Nhiệt độ đại dương lập kỷ lục: Tây Âu oằn mình chống nắng nóng và hạn hán

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ trung bình bề mặt biển tại các khu vực ngoài vùng cực đã vượt qua kỷ lục trước đó vào năm 2023, đánh dấu tháng 7 nóng nhất từng được ghi nhận.

Đặc biệt, khu vực ven biển Đại Tây Dương và phía tây Địa Trung Hải chứng kiến nhiệt độ bề mặt biển đạt mức cao chưa từng có.

Nắng nóng kỷ lục: Hậu quả khốc liệt

Tây Âu đã trải qua tháng 6 và tháng 7 nóng nhất trong lịch sử, với mức nhiệt "đặc biệt" gay gắt gây ra các vụ cháy rừng tàn phá nhiều khu vực rộng lớn ở vùng Địa Trung Hải. Hai tháng đầu mùa hè năm nay nóng hơn mức bình thường 2,79 độ C, vượt qua kỷ lục được thiết lập 4 năm trước, phản ánh "sự duy trì nhiệt độ ở mức cao bất thường" kể từ khi mùa hè bắt đầu.

Trung Âu cũng đang chao đảo vì một đợt nắng nóng khiến nhiều quốc gia, bao gồm Áo và Slovakia, phá vỡ các kỷ lục nhiệt độ quốc gia. Đây là diễn biến mới nhất trong một mùa hè thiêu đốt, làm khô cạn thảm thực vật và khiến châu lục này dễ dàng "bốc cháy".

Samantha Burgess, nhà khoa học khí hậu tại Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung châu Âu (ECMWF), nhận định mùa hè này là "ví dụ điển hình" cho thấy tình trạng biến đổi khí hậu đang làm gia tăng các hiện tượng cực đoan có tác động cộng hưởng lẫn nhau.

Bà giải thích: "Khi các hệ thống áp cao duy trì ổn định giữ nhiệt lại trên khu vực Tây Âu, mức nhiệt độ cực đoan cũng làm trầm trọng thêm tình trạng hạn hán trên diện rộng. Khi đất đai bị khô hạn, chúng mất đi khả năng làm mát tự nhiên, tạo điều kiện cho nhiệt độ tích tụ nhanh hơn".

Hàng loạt đợt nắng nóng đã tấn công châu Âu kể từ cuối mùa xuân, trong đó, đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt vào cuối tháng 6 được cho là gây ra hơn 10.000 ca tử vong. Tình trạng khô hạn trên diện rộng vốn đã xuất hiện vào tháng 5 và tháng 6 đã trở nên trầm trọng hơn trong tháng trước, với lượng mưa và độ ẩm đất thấp bất thường tại phần lớn khu vực Tây Âu.

Tại các vùng khô hạn - bao gồm Pháp, Tây Ban Nha cùng một số khu vực của Đức và Anh - mực nước sông xuống thấp đã ảnh hưởng đến nguồn cung cấp nước, hoạt động tưới tiêu và các nhà máy điện.

Do thiếu nước làm mát, 2 nhà máy nhiệt điện than tại Ba Lan đã buộc phải ngừng hoạt động vào tuần trước, nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Hungary cũng phải đóng cửa, đánh dấu lần đầu tiên sự kiện này xảy ra trong suốt 44 năm hoạt động.

Thiệt hại kinh tế và cảnh báo dài hạn

Nắng nóng và hạn hán là những mối đe dọa lớn nhất về mặt môi trường đối với nền kinh tế châu Âu. Các ước tính ban đầu vào mùa hè này cho thấy đợt nắng nóng tháng 6 đã khiến nông dân trồng ngũ cốc thiệt hại 2 tỷ euro (2,3 tỷ USD) do mất mùa.

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng thiệt hại dài hạn có thể vượt xa những tổn thất ngắn hạn, đặc biệt nếu tình trạng hạn hán kéo dài qua nhiều năm. Một nghiên cứu mới do Viện Kinh tế châu Âu CMCC chủ trì chỉ ra rằng đợt hạn hán nghiêm trọng giai đoạn 2015-2018 đã gây thiệt hại 439 tỷ euro (507 tỷ USD) cho châu Âu. Trong đó, ngành nông nghiệp chịu tác động mạnh nhưng trong thời gian ngắn, còn ngành sản xuất và xây dựng chịu tác động nhẹ hơn nhưng kéo dài dai dẳng.

Marta Mastropietro, nhà nghiên cứu tại CMCC và Đại học Bách khoa Milan, đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: "Ngay cả một năm khô hạn đơn lẻ cũng gây ra thiệt hại kinh tế thực sự, nhưng hạn hán kéo dài lại là một vấn đề khác: tác động của nó có thể cộng hưởng giữa các ngành và tiếp tục tích tụ trong nhiều năm sau đó. Chính sự giao thoa giữa tác động cộng hưởng và tác động kéo dài là điều mà các phương pháp ước tính truyền thống thường bỏ sót".

Dữ liệu do Hệ thống Thông tin Cháy rừng châu Âu công bố cho thấy khoảng nửa triệu ha đất đã bị thiêu rụi trên toàn EU kể từ đầu năm đến nay, đi kèm với tình trạng ô nhiễm vượt mức trung bình do khói dày đặc bốc lên từ thảm thực vật bị cháy. Các điều kiện thời tiết nóng, khô và nhiều gió - vốn gây khó khăn cho công tác chữa cháy - đã thiết lập những kỷ lục mới về mức độ nghiêm trọng vào thời điểm này trong năm.

Víctor Resco de Dios, giáo sư ngành kỹ thuật lâm nghiệp tại Đại học Lleida, nhận định: "Biến đổi khí hậu đang tạo ra những điều kiện ngày càng thuận lợi cho sự bùng phát của các vụ cháy rừng quy mô cực lớn".