Vì sao Tây Ban Nha dùng đàn lừa để ngăn cháy rừng?

Nam Âu đang trải qua một mùa hè nắng nóng kéo dài, khiến nguy cơ cháy rừng gia tăng. Trong khi nhiều quốc gia đầu tư vệ tinh, máy bay không người lái (drone) và AI để phát hiện sớm hỏa hoạn, tại vùng Catalonia, cách Barcelona khoảng 130km, một giải pháp truyền thống vẫn phát huy hiệu quả: đưa đàn lừa vào rừng để kiểm soát thực bì.

Đàn lừa "lính cứu hỏa" hoạt động như thế nào?

Theo TS Jordi Bartolomé Filella, giảng viên Đại học Tự trị Barcelona (UAB), lừa có tập tính ăn các loại cỏ khô và thực vật héo úa trong mùa hè. Đây cũng là lớp thực vật khô đóng vai trò "nhiên liệu" khiến đám cháy bùng phát và lan nhanh.

Việc chăn thả giúp giảm lượng thực bì khô tích tụ dưới tán rừng, đồng thời tạo ra các khoảng trống tự nhiên có thể làm chậm quá trình lan truyền của lửa.

Khác với bò hoặc cừu, lừa không phải động vật nhai lại. Chúng ăn chậm nhưng gần như liên tục và có thể tiêu hóa nhiều loại cỏ già, cứng mà nhiều loài gia súc khác ít sử dụng.

Theo National Geographic, đặc điểm này giúp lừa đặc biệt phù hợp trong việc kiểm soát thực bì khô tại các hệ sinh thái Địa Trung Hải.

Tổ chức phi lợi nhuận Tivissa Donkey Firefighters tại Catalonia chuyên cứu hộ những con lừa bị bỏ rơi hoặc ngược đãi. Sau khi được chăm sóc sức khỏe, chúng được đưa đến các khu vực có nguy cơ cháy cao để gặm cỏ và dọn thực bì.

Ông Joan Cedó Sans, người sáng lập tổ chức, bắt đầu dự án từ năm 2020 sau nhiều năm thử nghiệm ý tưởng. Hiện đàn lừa đã tăng lên 62 con, hoạt động trên cả đất công và đất tư nhân.

"Chúng tôi muốn mang đến cho những con vật này một cơ hội mới, đồng thời góp phần giảm nguy cơ cháy rừng", ông Cedó chia sẻ với CNN.

Ý tưởng được ông Cedó nảy ra từ năm 2013, sau khi nhiều vụ cháy rừng tiến sát khu đất của gia đình.

"Tôi thử thả vài con lừa vào khu vực đầy cây bụi. Chúng ăn sạch mọi thứ", ông nhớ lại.

Từ một thử nghiệm nhỏ, mô hình dần phát triển thành dự án bài bản. Hiện công việc hằng ngày do tình nguyện viên Jordi García phụ trách.

Theo ông García, dự án vừa góp phần bảo vệ môi trường, vừa mang lại cuộc sống an toàn hơn cho những con lừa từng bị ngược đãi.

Ngoài được bác sĩ thú y chăm sóc định kỳ, đàn lừa còn được bổ sung thức ăn từ nông sản do các trang trại địa phương và một công viên giải trí quyên góp.

Lừa có ưu điểm gì so với dê hoặc cừu?

Theo các nhà nghiên cứu, mỗi loài động vật ăn cỏ đều có vai trò riêng trong phòng chống cháy rừng.

Dê đặc biệt hiệu quả trong việc xử lý cây bụi thân gỗ. Tại bang California (Mỹ), dịch vụ chăn thả dê để giảm lượng thực bì dễ cháy đã được triển khai nhiều năm.

Theo ông Cedó, lừa vẫn có những ưu điểm riêng. Trọng lượng cơ thể lớn giúp chúng giẫm đứt quãng lớp lá khô và cỏ phủ trên mặt đất, góp phần hạn chế khả năng lửa lan rộng.

Ông Cedó cũng cho biết trong quá trình di chuyển, đàn lừa tạo thành nhiều lối mòn trên sườn núi. Khi xảy ra cháy rừng, lực lượng cứu hỏa có thể tận dụng các lối đi này để tiếp cận hiện trường hoặc kéo vòi chữa cháy thuận lợi hơn.

Chăn thả gia súc không thể thay thế các biện pháp phòng cháy hiện đại

Theo TS Bartolomé, chăn thả động vật ăn cỏ không thể thay thế việc mở đường băng cản lửa, phát quang bằng máy móc hay các hệ thống giám sát hiện đại. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy đây là giải pháp giảm lượng thực bì dễ cháy với chi phí thấp, góp phần làm giảm cường độ đám cháy và hỗ trợ lực lượng chữa cháy khống chế hỏa hoạn hiệu quả hơn.

Theo ông Joan Cedó, đàn lừa còn giúp duy trì các dải ngăn cháy đã được mở bằng máy móc. "Người ta mở các dải ngăn cháy, còn chúng tôi đưa đàn lừa đến để giữ khu vực đó luôn sạch thực bì. Đây là giải pháp cùng có lợi", ông nói.

TS Bartolomé cho biết trong nhiều thế kỷ, các loài động vật ăn cỏ đã góp phần kiểm soát lượng cỏ khô và cây bụi tại khu vực Địa Trung Hải. Nếu không có chúng, lượng sinh khối này sẽ tích tụ và trở thành nguồn "nhiên liệu" cho các đám cháy.

Theo Copernicus Atmosphere Monitoring Service, các vụ cháy rừng lớn tại châu Âu trong năm 2025 đã phát thải khoảng 13 triệu tấn carbon. Nhận thấy hiệu quả của mô hình, nhiều địa phương tại Tây Ban Nha cũng triển khai các sáng kiến tương tự, như sử dụng lừa cứu hộ để dọn thực bì quanh Vườn quốc gia Doñana hay đưa ngựa hoang trở lại vùng Galicia nhằm giảm nguy cơ cháy rừng.

Theo các chuyên gia, trở ngại lớn nhất hiện nay là kinh phí. Người chăn gia súc tại Tây Ban Nha được hỗ trợ tối đa khoảng 80 euro/ha đối với đất tư nhân và 300 euro/ha đối với đất công sau khi dọn thực bì. Vì vậy, dự án vẫn chủ yếu hoạt động nhờ nguồn quyên góp và sự hỗ trợ từ các đối tác địa phương.