Vì sao Iran vẫn có khả năng gây tổn thất lớn cho lực lượng Mỹ?

Một cuộc tấn công của Iran vào một khu vực quân sự của Mỹ ở Jordan khiến 3 binh sĩ Mỹ thiệt mạng cuối tuần qua đã cho thấy khả năng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trong việc gây ra thương vong cho phía Mỹ khi cuộc xung đột đã kéo dài 5 tháng.

Mặc dù Lầu Năm Góc chưa công bố thông tin chi tiết đầy đủ về cuộc tấn công, các nhà phân tích nhận định cuộc tấn công gây thương vong này nhấn mạnh một thực tế khó chịu đối với Washington: Dù chịu đựng dồn dập hết đợt không kích này đến đợt không kích khác của Mỹ, Iran vẫn duy trì được năng lực quân sự cần thiết để tiếp tục một cuộc chiến bất đối xứng kéo dài.

"Năng lực quân sự của Iran vẫn rất đáng gờm. Nó đã hồi phục nhanh hơn dự kiến. Các cuộc tấn công của họ đang trở nên chính xác hơn theo thời gian, có thể là nhờ sự trợ giúp từ bên ngoài", Jennifer Kavanagh, giám đốc phân tích quân sự tại viện nghiên cứu Defense Priorities, bình luận.

Chuyên gia này nhấn mạnh: "Quân đội Iran chắc chắn không phải mất khả năng chiến đấu như Lầu Năm Góc nói. Họ đã chịu tổn thất đáng kể nhưng đang học hỏi và thích nghi theo thời gian”.

Vì sao Iran vẫn có thể gây thương vong cho lực lượng Mỹ?

Theo Andreas Krieg, giảng viên cao cấp tại Khoa Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King's College London, khả năng của Iran tiếp tục gây thương vong cho lực lượng Mỹ trong khu vực là do sự kết hợp của nhiều yếu tố, trong đó có việc các cơ sở quân sự Mỹ trải rộng khắp Trung Đông và Vùng Vịnh.

Ông lập luận, khoảng 50.000 quân Mỹ đang hoạt động từ "các căn cứ cố định nằm trong tầm bắn của kho tên lửa cũng như máy bay không người lái (UAV) ngày càng hiện đại của Iran".

Nhiều nhân sự "thường được bố trí trong các cơ sở bán kiên cố, được thiết kế chủ yếu để bảo vệ khỏi tên lửa, súng cối và các thiết bị nổ tự chế, thay vì tên lửa hành trình hay tên lửa đạn đạo chính xác mang đầu đạn lớn”. Do đó, những đợt tập kích như vậy có thể "gây ra thiệt hại đáng kể”. Các vụ nổ ở cự ly gần có thể dẫn đến chấn thương não do "áp lực sóng nổ," trong khi các vụ đánh chặn có thể gây thương tích từ mảnh vỡ rơi xuống.

Tổng cộng, số binh sĩ Mỹ thiệt mạng chính thức trong cuộc chiến là 18 người, bao gồm 7 binh sĩ thiệt mạng trong đợt tập kích ngày 1/3 của Iran vào một trung tâm tác chiến chiến thuật ở Kuwait và căn cứ không quân Prince Sultan ở Ả rập Xê út.

Ngoại trừ 3 người thiệt mạng ở Jordan, quân đội Mỹ cho biết các ca tử vong khác không phải là kết quả trực tiếp từ các đợt tập kích của Iran. Họ bao gồm 6 phi công thiệt mạng trong một vụ tai nạn tiếp nhiên liệu vào tháng 3 và gần đây nhất là một trung sĩ Lục quân thiệt mạng trong đợt kích nổ có kiểm soát một UAV vũ trang bị bắn hạ ở Iraq.

Khoảng 500 binh sĩ Mỹ đã bị thương kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, với khoảng 220 cấu trúc hạ tầng và trang thiết bị quân sự lớn hoặc nhà cửa của Mỹ được báo cáo bị hư hỏng hoặc phá hủy sau khi lệnh ngừng bắn đổ vỡ vào ngày 8/7.

Áp đảo phòng không

Theo ông Krieg, Iran đã dựa vào kho tên lửa và UAV "ngày càng hiện đại" của mình để áp đảo các hệ thống phòng không của Mỹ, bao gồm hệ thống tên lửa đất đối không Patriot và hệ thống đánh chặn tên lửa đạn đạo tầm cao giai đoạn cuối (THAAD).

Họ đã phát triển các loại tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, cũng như UAV vũ trang có thể tiếp cận mục tiêu "theo các quỹ đạo và tốc độ khác nhau." Khi kết hợp với các mồi bẫy và các điểm phóng phân tán, chúng có thể khiến các hệ thống phòng thủ của Mỹ kém hiệu quả hơn.

"Ngay cả khi hầu hết các vũ khí bay đến đều bị phá hủy, một số lượng nhỏ xuyên qua lá chắn phòng thủ vẫn có thể gây ra thương vong đáng kể", ông Krieg nói.

Mona Yacoubian, giám đốc chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho biết Iran có vẻ đã thể hiện "ý đồ rõ ràng hơn" trong việc tấn công các tài sản quân sự của Mỹ trong đợt tấn công gần đây, so với những tuần đầu của cuộc chiến.

"Tôi nghĩ điều quan trọng cần nhấn mạnh là điều này dường như đại diện cho một mô hình mới xét về cường độ của các đợt tập kích từ Iran nhằm trúng các mục tiêu quân sự của Mỹ. Điều đó có vẻ đúng hơn nhiều ở thời điểm hiện tại so với các giai đoạn khác của cuộc chiến", bà nói.

Yacoubian nói thêm rằng tổn thất của các đợt tập kích mới nhất có thể là kết quả của độ chính xác tăng lên, sự suy giảm của hệ thống phòng không và radar của Mỹ, hoặc nhiều cú "đánh trúng may mắn" hơn xuất phát từ quy mô tấn công diện rộng. Đó có thể là sự kết hợp của các yếu tố này.

Tính đến 23/7, Mỹ và Iran đã ăn miếng trả miếng bằng các đợt tập kích trong 12 ngày liên tiếp.

Quân đội Iran cho biết họ gần đây nhất đã nhắm mục tiêu vào các tiêm kích F-15, các khu vực chuẩn bị UAV và một cơ sở lưu trữ tại các căn cứ Prince Hassan và King Faisal ở Jordan. Quân đội Bahrain cũng đã đánh chặn một số cuộc tấn công trên không từ Iran.

Trong khi đó, Mỹ liên tục tập kích các khu vực dọc eo biển Hormuz trong đợt leo thang gần đây nhất. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố các lực lượng Mỹ đã nhắm mục tiêu vào "các trung tâm tác chiến quân sự, năng lực hàng hải, nhà vòm chứa máy bay, cơ sở lưu trữ UAV và cơ sở hạ tầng hậu cần quân sự của Iran”.

“Một số công cụ”

Hôm 22/7, các thượng nghị sĩ Mỹ chất vấn Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về những tuyên bố của ông rằng quân đội Iran đã bị "phá hủy về mặt chức năng" trong cuộc chiến.

"Thưa Bộ trưởng, ông đã tuyên bố vào tuần thứ hai của cuộc xung đột rằng quân đội Iran đã bị phá hủy và mất khả năng chiến đấu. Đó có phải là một tuyên bố chính xác không", thượng nghị sĩ Jon Ossoff hỏi.

Ông Hegseth vẫn giữ quan điểm cuộc chiến là một "thắng lợi quân sự lịch sử", với việc hải quân, không quân và nền tảng công nghiệp quốc phòng của Iran đã bị vô hiệu hóa. Tuy nhiên, ông thừa nhận: "Chúng tôi chưa bao giờ kỳ vọng họ sẽ mất hoàn toàn khả năng. Câu hỏi là ở quy mô nào khi đối đầu với các đối thủ như Mỹ”.

Theo Jason Campbell, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Viện Trung Đông và là cựu quan chức Lầu Năm Góc, các cuộc tấn công của Mỹ dường như chỉ ra Iran không chỉ duy trì được năng lực tên lửa và UAV, mà còn có thể đang khai thác các vũ khí tiên tiến chưa từng được sử dụng trước đây.

"Chúng tôi biết Iran có một số công cụ mà họ đã kiềm chế không sử dụng trong giai đoạn đầu cuộc chiến nhưng có thể mang ra sử dụng sau này nếu họ chọn. Một trong số đó là việc sử dụng một số tên lửa đạn đạo lớn hơn, năng lực cao hơn có thể được phóng với độ chính xác cao và có khả năng lẩn tránh hệ thống phòng thủ tên lửa và phòng không tốt hơn, như họ vừa chứng minh", ông Campbell nói.

Ông Campbell cho rằng, giới chức Mỹ đã phóng đại quá mức mức độ suy giảm năng lực của Iran, hoặc chỉ tập trung vào các khía cạnh năng lực của Iran vốn không thực sự nổi bật trong khả năng thực hiện các mục tiêu chiến lược của chính họ”.

Patrick Bury, phó giáo sư tại Đại học Bath và là cựu nhà phân tích nghiên cứu của NATO, cũng nhận định Iran nhiều khả năng sẽ tiếp tục gây ra tổn thất nghiêm trọng cho tài sản và nhân sự của Mỹ trong tương lai gần, bất chấp sự vượt trội quân sự của Washington.

"Thực tế đã chứng minh rằng các kho dự trữ của Iran, đặc biệt là UAV và tên lửa, rẻ hơn nhiều để sản xuất và phóng so với các bộ khí tài cần thiết để đánh chặn chúng ở thời điểm hiện tại. Đó là lý do tại sao Iran có thể gây ra thiệt hại theo ý nghĩa chiến lược”, ông nói thêm.