Bác sĩ sẽ thất nghiệp khi AI có thể chẩn đoán, kê đơn?

Khi trên thông tin đại chúng xuất hiện những dự báo như “Trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ thay thế bác sĩ”, “Giáo viên và bác sĩ sẽ là những người thất nghiệp sớm nhất”... thì tôi lại nhớ lại những giấc mơ thời trẻ.

Tôi rất mê tin học, nên khi học cao học đã xin thầy hướng dẫn cho làm đề tài “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán bệnh”; có các thầy bên Đại học Khoa học Tự nhiên đồng hướng dẫn.

Nhờ đó, tôi được vỡ vạc những khái niệm nhập môn về trí tuệ nhân tạo như: logic mờ, hệ chuyên gia, máy học... rồi cũng bảo vệ xong luận án thạc sĩ dạng liên ngành này.

Học xong, về đi làm thì giám đốc bệnh viện bảo tôi “kiếm một bệnh gì cụ thể mà nghiên cứu đi, không theo những thứ quá viển vông”. Thực tế hành nghề mấy chục năm sau, tôi thấy lời nói của ông là đúng. Trí tuệ nhân tạo lúc đó còn quá xa xôi, chưa thể thay thế được bác sĩ.

Nhưng giờ đây, khi chứng kiến sự bùng nổ của các mô hình AI mới, AI tạo sinh (Generative AI), AI tác nhân (AI agent)..., quan niệm của tôi và nhiều thầy thuốc khác về AI đã thay đổi.

Chúng ta hình dung công việc hàng ngày của bác sĩ: bệnh nhân sẽ kể những bất thường gì về sức khỏe khiến họ phải đến bệnh viện, bác sĩ đặt thêm câu hỏi để mở rộng và nhận diện vấn đề.

Sau đó bác sĩ sẽ khám xét toàn diện người bệnh, chú ý tới cơ quan nghi vấn có bệnh. Khi hỏi và khám lâm sàng xong, trong đầu bác sĩ đã có một hoặc vài chẩn đoán sơ bộ về bệnh, có thể cho làm các xét nghiệm và chụp chiếu thêm.

Khi có kết quả trả về, bác sĩ sẽ chẩn đoán cuối cùng gọi là chẩn đoán xác định.

Sau đó bác sĩ đưa ra biện pháp điều trị. Nếu là bệnh nội khoa sẽ là kê đơn thuốc và theo dõi sử dụng thuốc hàng ngày; nếu là bệnh ngoại khoa thì phương án phẫu thuật và thực hiện ca phẫu thuật.

Tất cả quy trình đó được ghi chép trên bệnh án giấy. Việc số hóa các bệnh án giúp cho việc lưu trữ và tra cứu thông tin dễ dàng hơn, nhưng công việc của các bác sĩ vẫn không hề được giảm, thậm chí áp lực các thủ tục hành chính vẫn còn đè nặng. Bác sĩ có ít thời gian để suy nghĩ về chuyên môn.

Bác sĩ phải nhập bằng tay rất nhiều thông tin vào hệ thống phần mềm, rồi chọn chẩn đoán, rồi chọn thuốc trên máy để kê thành đơn thuốc. Tuy nhiều phần mềm có thiết kế các cửa sổ cảnh báo, hiện ra để hỗ trợ bác sĩ, nhưng bác sĩ vẫn phải đọc các thông tin đó và tự ra quyết định.

Nếu ứng dụng AI vào bệnh viện, chúng ta phân tích xem bác sĩ có thể được giúp đỡ như thế nào.

Đầu tiên là khi khám bệnh: AI cùng nghe và sẽ tự sắp xếp các hội thoại giữa thầy thuốc và bệnh nhân. Phần mềm sẽ lọc tóm tắt và cấu trúc hóa dữ liệu theo chuẩn y khoa để điền vào bệnh án. Thầy thuốc khi khám bệnh cũng đọc các triệu chứng mà mình khám thấy cho máy tính ghi lại. Như thế khi thầy thuốc hỏi và khám bệnh xong thì máy tính đã hoàn thành bệnh án trên máy.

Các máy xét nghiệm và chụp chiếu như X-quang, siêu âm, CT, MRI có nhúng AI cho kết quả nhanh và chính xác.

Tiếp theo, việc chẩn đoán bệnh là phần nhạy cảm nhất, mang tính “người” nhất. Máy tính sẽ so sánh các triệu chứng và xét nghiệm hiện có của người bệnh với kho kiến thức khổng lồ của mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), rồi đưa ra một hoặc nhiều chẩn đoán. Các chẩn đoán máy tính đưa ra sẽ phong phú, sắp xếp từ bệnh thường gặp đến bệnh hiếm gặp.

Bác sĩ sẽ chọn một chẩn đoán chính, có hoặc không một số bệnh đi kèm, rồi bước sang giai đoạn kê đơn thuốc. Đây là khâu mà các bác sĩ lâm sàng hay gặp sai sót nhất.

Các sai sót có thể là: kê đơn không theo phác đồ của bệnh viện, không theo hướng dẫn của Bộ Y tế, hoặc không cập nhật theo hướng dẫn của các hiệp hội chuyên ngành trong nước và thế giới, rồi kê đơn sai liều lượng, kê đơn vào chống chỉ định, kê đơn phạm vào tương tác với các thuốc khác.

Sự việc còn phức tạp hơn khi kê đơn ngoài phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế (BHYT), vượt trần BHYT, kê đơn không có trong danh mục thầu của bệnh viện. Các sai sót này rất thường gặp và bị BHYT xuất toán nhiều, bệnh viện nhỏ mất trăm triệu một tháng, bệnh viện lớn mất cả tỷ đồng.

Đây là chỗ mà AI thể hiện sự thông minh vượt trội của nó so với bộ não con người. Máy sẽ đọc tình trạng bệnh nhân, từ tiền sử đến chẩn đoán hiện tại, chú ý đến chức năng gan, thận, cân nặng, rồi đối chiếu với các quy định, để cho ra một đơn thuốc tối ưu, cá thể hóa cho từng người bệnh. Để tránh các suy luận lạc hướng hoặc tình trạng AI “bịa” dữ liệu, cần chuẩn hóa dữ liệu trước khi nạp cho máy.

Đơn thuốc mà AI đề nghị sẽ cần được bác sĩ chuẩn y. Dù AI có thông minh đến đâu, quyền quyết định và trách nhiệm pháp lý cao nhất đối với sức khỏe của người bệnh vẫn thuộc về người thầy thuốc. Nếu bác sĩ yêu cầu chỉnh sửa, thì máy sẽ học hỏi từ những lần sai sót đó để hoàn thiện hơn.

Với ngoại khoa, việc thực hiện các ca phẫu thuật bằng robot có AI cũng là một hướng đi chuyên sâu tiếp theo.

Trên đây là điều tôi và nhiều bác sĩ mơ ước về một phần mềm y khoa thông minh. AI sẽ không lấy mất việc của chúng tôi mà giúp chúng tôi làm việc nhanh hơn, chính xác hơn.

Trên thực tế ngành y đã có những bước đi đầu tiên. Từ tháng 7/2025, một hệ thống AI trong lĩnh vực y tế đã được sử dụng thử nghiệm tại một bệnh viện lớn tại Hà Nội.

Từ đầu năm 2026, Bộ Y tế triển khai chiến lược trọng điểm nhằm đưa các ứng dụng trí tuệ nhân tạo thiết yếu tới hơn 3.300 trạm y tế xã, phường trên toàn quốc.

Ngay từ bây giờ, khi đang ở ngưỡng cửa của ứng dụng AI trong y tế, tôi nghĩ chúng ta nên sớm có định hướng về cấu trúc của hệ thống.

Như cách đây hơn 20 năm, khi bắt đầu triển khai bệnh án điện tử, đã có nhiều tranh luận về phần mềm dùng chung do Bộ Y tế chủ trì đặt hàng, hay là phần mềm riêng do từng bệnh viện đặt hàng.

Bây giờ lặp lại tình trạng đó với ứng dụng AI và ở mức còn cao hơn. Mỗi một lệnh gọi ứng dụng AI hầu như không còn được xử lý ngay trên máy chủ của bệnh viện, mà sẽ chạy đến các ứng dụng AI trên các trung tâm dữ liệu (data center) của các hãng lớn ở bên ngoài, và phải trả phí cho mỗi lệnh đó.

Vấn đề này nên chăng cần Bộ Y tế chủ trì đặt hàng với một nhà cung cấp có uy tín, ưu tiên cho doanh nghiệp nội địa, làm nơi cung cấp dịch vụ AI tập trung cho các bệnh viện trong toàn quốc, tránh hiện tượng để các bệnh viện trăm hoa đua nở với nhiều mô hình khác nhau, nhiều nhà cung cấp khác nhau.

Năm 2025, Bộ Y tế đã hoàn thành một cột mốc lịch sử: hoàn thành triển khai bệnh án điện tử trên tất cả các bệnh viện trong toàn quốc. Hy vọng với đà thành công này, sẽ triển khai ứng dụng AI trên toàn quốc, mang lại nhiều lợi ích cho người bệnh.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!