Mỹ chấm dứt phong tỏa Iran, gửi thông điệp đến Israel

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm 18/6 thông báo các lực lượng Mỹ đã dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các tàu thuyền ra vào các cảng biển và vùng duyên hải của Iran.

Động thái này là một trong những điều kiện nằm trong thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran trong bối cảnh hai nước bước vào giai đoạn đàm phán tiếp theo trong vòng 60 ngày tới.

Về phần mình, Iran đã cam kết cho phép các tàu chở dầu di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% lượng dầu của thế giới từng đi qua trước khi cuộc chiến bắt đầu.

Thỏa thuận được ký kết quy định rằng Iran sẽ cho phép các tàu thương mại quá cảnh qua eo biển Hormuz "chỉ trong vòng 60 ngày và không thu phí", sau thời gian này "các dịch vụ hàng hải và quản lý trong tương lai" sẽ do Iran cùng với Oman và các quốc gia Vùng Vịnh khác quyết định.

Các quan chức Iran gợi ý rằng họ có thể áp đặt "phí dịch vụ" đối với các tàu thuyền.

Tuy nhiên, việc khi nào các tàu thuyền thực sự bắt đầu qua lại eo biển Hormuz với số lượng lớn vẫn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ, do lo ngại về thủy lôi.

CENTCOM cho biết Hải quân Mỹ vẫn duy trì sự hiện diện trong khu vực để đảm bảo rằng các điều khoản của lệnh ngừng bắn được tuân thủ.

Theo kế hoạch, sau khi ký kết Bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) bằng hình thức trực tuyến, phái đoàn Mỹ và Iran sẽ tiếp tục đàm phán tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6 về các vấn đề khác còn tồn đọng.

Tuy nhiên, một người phát ngôn của Nhà Trắng ngày 19/6 cho biết, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sẽ không đến Thụy Sĩ vào tối nay như kế hoạch, vì lý do về các vấn đề hậu cần chưa được giải quyết xung quanh giai đoạn tiếp theo của các cuộc đàm phán.

“Chúng tôi mong muốn được bắt đầu các cuộc hội đàm kỹ thuật sớm nhất có thể”, người phát ngôn nói thêm.

Trước đó, ông Vance đã lên tiếng bảo vệ MOU mà chính quyền đã ký kết với Iran. Ông cho biết Mỹ đang nắm "tất cả các quân bài" vào lúc này, đồng thời nhấn mạnh rằng Iran sẽ không được hưởng lợi đáng kể cho đến khi nước này có thể "xác minh họ đang thay đổi hành vi của mình".

Ông gọi động thái ban đầu nhằm dỡ bỏ lệnh phong tỏa và cho phép dầu của Iran đi qua là "không phải một lợi ích mới dành cho Iran".

"Họ đã bán dầu trong rất nhiều, rất nhiều năm, từ rất lâu trước khi chúng tôi đặt lệnh phong tỏa. Chúng tôi đã áp đặt lệnh phong tỏa đó. Họ đã ngừng bán dầu, và giờ đây chúng tôi dỡ bỏ lệnh phong tỏa để thúc đẩy dòng chảy năng lượng tự do trên khắp thế giới”, ông nói.

Bản ghi nhớ 14 điểm đưa ra một bộ khung khái quát cho một thỏa thuận, nhưng vẫn để lại một số điểm tranh chấp gai góc nhất chưa được giải quyết.

Ví dụ, văn kiện nói rằng lệnh ngừng bắn sẽ mở rộng sang cả Lebanon, điều này đòi hỏi sự hợp tác từ phía Israel, quốc gia không phải là một bên tham gia thỏa thuận. Nó cũng nêu ra các kế hoạch thiết lập một quỹ trị giá 300 tỷ USD "cho việc tái thiết và phát triển kinh tế của Iran" với sự phối hợp của các đối tác khu vực - những chi tiết sẽ được phân loại và giải quyết trong vòng 60 ngày.

Các chi tiết về việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống lại Iran và xử lý kho uranium làm giàu cao của nước này đều là một phần của những gì các nhà đàm phán hy vọng sẽ giải quyết được trong hai tháng tới.

Phó Tổng thống Vance cho biết các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon đôi khi đã cản trở việc đạt được một bước đột phá trong các cuộc đàm phán với Iran.

Bình luận của ông được đưa ra trong bối cảnh Israel một lần nữa tuyên bố họ sẽ không rút quân khỏi Lebanon, bất chấp điểm đầu tiên của thỏa thuận Mỹ - Iran kêu gọi “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon”.

 “Điều đó là không thể chấp nhận được. Israel cũng giống như những bên khác phải tôn trọng tiến trình hòa bình này, điều vốn dĩ về mặt bản chất là tốt cho họ và tốt cho toàn bộ khu vực”, ông Vance nói.

Ông nhấn mạnh thêm: “Nếu tôi ở trong nội các Israel, tôi có lẽ sẽ không tấn công đồng minh quyền lực duy nhất”.