Bảo tàng đầu tiên về Bác Hồ

“Gặp” Bác qua từng hiện vật đơn sơ

Cùng với việc phục dựng ngôi nhà ở Làng Sen (quê nội) và Làng Hoàng Trù (quê mẹ) tại xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An, các hiện vật gốc quý giá liên quan đến người thân và thời thơ ấu của Bác cũng lần lượt được Ty Văn hóa Nghệ An và Tổ bảo vệ quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh sưu tầm. Trong đó phải kể đến tấm biển Ân tứ ninh gia (ơn vua ban cho gia đình tốt) do Vua Thành Thái ban tặng khi cụ Nguyễn Sinh Sắc đậu Phó Bảng tại kỳ thi Hội khoa Tân Sửu (1901), hay chiếc mâm gỗ; bộ phản nơi nghỉ của Bác và anh trai; chiếc tủ, chiếc án thư, bộ ấm chén uống nước, bộ tràng kỷ, nghiên mực...

Đặc biệt, hiện vật gốc là chiếc rương gỗ do bà Hoàng Thị Loan, thân mẫu Bác Hồ sử dụng cũng được sưu tầm. Trước khi được tìm về, chiếc rương gỗ đã qua tay nhiều người.

Ông Lâm Đình Hùng, Phó Giám đốc Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên, cho rằng để sưu tầm, phục dựng và lưu giữ các hiện vật gắn với gia đình và tuổi thơ của Bác, ngoài tâm sức của các thành viên Ban xây dựng quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thế hệ cán bộ Khu di tích Kim Liên, không thể không nhắc đến các thành viên của Tổ bảo vệ nhà Bác Hồ.

“Tổ bảo vệ nhà Bác Hồ gồm 12 người là những nông dân, bà con trong họ, hàng xóm thân thuộc của gia đình Bác. Trong những năm Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, chính các bác, các anh đã cùng cơ quan chức năng đào hầm, tháo dỡ, sơ tán và bảo vệ an toàn cho 2 căn nhà ở quê nội và quê ngoại Bác cũng như các hiện vật khác”, ông Hùng chia sẻ.

Hàng năm, Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên đón hàng triệu du khách trong nước và quốc tế tới tham quan. Những cán bộ Khu di tích trong vai trò “thay gia đình Bác tiếp khách” đã giới thiệu đến công chúng những hiện vật đang lưu giữ, trưng bày tại đây. Với họ, đây không chỉ là trách nhiệm đối với công việc đặc biệt này, mà hơn hết là tấm lòng kính yêu đối với vị Cha Già của dân tộc.

Trong dòng người trở về Làng Sen hôm nay, ông Lê Văn Ngư (80 tuổi, trú Hà Nội) đứng lặng hồi lâu trước những hiện vật đơn sơ trong ngôi nhà mái lá, vách nứa.

“Niềm mong mỏi lớn nhất của cuộc đời tôi là được gặp Bác Hồ nhưng không thực hiện được. Bởi vậy, mỗi lần về thăm khu di tích Kim Liên, ngắm nhìn những khung cảnh, hiện vật ở đây, tôi cứ mường tượng ra hình ảnh của Bác đang đi lại, đang sinh hoạt lúc còn niên thiếu. Thực sự là rất xúc động và rất cảm ơn các thế hệ cán bộ Khu di tích đã tìm, lưu giữ các hiện vật quý giá này”, ông Ngư tâm sự.

Bảo tàng đầu tiên về Chủ tịch Hồ Chí Minh

Từ năm 1956 đến năm 1970, công tác bảo quản, bảo vệ hiện vật gia đình Bác chủ yếu do Đảng bộ và nhân dân xã Kim Liên thực hiện. Năm 1970, sau khi Bác Hồ qua đời, Đảng và nhà nước ta có chủ trương xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh đầu tiên trong cả nước.

Trên cơ sở nền tảng cũ của di tích quê nội, quê ngoại Bác Hồ, Trung ương chỉ đạo tỉnh Nghệ An thành lập Bảo tàng Hồ Chí Minh đầu tiên nhằm bảo tồn, phát huy di sản cuộc đời, sự nghiệp và quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngoài trưng bày di tích quê nội, quê ngoại Bác Hồ, Bảo tàng Kim Liên trưng bày hiện vật theo chủ đề quê hương, gia đình, thời niên thiếu; tình cảm của Bác Hồ đối với quê hương; cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đội ngũ thuyết minh viên của Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên cũng ra đời dù chưa được đào tạo bài bản mà chỉ hướng dẫn cấp tốc về công tác thuyết minh. Thời điểm này, khu di tích chủ yếu đón các đoàn khách là bộ đội trên đường vào Nam chiến đấu và các đoàn khách quốc tế các nước Xã hội chủ nghĩa.

Năm 1983, nội dung trưng bày về tiểu sử, sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh được chuyển ra Bảo tàng Hồ Chí Minh vừa xây dựng tại Hà Nội. Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên từ đây trưng bày 2 nội dung: quê hương, gia đình, thời niên thiếu và tình cảm của Bác Hồ đối với quê hương - quê hương với Bác Hồ.

Du khách xem các hiện vật và trải nghiệm hoạt động lao động thời xưa tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên (Ảnh: Hoàng Lam).

Các hiện vật gắn với các nội dung trên tiếp tục được Khu di tích Kim Liên và ngành văn hóa Nghệ An tìm kiếm, sưu tầm để bổ sung cho các di tích gốc và các hộ láng giềng xung quanh nhà Bác Hồ.

Đặc biệt, từ năm 2019 đến nay, Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên đã sưu tầm 162 bức thư, điện, bài nói chuyện của Bác Hồ với quê hương Nghệ An, hàng chục bài báo về người tốt việc tốt tại Nghệ An có bút tích của Bác Hồ phê để khen thưởng...

Số hóa hiện vật để lưu giữ lâu dài

Theo ông Lâm Đình Hùng, Khu di tích Kim Liên đang lưu giữ gần 4.000 tài liệu, hiện vật liên quan đến người thân, sự nghiệp và cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là một thách thức không nhỏ đối với đơn vị khi trú chân trên địa bàn có điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng, thường xuyên xảy ra mưa bão.

Xác định đây là tài sản vô giá, khu di tích đang triển khai áp dụng phần mềm về lưu giữ tài liệu hiện vật do Cục Di sản văn hóa chuyển giao để thay thế hoàn toàn hệ thống phần mềm cũ nhằm bảo quản, lưu giữ lâu dài, phục vụ tốt hơn công tác trưng bày, giới thiệu, tuyên truyền đến nhân dân trong và ngoài nước. Các hiện vật được gắn mã định danh với dữ liệu về kích thước, nguồn gốc...

Với các dữ liệu đã được số hóa, chỉ với “một chạm” bằng điện thoại khi quét mã QR, du khách có thể tương tác, quan sát hiện vật đa chiều và lựa chọn lộ trình tham quan linh hoạt theo nhu cầu cá nhân với nội dung thuyết minh tự động đa ngôn ngữ.

Bên cạnh thuyết minh trực tiếp, hạ tầng công nghệ phục vụ tham quan số đã được đưa trực tiếp vào không gian trưng bày tại Nhà trưng bày ở Cụm di tích Làng Sen và Khu mộ bà Hoàng Thị Loan, phục vụ tốt hơn nhu cầu tham quan, tìm hiểu du khách và góp phần giải bài toán quá tải thuyết minh viên vào các mùa cao điểm trong năm.

 Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên số hóa hiện vật để phục vụ công tác giới thiệu, tuyên truyền (Ảnh: Hoàng Lam).

Đặc biệt, ngày 17/5, Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên đưa vào sử dụng công nghệ thực tế ảo VR phục vụ khách tham quan. Với nội dung “Trở về thời khắc thiêng liêng”, ứng dụng công nghệ hiện đại này sẽ giúp người xem trải nghiệm hình ảnh chân thực và sống động về thời khắc lịch sử thiêng liêng của dân tộc khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào ngày 2/9/1945.

Với những nỗ lực của đội ngũ cán bộ, nhân viên Khu di tích Kim Liên, những kỷ vật vô giá của gia đình Bác Hồ không chỉ được gìn giữ nguyên vẹn cho mai sau, mà còn vượt qua giới hạn địa lý để đến với đông đảo các tầng lớp nhân dân, du khách trong và ngoài nước.