"Mạng lưới sát thủ" của Nga rợp trời, loạt mục tiêu Ukraine vào tầm ngắm

UAV tầm xa hoạt động như FPV

Một thành phố trải rộng dưới ống kính camera của UAV Nga. Những mục tiêu dần hiện ra khi vũ khí tiến sát chúng. Những đoạn video như vậy đã trở nên quá quen thuộc trong cuộc chiến ở Ukraine, thường được ghi lại bởi các UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) cỡ nhỏ săn lùng bất cứ thứ gì di chuyển dọc tiền tuyến, từ binh sĩ, phương tiện trong vùng sát thương.

Giờ đây, camera được gắn trên một UAV tấn công tầm xa của Nga, được điều khiển từ xa ở khoảng cách vượt xa tầm hoạt động của một liên kết vô tuyến trực tiếp thông thường, để săn lùng mục tiêu của Ukraine.

Chúng là UAV tầm xa nhưng lại đang hoạt động như UAV FPV. Công nghệ then chốt giúp điều này trở nên khả thi là mạng lưới kết nối dạng lưới (mesh), cho phép UAV và các phương tiện khác được trang bị thiết bị vô tuyến chuyển tiếp thông tin liên lạc cho nhau, mở rộng phạm vi điều khiển vượt quá tầm hoạt động của một thiết bị vô tuyến đơn lẻ.

Công nghệ này cũng cho phép truyền hình ảnh video trực tiếp trở lại qua mạng lưới tới người điều khiển, giúp họ nhìn thấy những gì UAV quan sát được và điều chỉnh đường bay theo thời gian thực.

Ông Serhii “Flash” Beskrestnov, cố vấn của Tổng thống Ukraine về phát triển công nghệ quốc phòng, giải thích rằng trong một bầy đàn UAV hoạt động theo mô hình mạng lưới, nếu có chiếc đảm nhận nhiệm vụ tấn công thì sẽ có chiếc khác bay vòng phía trên. Được trang bị thiết bị vô tuyến kết nối dạng lưới, chiếc UAV thứ hai đóng vai trò chuyển tiếp tín hiệu cho UAV đồng đội, đồng thời quay phim và lập tức truyền về hình ảnh cuộc tấn công.

Sau khi SpaceX chặn các thiết bị đầu cuối Starlink không được cấp phép mà lực lượng Nga sử dụng vào đầu tháng 2, Moscow đã tìm những cách khác để duy trì quyền điều khiển UAV từ xa và mạng mesh là ví dụ điển hình. 

Từ cuối mùa hè, những đợt UAV Nga sử dụng động cơ phản lực xuất hiện gần như liên tục trên bầu trời Kiev.

Thông tin liên lạc dạng lưới đang giúp biến những UAV này thành mối đe dọa đáng gờm, có khả năng trinh sát độ phân giải cao và tiến hành các cuộc tập kích chính xác được điều khiển từ xa ở tầm hoạt động chưa từng có.

Mạng lưới "sát thủ"

Mạng lưới kết nối dạng lưới là một hệ thống thông tin liên lạc phi tập trung, trong đó các nút có thể kết nối với nhiều nút khác và định tuyến dữ liệu linh hoạt qua mạng, thay vì phụ thuộc vào một đường truyền cố định duy nhất.

Trong các ứng dụng UAV, những nút này có thể là thiết bị vô tuyến gắn trên UAV, phương tiện mặt đất, trạm mặt đất hoặc các nền tảng khác. Mỗi nút đều có khả năng chuyển tiếp dữ liệu qua mạng lưới.

Trong các chiến dịch của Nga, chuỗi kết nối này bắt đầu từ những trạm chuyển tiếp tín hiệu từ mặt đất lên không trung, đặt gần tiền tuyến hoặc dọc biên giới.

Sau đó, các UAV được trang bị thiết bị kết nối dạng lưới chuyển tiếp kết nối từ máy bay này sang máy bay khác, đưa tín hiệu ngày càng tiến sâu vào lãnh thổ Ukraine.

“Có thể hình dung nó gần giống như một nhóm người chuyền xô nước để dập lửa. Mỗi người chuyền chiếc xô cho người tiếp theo”, ông Michael Bohnert, nhà nghiên cứu quốc phòng tại RAND, nói.

“Với mạng lưới kết nối dạng lưới, thay vì chỉ có một hàng người nối tiếp nhau, bạn có thể có 3-4 hàng song song, và họ có thể chuyền qua lại gần giống như một bàn cờ”, ông giải thích.

Lợi thế trực tiếp nhất của mạng mesh là mở rộng tầm hoạt động của cả bầy đàn UAV. Công nghệ này cho phép Nga vận hành UAV ở khoảng cách “xa gấp 2, 3, thậm chí có thể gấp 4 lần” so với khả năng của liên kết vô tuyến trực tiếp.

Mạng lưới dạng lưới cũng có khả năng chống gián đoạn tốt hơn. Do thông tin liên lạc có thể truyền qua nhiều tuyến đường khác nhau, việc mất một nút chuyển tiếp không nhất thiết khiến kết nối bị đứt.

Tính linh hoạt tương tự cũng có thể khiến các UAV được điều khiển qua mạng lưới dạng lưới khó bị chế áp bằng tác chiến điện tử hơn. Nếu gây nhiễu chặn một liên kết, mạng lưới có thể tìm cách định tuyến thông tin liên lạc qua một đường truyền khác.

Khoảng cách ngắn hơn giữa các nút riêng lẻ cũng có thể khiến bản thân các liên kết khó bị gây nhiễu hơn. Điều đó không có nghĩa mạng lưới dạng lưới miễn nhiễm với tác chiến điện tử. Tuy nhiên, lợi ích nó mang lại là không thể phủ nhận.

Công nghệ mạng lưới dạng lưới mang lại cho Nga một mạng thông tin liên lạc riêng có khả năng thích ứng và duy trì kết nối tốt, truyền lệnh điều khiển, dữ liệu đo xa, hình ảnh video trực tiếp và các dữ liệu khác giữa người điều khiển với UAV.

Kết nối này cho phép tiến hành trinh sát, điều chỉnh mục tiêu và thực hiện các cuộc tập kích điều khiển từ xa như những gì đang diễn ra trên bầu trời Kiev.

Công nghệ mesh mang lại cho lực lượng Nga nhiều lợi thế hơn là chỉ mở rộng tầm hoạt động. Nó cho phép người điều khiển thay đổi diễn biến cuộc tấn công ngay cả khi UAV đã ở trên không.

Chuyên gia Bohnert mô tả vấn đề này dưới góc độ lý thuyết trò chơi. Nếu tầm hoạt động là ưu tiên hàng đầu, các UAV chuyển tiếp có thể được bố trí thành một chuỗi dài, mỗi chiếc giúp mở rộng kết nối thêm một đoạn. Nếu tác chiến điện tử hoặc các UAV đánh chặn của Ukraine là mối đe dọa lớn hơn, các UAV có thể bay gần nhau hơn, làm giảm tầm hoạt động nhưng tạo ra nhiều liên kết dự phòng hơn.

“Có rất nhiều yếu tố thuộc lý thuyết trò chơi, và mọi thứ thực sự phụ thuộc vào tình huống cụ thể. Đó là lý do công nghệ này nguy hiểm đến vậy”, ông nói.

Việc duy trì kết nối không nhất thiết đòi hỏi người điều khiển phải trực tiếp điều khiển UAV bằng tay trong suốt hành trình. Các hệ thống thị giác máy tính tích hợp AI cũng có thể cho phép người điều khiển chỉ định mục tiêu, sau đó UAV tự động bám theo và tiếp cận mục tiêu trong giai đoạn cuối của cuộc tấn công.