Trẻ đối mặt nhiều nguy cơ khi tiếp xúc với mạng xã hội

Việt Nam có hàng chục triệu người dùng mạng xã hội

Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia có số lượng người dùng mạng xã hội lớn nhất thế giới. Số lượng người dùng mạng xã hội tại Việt Nam vào năm 2022 đạt gần 76 triệu, tăng gần 10 triệu chỉ trong vòng một năm (tương đương 73,7% dân số).

Việt Nam đứng thứ 12 thế giới về số lượng người dùng internet và thứ 6 trong số 35 quốc gia/vùng lãnh thổ thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Người dùng dành trung bình gần 7 giờ mỗi ngày cho các hoạt động liên quan đến internet, với 94% sử dụng hàng ngày.

Phát biểu tại hội thảo Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên - Một vấn đề cấp thiết cần hành động diễn ra ngày 15/8 tại Hà Nội, PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết, mạng xã hội hiện nay đã trở thành một phần của cuộc sống. 

Theo ông, không gian số mở ra những cơ hội chưa từng có để học tập, kết nối, sáng tạo và thể hiện bản thân. Tuy nhiên, không gian đó đang đặt ra những thách thức ngày càng phức tạp như áp lực phải được công nhận trên mạng, áp lực về hình ảnh bản thân, sự so sánh xã hội, bắt nạt trực tuyến, sự phụ thuộc vào tương tác trực tuyến, suy giảm khả năng tập trung, giảm tương tác trực tiếp.

“Đó không chỉ là những khái niệm trừu tượng, mà là những nỗi đau hàng ngày trong lớp học, trong cộng đồng, trong chính những gia đình của các em”, PGS Nam nhấn mạnh.

Vào tháng 6, Chính phủ Anh đã tuyên bố cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, với 90% phụ huynh ủng hộ. Úc đã thông qua luật tương tự với mức phạt lên đến 50 triệu AUD. Indonesia, Hàn Quốc cũng đã có những hành động mạnh mẽ.

Những động thái này cho thấy sự lo ngại về tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần thế hệ trẻ không phải là cảm xúc của riêng một quốc gia mà là xu hướng toàn cầu.

Tại Việt Nam, dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 147/2024/NĐ-CP cũng đề xuất không cho phép trẻ dưới 16 tuổi tự mở tài khoản mạng xã hội.

PGS Nam cho rằng những chính sách này đặt ra yêu cầu không chỉ phản ứng trước những vấn đề đã xảy ra, mà cần chủ động nghiên cứu, dự báo và xây dựng các giải pháp phòng ngừa dựa trên bằng chứng khoa học. 

Ông Cao Hoàng Nam, đại diện Sáng kiến Z&Alpha, cho biết mạng xã hội đã sử dụng các thuật toán khác nhau dựa trên các nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế hoạt động của não bộ nhằm tối đa hóa thời gian sử dụng, liên tục lôi cuốn người dùng mạng xã hội, tạo ra các chu kỳ tương tác gây nghiện.

Trong khi đó, nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy, việc sử dụng mạng xã hội quá mức tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần. Trẻ sử dụng quá nhiều mạng xã hội có thể dẫn đến sao nhãng học tập, trầm cảm, cảm giác cô đơn.

Học sinh THPT có tỷ lệ cảm thấy cô đơn cao gần gấp đôi THCS

Bà Nguyễn Thị Nhung, Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, Sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo dẫn báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy tỷ lệ học sinh THPT cảm thấy cô đơn cao hơn một cách đáng kể so với học sinh THCS.

Cụ thể, 3,68% học sinh luôn luôn và 5,92% học sinh THCS thường xuyên cảm thấy cô đơn trong khi các tỷ lệ này gần gấp đôi ở học sinh THPT (6,16% và 10,14%). Có 4,94% học sinh thường xuyên cảm thấy lo âu.

Theo bà, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội đã tạo ra một môi trường mới, ảnh hưởng sâu sắc đến thói quen và đời sống của học sinh, sinh viên.

Các nền tảng như TikTok, YouTube, Facebook... kéo theo những tác động tiêu cực đáng lo ngại đối với sức khỏe tâm thần, như giảm khả năng tập trung trong học tập, rối loạn giấc ngủ, giảm hoạt động thể lực, rối loạn hành vi ăn uống, lo âu, trầm cảm, đồng thời làm gia tăng nguy cơ bị bạo lực, lừa đảo trên môi trường mạng.

Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, tinh thần và các mối quan hệ xã hội của học sinh, sinh viên.