Thế giới đối mặt nguy cơ suy giảm dân số kỷ lục

Đây là cảnh báo được Giáo sư Kinh tế học Jesús Fernández-Villaverde thuộc Đại học Pennsylvania và nhà nghiên cứu Patrick Norrick từ Đại học Northwestern nêu trong bài báo nghiên cứu công bố hồi đầu tháng này.

Nghiên cứu chỉ ra, tỷ lệ sinh duy trì ở mức thấp kéo dài có thể làm thu hẹp lực lượng lao động, đẩy nhanh tốc độ già hóa xã hội, đồng thời gây áp lực nặng nề lên nền kinh tế và hệ thống an sinh xã hội.

Các nhà nghiên cứu cho rằng tỷ lệ sinh toàn cầu nhiều khả năng đã xuống dưới mức trung bình (ngưỡng thay thế) lần đầu tiên trong lịch sử

Ngưỡng thay thế trung bình toàn cầu khoảng 2,2 con/phụ nữ, trong khi nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ hiện tại khoảng 2,19.

"Chúng ta đang có số trẻ sơ sinh ít hơn mức cần thiết để giữ cho quy mô dân số ổn định về lâu dài. Điều này chưa từng xảy ra trong lịch sử loài người, ngay cả trong các thời kỳ chiến tranh hay đại dịch", các tác giả nghiên cứu khẳng định.

Báo cáo phân tích dữ liệu của 236 quốc gia và vùng lãnh thổ từ năm 1950 đến 2023, ghi nhận tỷ lệ sinh sụt giảm ở 219 nơi. Các tác giả lưu ý, trung bình mỗi năm, các quốc gia mất đi khoảng 0,062 trẻ sơ sinh/phụ nữ, và có rất ít bằng chứng cho thấy xu hướng giảm này đang chững lại.

Dân số toàn cầu hiện chưa sụt giảm ngay do các thế hệ đông đúc sinh ra trong các thập niên trước vẫn đang trong độ tuổi sinh đẻ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu ước tính hiệu ứng này chỉ có thể duy trì đà tăng trong khoảng 3 thập niên nữa, trước khi dân số thế giới đạt đỉnh ở mức khoảng 9 tỷ người vào năm 2056 rồi bắt đầu đi xuống.

Các tác giả chỉ ra, khó có một cơ chế tự động nào giúp tăng tỷ lệ sinh trở lại ngưỡng thay thế.

Nghiên cứu cảnh báo, hệ lụy kinh tế từ suy giảm dân số đang hiển hiện có thể sẽ vô cùng sâu rộng. Các thế hệ tương lai nhỏ hơn đồng nghĩa với việc có ít lực lượng lao động hơn để gánh vác quần thể người cao tuổi ngày càng gia tăng, làm kiệt quệ hệ thống lương hưu, y tế và tài chính công, đồng thời làm chậm đà tăng trưởng.

Vào năm 2015, Liên hợp quốc từng dự báo dân số sẽ vượt mốc 11,2 tỷ người vào năm 2100 và chưa đạt đỉnh. Tuy nhiên, bản điều chỉnh năm 2024 dự báo dân số sẽ đạt đỉnh ở mức khoảng 10,3 tỷ người vào giữa những năm 2080, trước khi giảm nhẹ xuống còn khoảng 10,2 tỷ người vào năm 2100.

Dân số thế giới đã vượt mốc 8 tỷ người vào năm 2022 theo ước tính của Liên hợp quốc, và hiện ở mức khoảng 8,3 tỷ người.

Tỷ phú công nghệ Mỹ Elon Musk từng nhiều lần đưa ra cảnh báo về tình trạng tỷ lệ sinh sụt giảm.

Vào năm 2022, ông từng viết: "Sự sụp đổ dân số do tỷ lệ sinh thấp là một rủi ro đối với nền văn minh lớn hơn nhiều so với tình trạng biến đổi khí hậu". Năm ngoái, ông gọi vấn đề tỷ lệ sinh thấp là một tình trạng khẩn cấp quốc gia.