Chuyên gia cảnh báo sức tàn phá dữ dội của cháy rừng ở châu Âu

Các đám cháy rừng dữ dội ở tây nam nước Pháp đã bùng phát với cường độ mạnh đến mức tạo ra một cơn giông do chính đám cháy sinh ra.

Hiện tượng hiếm gặp này đôi khi xuất hiện trong các vụ siêu cháy rừng ở Mỹ và Canada, nhưng trước nay chưa từng được ghi nhận tại Pháp. Theo các chuyên gia, đây chỉ là một trong nhiều dấu hiệu cho thấy châu Âu đang bước vào một giai đoạn mới liên quan tới cháy rừng.

Hậu quả tàn phá như "bom nguyên tử"

Châu Âu từ lâu đã phải đối mặt với cháy rừng, nhưng các vụ cháy đang trở nên cực đoan hơn khi biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Trong tuần này, lực lượng cứu hỏa tại Pháp và Tây Ban Nha phải vật lộn với những đám cháy dữ dội và khó lường hơn bất cứ điều gì họ từng đối mặt trong quá khứ.

Đến ngày 30/7, giới chức Pháp và Tây Ban Nha cho biết một số đám cháy đã được khống chế, song cảnh báo tình hình vẫn có thể xấu đi khi châu Âu đang trải qua đợt nắng nóng thứ 4 kể từ đầu năm.

Liên minh châu Âu (EU) cũng cảnh báo nguy cơ cháy rừng lan rộng hơn về phía đông, đặc biệt tại Hy Lạp và Italy.

Diễn biến này xảy ra sau mùa cháy rừng kỷ lục của châu Âu năm ngoái. Các chuyên gia nhận định lục địa này đang gia nhập danh sách ngày càng dài các khu vực như Siberia và rừng Amazon, nơi liên tiếp phải hứng chịu các mùa cháy rừng cực đoan.

"Chúng ta đã bước vào kỷ nguyên của những đám cháy khó dập tắt. Đây là những đám cháy bùng phát với cường độ tương đương sức công phá của nhiều quả bom nguyên tử", ông Víctor Resco de Dios, giảng viên ngành kỹ thuật lâm nghiệp và biến đổi toàn cầu tại Đại học Lleida (Tây Ban Nha), nói.

Đến nay, các vụ cháy rừng tại Pháp đã thiêu rụi hơn 160.000ha, tương đương khoảng 1.600km², trở thành mùa cháy rừng lớn nhất trong lịch sử nước này, trong khi mùa cháy vẫn còn nhiều tháng nữa mới kết thúc.

Trong chuyến thăm thành phố Bordeaux hôm 28/7, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nói: "Tình hình hiện nay là nghiêm trọng nhất mà chúng tôi từng ghi nhận, nghiêm trọng nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ 2". Ông gọi các vụ cháy lần này là "chưa từng có tiền lệ".

Một trong những minh chứng rõ ràng nhất là sự xuất hiện của mây lửa, hình thành cuối tuần qua tại vùng Gironde, gần Bordeaux, theo lực lượng cứu hỏa.

Loại mây này xuất hiện khi các đám cháy đặc biệt dữ dội tạo ra một cột khí nóng khổng lồ bốc lên rất nhanh, gặp lớp không khí lạnh hơn phía trên rồi ngưng tụ thành những đám mây dông khổng lồ.

Những đám mây này có thể tự tạo ra gió, mưa và sét, khiến đám cháy biến thành những "bão lửa" tự duy trì, diễn biến cực kỳ khó lường và gần như không thể kiểm soát. Đây là hiện tượng rất hiếm ở châu Âu.

Các chuyên gia cho biết quy mô của các vụ cháy lần này cũng đặc biệt đáng chú ý. Lửa đã thiêu rụi những vùng đất rộng lớn tại Pháp và Tây Ban Nha, buộc cả 2 nước phải đề nghị Liên minh châu Âu (EU) hỗ trợ.

Theo các chuyên gia, cuộc khủng hoảng cháy rừng diễn ra đồng thời trên quy mô nhiều quốc gia như hiện nay là điều rất hiếm thấy ở châu Âu". Điều bất thường hiện nay không chỉ là diện tích cháy mà còn là số lượng các đám cháy có sức tàn phá lớn.

Cho đến nay, hơn 300.000 người tại Pháp và Tây Ban Nha đã phải rời bỏ nhà cửa, dù một số khu vực đã bắt đầu cho phép người dân quay trở về từ ngày 30/7.

Trong khi đó, cháy rừng cũng đang gia tăng tại Thổ Nhĩ Kỳ. Tại Hy Lạp, tình hình cũng đặc biệt nghiêm trọng. 

Lý do cháy rừng dữ dội

Theo các chuyên gia, với những đám cháy có quy mô như hiện nay, gần như không thể dập tắt hoàn toàn cho đến khi nguồn nhiên liệu cháy cạn kiệt hoặc xuất hiện mưa kéo dài, bất kể huy động bao nhiêu nhân lực và phương tiện chữa cháy.

Các nhà khoa học cho biết, mỗi vụ cháy rừng đều có những đặc điểm riêng và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như công tác quản lý rừng, địa hình hay nguồn lực chữa cháy. Tuy nhiên, thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu vẫn là nguyên nhân quan trọng nhất khiến các vụ cháy tại châu Âu ngày càng dữ dội.

Hiện tượng nóng lên toàn cầu đang khiến thời tiết biến động mạnh hơn, với sự chuyển đổi nhanh chóng giữa các giai đoạn ẩm ướt và khô hạn. Các nhà khoa học gọi đây là hiện tượng thời tiết đảo chiều cực nhanh giữa hai hình thái thời tiết. 

Mùa đông năm ngoái, Pháp và Tây Ban Nha có lượng mưa cao bất thường, khiến thảm thực vật phát triển rất mạnh. Nhưng từ tháng 5 năm nay, thời tiết đảo chiều hoàn toàn. Tây Âu liên tiếp hứng chịu nhiều đợt nắng nóng khắc nghiệt, khiến cây cối và thảm thực vật khô héo.

Theo chuyên gia, chính nền nhiệt cực đoan này đã biến khối thực vật dày đặc trước đó thành nguồn nhiên liệu cực kỳ dễ bắt lửa.

Giới chức cho biết có thể phải mất nhiều tháng mới có thể khống chế hoàn toàn các đám cháy hiện nay. Tuy nhiên, những hậu quả mà chúng để lại sẽ còn kéo dài rất lâu sau khi ngọn lửa được dập tắt.

Một trong những tác động rõ rệt nhất là chất lượng không khí. Khói dày đặc từ các vụ cháy rừng gây nguy hiểm nghiêm trọng cho sức khỏe con người. Theo ước tính, ô nhiễm do cháy rừng gây ra khiến hơn 100.000 người trên thế giới tử vong mỗi năm.

Không chỉ vậy, các vụ cháy còn gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Lửa đang hoành hành ở gần nhiều thành phố lớn của châu Âu, ảnh hưởng đến các điểm du lịch nổi tiếng, những vùng trồng nho sản xuất rượu vang và cả các trung tâm công nghiệp quốc phòng quan trọng.

Nghiêm trọng hơn, các vụ cháy có thể làm thay đổi hoàn toàn thói quen sinh hoạt của con người, khi người dân phải sống trong nỗi lo thường trực rằng bất cứ lúc nào cũng có thể xảy ra những đám cháy vượt ngoài khả năng kiểm soát.

Các nhà khoa học cảnh báo rằng trong tương lai, cháy rừng tại châu Âu cũng như nhiều nơi khác trên thế giới sẽ xảy ra thường xuyên hơn và dữ dội hơn, chừng nào con người còn tiếp tục đốt nhiên liệu hóa thạch và làm nhiệt độ Trái Đất tăng lên.