Nga tấn công huyết mạch vận tải ở Biển Đen, Ukraine chạy đua tìm lối thoát

Khói bốc lên trên Biển Đen đã trở thành hình ảnh thường thấy hàng ngày tại tỉnh Odessa khi Nga tiếp tục tấn công các cảng và tàu thuyền trong vùng biển Ukraine.

Tuy nhiên, tác động rõ rệt nhất từ chiến dịch của Nga lại đang được cảm nhận trên đất liền, khi Ukraine có nguy cơ đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế nếu không sớm tìm ra giải pháp.

Những đối tượng chịu thiệt hại nặng nề nhất là các doanh nghiệp nông nghiệp và thép của Ukraine - hai động lực kinh tế chủ chốt của Kiev - khi các doanh nghiệp này bị cắt đứt khỏi những tuyến giao thương huyết mạch qua Biển Đen.

Theo bà Olena Bilan, chuyên gia kinh tế trưởng tại công ty đầu tư Dragon Capital, Ukraine có thể mất 1-1,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào cuối năm nay.

Mặc dù Biển Đen chưa chính thức bị phong tỏa, các tàu thuyền vẫn tránh đến Ukraine vì lo ngại bị tên lửa tấn công.

Kể từ tháng 6, Nga đã tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào các tàu cũng như cơ sở cảng của Ukraine.

Động thái của Nga diễn ra trong bối cảnh Ukraine ngày càng gia tăng sức ép lên nền kinh tế Nga bằng những cuộc tấn công liên tiếp vào các nhà máy lọc dầu, đội tàu "bóng tối" nghi giúp Moscow lách lệnh trừng phạt và những trung tâm hậu cần có khả năng phục vụ cả mục đích quân sự lẫn dân sự.

Ukraine chạy đua tìm giải pháp

Hiện Ukraine chưa có giải pháp rõ ràng cho cuộc khủng hoảng. Các tuyến vận tải đường bộ không thể vận chuyển khối lượng hàng hóa tương đương tuyến hàng hải qua Biển Đen, đồng thời chi phí cũng cao hơn. Trong khi đó, các cảng trên sông Danube có độ sâu hạn chế đang phải đối mặt với các cuộc tấn công của Nga và mực nước xuống thấp kỷ lục.

"Rất khó tìm được chủ tàu nào đủ can đảm để đưa tàu vào các cảng của Ukraine lúc này", ông Bogdan Kostetskyi, đối tác điều hành tại công ty tư vấn Barva Invest, nói với hãng tin Kyiv Independent.

"Có vẻ như chúng ta sẽ chỉ còn lại lựa chọn duy nhất là vận chuyển qua các cửa khẩu biên giới trên bộ. Trong trường hợp khả quan nhất, các tuyến đường này cũng chỉ đạt lưu lượng vận chuyển 1,5 triệu tấn hàng hóa (nông sản), trong khi nhu cầu thực tế lên tới khoảng 5 triệu tấn mỗi tháng”, chuyên gia Kostetskyi nhận định.

Các chuyên gia đánh giá hậu quả được cho là rất nghiêm trọng đối với Ukraine. Chi phí hậu cần đối với ngũ cốc đã tăng thêm 50 USD mỗi tấn, trong khi giá ngũ cốc trong nước lao dốc. Xuất khẩu nông sản tháng trước giảm 23% so với tháng 6. Các tập đoàn thép lớn như Ferrexpo và Metinvest đã phải ngừng sản xuất tại một số mỏ do không thể nhập khẩu nguyên liệu và xuất khẩu hàng hóa.

Về lâu dài, những nông dân đang gặp khó khăn về tài chính có thể sẽ giảm diện tích gieo trồng, các công ty thép có thể cắt giảm nhân sự, trong khi chi phí đối với người tiêu dùng có thể tăng theo giá cước vận tải đường sắt. Giá cước đường sắt đã tăng 30% trong tháng này do các cuộc tấn công nhằm vào các cảng của Ukraine.

Hiện tại, nông dân Ukraine chọn phương án lưu trữ ngũ cốc thay vì phải trả mức phí xuất khẩu quá cao, trong khi các cơ quan chức năng nỗ lực tìm kiếm giải pháp.

Tuy nhiên, thời điểm then chốt sẽ rơi vào giữa tháng 9, khi vụ thu hoạch ngô bắt đầu. Ukraine được dự báo có vụ mùa bội thu trong năm nay và đó cũng là lúc kho bãi có thể không còn sức chứa.

"Ngô là một trong những mặt hàng ngũ cốc chủ lực và chủ yếu hướng tới thị trường Trung Quốc. Để xuất khẩu mặt hàng này, cần các cảng nước sâu và tàu có trọng tải lớn", ông Serhii Vovk, Giám đốc Trung tâm Chiến lược Vận tải, một công ty tư vấn tại Kiev, cho biết.

Kiev đang khẩn trương tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đối tác. Theo Bộ Nông nghiệp Ukraine, một trong những phương án đang được thảo luận là xuất khẩu hàng hóa thông qua 4 cảng của Ba Lan, bất chấp lệnh cấm hiện nay của Warsaw đối với việc nhập khẩu ngũ cốc từ Kiev.

Trong khi đó, Công ty Đường sắt Ukraine, doanh nghiệp đường sắt nhà nước, đang đàm phán với Công ty Đường sắt Moldova về việc giảm 50% phí quá cảnh nhằm hạ chi phí vận chuyển hàng hóa, với mục tiêu cuối cùng là đưa hàng hóa tới cảng Constanța của Romania.

Ukraine cũng đề nghị Liên minh châu Âu (EU) cung cấp 220 triệu euro (254 triệu USD) tiền viện trợ để hỗ trợ các hộ nông dân nhỏ và vừa, thông qua việc giúp họ chi trả lãi suất các khoản vay ngân hàng trong khuôn khổ chương trình cho vay 5-7-9% của nhà nước.

Một bước ngoặt quan trọng có thể diễn ra vào cuối tháng này, khi Thổ Nhĩ Kỳ làm trung gian cho các cuộc đàm phán giữa Nga và Ukraine. Ankara ngày 9/8 kêu gọi áp dụng lệnh tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào khu vực Biển Đen.

Trước đó, Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng vai trò trung gian trong việc đàm phán thỏa thuận ngũ cốc Biển Đen vào năm 2022, từ đó khôi phục hoạt động vận chuyển ngũ cốc của Ukraine.