số hóa cho có, không phải là phong trào, mà phải đo được bằng năng suất tăng lên, chi phí giảm đi, dịch vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp. Muốn vậy, người cán bộ triển khai phải được trao đủ thẩm quyền, đủ nguồn lực, đủ dữ liệu và công cụ đúng như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra, phân cấp là chuyển giao thẩm quyền và nguồn lực, chứ không phải chuyển gánh nặng xuống cấp dưới”, theo lời đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn.

Là đại biểu Quốc hội hoạt động trong lĩnh vực này, ông Sơn cũng nhìn nhận trách nhiệm của mình là phải góp phần xây dựng được một hành lang pháp lý vừa khuyến khích, vừa bảo vệ những người dám tiên phong đổi mới.

Ngay tại kỳ họp tới, khi Quốc hội xem xét sửa đổi các luật về liên quan tới lĩnh vực này, ông khẳng định sẽ nghiên cứu và kiến nghị bổ sung các cơ chế cụ thể để tinh thần dám nghĩ, dám làm thực sự đi vào cuộc sống.