Tắm nắng có chữa được nhiều bệnh như lời đồn?

Thời gian gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều chia sẻ về việc tắm nắng để cải thiện sức khỏe, thậm chí được quảng bá như một phương pháp có thể chữa nhiều bệnh. Một số người khuyến khích phơi nắng vào giữa trưa, cho rằng ánh nắng càng mạnh, thời gian tiếp xúc càng lâu thì hiệu quả càng cao.

Tuy nhiên, dưới góc độ y khoa, cần phân biệt lợi ích của ánh sáng mặt trời đối với cơ thể với khả năng điều trị bệnh.

Ánh nắng có lợi cho sức khỏe nhưng không thể chữa bách bệnh

Theo Healthline, ánh nắng mặt trời mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu tiếp xúc hợp lý. Ánh sáng tự nhiên không chỉ giúp cơ thể tổng hợp vitamin D mà còn tác động đến hoạt động của não bộ, tâm trạng và giấc ngủ.

Ánh sáng mặt trời có thể tác động đến hoạt động của não bộ, thúc đẩy giải phóng serotonin, hormone giúp điều hòa tâm trạng, khiến con người cảm thấy vui vẻ, bình tĩnh và tập trung hơn. Ngược lại, khi trời tối, cơ thể tăng sản sinh melatonin, hormone giúp điều chỉnh nhịp sinh học và báo hiệu cho cơ thể chuẩn bị đi ngủ.

Thiếu tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên có thể ảnh hưởng đến nồng độ serotonin và nhịp sinh học. Tình trạng này được cho là có liên quan đến trầm cảm theo mùa, thường xuất hiện vào những thời điểm ban ngày ngắn, đặc biệt trong mùa đông.

Một lợi ích quan trọng khác của ánh nắng là hỗ trợ cơ thể tổng hợp vitamin D. Khi da tiếp xúc với tia cực tím B (UVB), quá trình sản sinh vitamin D được kích hoạt. Vitamin này giúp cơ thể hấp thu canxi, đóng vai trò thiết yếu đối với sức khỏe xương. Thiếu vitamin D có thể dẫn đến còi xương ở trẻ em, nhuyễn xương và góp phần làm tăng nguy cơ loãng xương ở người trưởng thành.

Trong y khoa, tia cực tím còn được ứng dụng trong liệu pháp quang trị liệu để điều trị một số bệnh về da như vảy nến, chàm, mụn trứng cá và một số tình trạng khác. Tuy nhiên, phương pháp này cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định, không đồng nghĩa với việc người bệnh có thể tự phơi nắng để chữa bệnh.

Hiện cũng chưa đủ bằng chứng để có thể kết luận phơi nắng giúp phòng ngừa ung thư. Ngược lại, tia cực tím tia cực tím cũng có thể gây tổn thương ADN trong tế bào da nếu tiếp xúc quá mức.

Trong lĩnh vực cơ xương khớp, PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) chia sẻ thực tế có người cảm thấy đỡ đau sau một thời gian phơi nắng. Điều này là do cảm giác ấm giúp vùng cơ đang căng đau dễ chịu hơn. Trong chăm sóc đau cổ, nhiệt trị liệu cũng có thể giúp giảm triệu chứng ở một số người.

“Tuy nhiên, không thể từ lợi ích của nhiệt trị liệu có kiểm soát mà suy ra rằng nằm phơi nắng lâu sẽ chữa được bệnh. Giảm đau tạm thời và phục hồi tổn thương là hai việc khác nhau”, PGS Liên nhấn mạnh.

Ngoài ra, khi bắt đầu phơi nắng, một người có thể đồng thời đi bộ nhiều hơn, tập thể dục đều hơn, nghỉ ngơi tốt hơn hoặc vẫn đang dùng thuốc và tập phục hồi chức năng. Đau cổ, vai, gáy cũng có thể dao động, có giai đoạn tăng rồi giảm.

Vì vậy, theo chuyên gia, để xác định tác dụng riêng của ánh nắng, cần nghiên cứu có nhóm đối chứng, thay vì chỉ dựa vào việc “tôi phơi nắng rồi thấy đỡ”.

Về vai trò của vitamin D, PGS Liên cho biết thiếu vitamin D nặng, kéo dài có thể gây nhuyễn xương ở người trưởng thành, dẫn đến đau xương và yếu cơ. Trong trường hợp này, phát hiện và điều trị đúng tình trạng thiếu vitamin D có thể giúp cải thiện những triệu chứng do thiếu hụt gây ra. Tuy nhiên, cần phân biệt điều trị thiếu vitamin D khác với điều trị thoái hóa cột sống hay thoát vị đĩa đệm.

Thực tế, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy để khuyến cáo phơi nắng như một phương pháp giúp phục hồi đĩa đệm, đảo ngược thoái hóa hay giải phóng chèn ép thần kinh.

Phơi nắng quá mức có thể gây tổn thương da, mắt

Bên cạnh lợi ích, ánh nắng mặt trời còn chứa tia cực tím (UV), có khả năng gây tổn thương tế bào da. Tiếp xúc quá nhiều với tia UV có thể dẫn đến bỏng nắng với các biểu hiện như đỏ, đau rát, sưng, thậm chí phồng rộp da.

Việc phơi nắng kéo dài còn khiến da lão hóa sớm, xuất hiện nếp nhăn, đốm sắc tố và làm tăng nguy cơ ung thư da. Tia UV cũng có thể gây tổn thương mắt, làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh lý như đục thủy tinh thể.

Đặc biệt, trong điều kiện thời tiết nắng nóng, việc nằm hoặc vận động ngoài trời quá lâu còn có thể khiến cơ thể mất nước, kiệt sức do nóng, thậm chí say nắng, sốc nhiệt. Vì vậy, quan niệm phơi nắng càng lâu càng tốt không có cơ sở an toàn.

Không có một khoảng thời gian phơi nắng phù hợp cho tất cả mọi người. Khả năng tổng hợp vitamin D qua da phụ thuộc vào nhiều yếu tố như màu da, tuổi tác, vị trí địa lý, mùa trong năm và cường độ tia UV. Do đó, người dân không nên cố phơi nắng trong một khoảng thời gian cố định hoặc kéo dài để tăng tổng hợp vitamin D.

PGS Liên khuyên bệnh nhân mắc những bệnh như thoái hóa đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm, viêm phổi mạn tính… vẫn nên duy trì hoạt động ngoài trời phù hợp với sức khỏe, nhưng đừng cố phơi nắng đến nóng rát hoặc xem đó là một “liệu trình chữa bệnh”.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo thực hiện các biện pháp bảo vệ khi chỉ số UV từ 3 trở lên. Nếu nghi ngờ thiếu vitamin D, bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ, quyết định có cần xét nghiệm và bổ sung hay không.

Ánh nắng có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe, nhưng không phải là phương pháp chữa bách bệnh. Người dân không nên tự ý phơi nắng kéo dài hoặc thay thế các phương pháp điều trị đã được bác sĩ chỉ định bằng việc tiếp xúc với ánh nắng.