Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe

Dân trí Vi chất là thành phần không thể thiếu trong khẩu phần ăn hàng ngày. Vậy vi chất là những chất gì? Ảnh hưởng thế nào lên sức khỏe ?

Định danh vi chất

Vi chất dinh dưỡng, vi chất, micronutrients, là các yếu tố thiết yếu cần cho cơ thể để hoàn thành các chức năng sinh lý học và duy trì sức khỏe, với số lượng rất nhỏ, dưới 100 miligram mỗi ngày.

Vi chất dinh dưỡng của con người chính là các vitamin và khoáng chất. Hiện nay, có hơn 13 vitamin và 14 khoáng chất sau được liệt kê vào danh sách các yếu tố vi lượng cần thiết cho con người.

Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe - 1

Vitamin

Vitamin là các hợp chất hữu cơ được tạo ra bởi thực vật và động vật có thể bị phá vỡ bởi nhiệt, axit hoặc không khí. Các vitamin thường đóng vai là các co-enzyme, trợ giúp các enzyme trong chuyển hóa; hoặc là các chất bio-catalyzer, xúc tác cho các phản ững sinh học, ngõ hầu tạo ra năng lượng, phân chia tế bào, tạo hồng cầu, phân chia tế bào, sinh tổng hợp collagen, nâng cao hệ miến dịch...

Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe - 2

* Các vitamin tan trong nước (water-soluble vitamins)

-Vitamin B1 (thiamine): quan trọng trong chuyển hóa năng lượng.

-Vitamin B2 (riboflavin): chuyển hóa năng lượng, chuyển hóa chất béo, chức năng tế bào…

-Vitamin B3 (niacin): giúp chuyển hóa năng lượng từ thức ăn.

-Vitamin B5 (pantothenic acid): cần thiết cho việc tổng hợp axit béo.

-Vitamin B6 (pyridoxine): giúp cơ thể giải phóng glucose từ kho dự trữ, chuyển hóa năng lượng và tân tạo hồng huyết cầu.

-Vitamin B7 (biotin): giữ vai trò trong chuyển hóa axit amin, axit béo và glucose.

-Vitamin B9 (folate): vai trò quan trọng trong phân chia tế bào.

-Vitamin B12 (cobalamin): rất cần thiết cho sự tạo huyết cầu tố và hồng cầu, hoàn thiện chức năng hệ thần kinh trung ương, não bộ.

-Vitamin C (ascorbic acid): cần thiết để sinh tổng hợp collagen ở da, mạch máu; sinh tổng hợp các chất trung gian dẫn truyền thần kinh, nâng cao chức năng của hệ thống miễn dịch, và là một chất chống oxy-hóa quan trọng bảo vệ tế bào khỏi các tổn thương do stress oxy-hóa.

Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe - 3

* Các vitamin tan trong dầu (fat-soluble vitamins)

-Vitamin A: Cần thiết để tổng hợp chất rhodopsin ở mắt , chất dần truyền thần kinh thị giác quan trọng, giúp con người có thể nhìn thấy.

-Vitamin D: Kích thích hệ miến dịch, quan trọng để hấp thụ calci và phát triển xương.

-Vitamin E: Vai trò trong hệ sinh dục, miễn dịch, chất chống oxy-hóa quan trọng bảo vệ tế bào khỏi các tổn thương do stress oxy-hóa.

-Vitamin K: Giúp gan tổng hợp chất prothrombin, rất quan trọng trong quá trình đông máu, và giúp phát triển xương.

Khoáng chất (minerals)

Là các chất vô cơ, tồn tại trong đất hoặc nước. Vì là khoáng vô cơ, chúng không bị không thể bị phá vỡ bởi nhiệt, không khí hay các enzyme tiêu hóa.

* Khoáng chất đa lượng (macrominerals)

-Calcium: Khoáng chất quan trọng trong cấu trúc xương, răng. Hỗ trợ việc co bắp cơ vân và cơ trơn thành mạch máu, yếu tố quan trọng trong đông mấu (yếu tố 4)….

-Phospho: Thành phần cấu tạo của xương và màng tế bào.

-Magne: Hỗ trợ hơn 300 phản ứng enzyme, điều hòa co cơ, huyết áp.

-Natri: Chất điện giải, cation chính của các dịch thể trong cơ thể con người. Giúp duy trì cân bằng thể dịch (fluid balance) và ổn định huyết áp.

-Clo: Anion chính cân bằng với natri. Giúp cân bằng thể dịch và dịch tiêu hóa.

-Kali : Chất điện giải chính của tế bào chất, giúp dẫn truyền thần kinh ở màng tế bào và chức năng co cơ.

-Sulfur (lưu huỳnh): Có ở mọi tế bào và ở trong hai axit amin cystein và methionine.

* Khoáng chất vết (trace minerals)

-Sắt: Giúp hemoglobin (huyết cầu tố) và myoglobin (nhục tố) trao đổi oxy, chất xúc tác cần thiết cho một số enzymes, hóc môn.

-Mangan : Giúp chuyển hóa carbohydrate, amino acid and cholesterol.

-Đồng : Cần cho sự thành lập mô liên kết, cho hoạt động của hệ thần kinh và não bộ.

-Kẽm: Cần cho phát triển cơ thể, chức năng miến dịch và sự lành của các vết thương.

-Iod: Chất khoáng chính để sinh tổng hợp các hóc-môn tuyến giáp.

-Fluo Cần thiết cho phát triển xương và răng.

-Selen Quan trọng cho tuyến giáp, hệ sinh dục, miến dịch và là chất chống oxy-hóa.

Thiếu vi chất: không được!

Dù hàm lượng rất nhỏ, vi chất cũng là thành phần không thể thiếu trong khẩu phần ăn, và các nhà khoa học dinh dưỡng đã xếp vi chất vào một trong bốn thành phần của ô vuông thức ăn bên cạnh ba đại chất (macronutrients) là bột đường, chất béo và chất đạm.

Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe - 4

Trong thực tế, để dễ nhớ, dễ áp dụng, các nhà dinh dưỡng đã ví von: “Phần ăn tốt cũng như cái áo hoàn chỉnh cần đủ các thành phần với tỷ lệ cân đối: vạt trước, vạt sau, hai tay, một cổ…thiếu không được, nhưng thừa cũng không xong”. Và các yếu tố vi lượng cũng vậy, hàm lượng rất ít nhưng mức độ cần thiết cũng rất cao.

Thừa vi chất: cũng gây hại!

Trong y khoa, danh sách các bệnh do thiếu vi chất trên con người khá dài: Thiếu vitamin A gây Khô mắt, Quáng gà và Mù; Thiếu vitamin B1 gây bệnh Tê phù Beri-beri, Thiếu vitamin B12 gây bệnh Thiếu máu Biermer, Thiếu vitamin C gây bệnh xuất huyết Scorbut; Thiếu vitamin D gây bệnh Còi xương; Thiếu Calci gây chứng Tetania; Thiếu sắt (Fe) gây Thiếu máu nhược sắc; Thiếu Kali gây Liệt ruột cơ năng….

Nhưng thừa vi chất cũng gây ra không ít bệnh, phiền toái: Bệnh thừa vitamin ( hypervitaminosis) như: Thừa vitamin A, vitamin D gây Tăng áp nội sọ; Thừa Iod gây JodBasedow; Thừa Sắt sẽ bị bệnh Hemosiderosis; Thừa Đồng sẽ bị bệnh Wilson gây thoái hóa gan và não bộ…

Thay lời kết

Vi chất dinh dưỡng tuy hàm lượng cần thiết cho cơ thể rất thấp, nhưng chúng lại rất quan trọng vì thường hoặc đóng vai là chất “trợ enzyme” (co-enzyme) cho hàng loạt enzyme chuyển hóa, hoặc đóng vai chất xúc tác sinh học (bio-catalyzer) cho vô số các phản ứng sinh học trong cơ thể con người.

Vì các chất vi lượng rất cần thiết, do đó, nhiều nhà sản xuất thực phẩm được phép “bổ sung” (enrichment) hay “làm giàu” (fortification) thêm các yếu tố vi lượng cho sản phẩm đạt đến ngưỡng dinh dưỡng cần thiết. Ví dụ: Nhiều loại sữa “công thức” được gia thêm vitamin và khoáng chất; Nước cam vắt thêm calci; Nước ngọt pha thêm vitamin; Muối ăn pha thêm iod.v.v…

Có thể ví von rằng, các vi chất (micronutrient) là “tia lửa” để đốt cháy các chất dinh dưỡng đa lượng (macronutrients) là bột đường, chất béo, chất đạm, những “nhiên liệu” cần thiết để cung cấp năng lượng, sức sống cho cơ thể. Và phải có sự tương đồng, cân đối giữa vi lượng với đa lượng, như giữa cái “bu gi” với bộ máy chiếc xe hơi.

TS.BS Trần Bá Thoại

Uỷ viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

MỚI NHẤT
Gần 10 nghìn ca cấp cứu tai nạn giao thông trong 5 ngày nghỉ lễ
Gần 10 nghìn ca cấp cứu tai nạn giao thông trong 5 ngày nghỉ lễ

(Dân trí) - Thống kê của Bộ Y tế cho thấy, trong kỳ nghỉ lễ 5 ngày vừa qua, hệ thống y tế trên cả nước đã cấp cứu 9.798 trường hợp tai nạn giao thông.

Thứ năm, 02/05/2019 - 09:47

Giải pháp nào cho trẻ suy dinh dưỡng, thấp còi?
Giải pháp nào cho trẻ suy dinh dưỡng, thấp còi?

(Dân trí) - Cho đến nay Việt Nam vẫn còn nằm trong số 36 quốc gia có tỷ lệ suy dinh dưỡng, thấp còi cao trên phạm vi toàn cầu. Trong khi theo Tổng cục Thống kê, tính sơ bộ đến năm 2017, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng, thấp còi tại Việt Nam vẫn là 24,2%, một con số rất đáng báo động, nghĩa là cứ khoảng 4 trẻ sẽ có 1 trẻ bị suy dinh dưỡng, thấp còi.

Thứ năm, 02/05/2019 - 09:36

Đau bụng, đi ngoài phân sống liên tục coi chừng mắc bệnh nan y!
Đau bụng, đi ngoài phân sống liên tục coi chừng mắc bệnh nan y!

(Dân trí) - Đau bụng, đi ngoài phân sống nhiều lần trong ngày, tiêu chảy, phân nát không thành khuôn, đi ngoài xong lại muốn đi tiếp là bệnh gì, có nguy hiểm không?Liệu có biến chứng thành viêm đại tràng, ung thư đại tràng không? Đó là thắc mắc của rất nhiều người.

Thứ năm, 02/05/2019 - 08:00

Hà Nội chính thức tăng giá gần 2.000 dịch vụ y tế
Hà Nội chính thức tăng giá gần 2.000 dịch vụ y tế

Hà Nội chính thức điều chỉnh giá của gần 2.000 dịch vụ y tế, trong đó nhiều dịch vụ tăng từ 50.000 đồng đến 200.000 đồng.

Thứ năm, 02/05/2019 - 07:09

Các món ăn giúp chị em lên đỉnh
Các món ăn giúp chị em lên đỉnh

Mệt mỏi, sức khỏe, công việc cơ quan, việc nhà khiến phụ nữ ngại yêu. Nếu tình trạng đó kéo dài thì chị em nên tới bác sĩ tâm lý để được tư vấn.

Thứ năm, 02/05/2019 - 06:54

Vụ sản phụ tử vong sau ca mổ ở Hà Tĩnh: Sở Y tế chỉ đạo khẩn trương làm rõ
Vụ sản phụ tử vong sau ca mổ ở Hà Tĩnh: Sở Y tế chỉ đạo khẩn trương làm rõ

(Dân trí) - Liên quan đến vụ việc sản phụ ở Hà Tĩnh tử vong sau ca mổ sinh, Sở Y tế Hà Tĩnh đã có văn bản chỉ đạo phía bệnh viện khẩn trương làm rõ vụ việc.

Thứ năm, 02/05/2019 - 01:24

Hai người nước ngoài tử vong trên phố Hà Nội do tai nạn giao thông
Hai người nước ngoài tử vong trên phố Hà Nội do tai nạn giao thông

(Dân trí) - Ngày 1/5, bệnh viện Việt Đức cho biết, số ca cấp cứu tai nạn giao thông trong kỳ nghỉ lễ tuy không đột biến, nhưng các ca tai nạn nặng, tử vong rất nhiều.

Thứ tư, 01/05/2019 - 07:35

Sản phụ tử vong sau ca mổ, người nhà vây bệnh viện yêu cầu làm rõ
Sản phụ tử vong sau ca mổ, người nhà vây bệnh viện yêu cầu làm rõ

(Dân trí) - Cho rằng kíp trực tắc trách dẫn đến cái chết của sản phụ, người nhà nạn nhân kéo đến vây bệnh viện yêu cầu có câu trả lời thỏa đáng.

Thứ tư, 01/05/2019 - 07:30

Bỏng nặng vì “tắm” bằng hóa chất thông cống
Bỏng nặng vì “tắm” bằng hóa chất thông cống

(Dân trí) - Trong lúc tắm do sơ ý, anh Th. đã cầm nhầm chai hóa chất thống cống đổ lên người. Nạn nhân nhập viện trong tình trạng bị bỏng nặng nhiều vùng trên cơ thể, nguy cơ bỏng sâu gây co rút, mất thẩm mỹ và ảnh hưởng tới chức năng vận động.

Thứ tư, 01/05/2019 - 07:28

Viêm gan B lây lan nhanh hơn HIV gấp 100 lần, dùng chung bát đũa có lây?
Viêm gan B lây lan nhanh hơn HIV gấp 100 lần, dùng chung bát đũa có lây?

Việt Nam được coi là “ổ dịch” của viêm gan B với khoảng 15 triệu người mắc. Loại virus này có khả năng lây nhiễm cao hơn HIV từ 50-100 lần.

Thứ tư, 01/05/2019 - 07:15

Rối loạn ngủ nhiều có liên quan đến thiếu sắt?
Rối loạn ngủ nhiều có liên quan đến thiếu sắt?

Con trai tôi năm nay 19 tuổi. Thời gian gần đây, cháu hay bị buồn ngủ. Nhiều hôm cháu đi ngủ từ 9 giờ tối mà ngày hôm sau vẫn bị buồn ngủ, đầu óc không tỉnh táo. Có phải do cháu bị thiếu máu thiếu sắt không? Xin bác sĩ tư vấn giúp!

Thứ tư, 01/05/2019 - 07:07

Không ngửi thấy mùi gì - dấu hiệu bất ngờ cho thấy sắp chết?
Không ngửi thấy mùi gì - dấu hiệu bất ngờ cho thấy sắp chết?

(Dân trí) - Trong 10 năm tới, các nhà nghiên cứu cảnh báo những người cao tuổi có tình trạng khứu giác kém sẽ đối diện với nguy cơ tử vong khá cao.

Thứ tư, 01/05/2019 - 06:55

ĐÁNG QUAN TÂM
10 năm điếc ngửi, bác sĩ lôi ra thủ phạm chình ình trong mũi
10 năm điếc ngửi, bác sĩ lôi ra thủ phạm chình ình trong mũi

Anh Hưng đã mất khứu giác suốt 10 năm nay, gần đây xuất hiện thêm tình trạng đau đầu, chóng mặt nhưng đi khám nhiều nơi vẫn không tìm ra thủ phạm.

Thứ ba, 30/04/2019 - 06:30

Bệnh nhân sốt xuất huyết ở Phú Yên tăng gấp 7 lần so với cùng kỳ
Bệnh nhân sốt xuất huyết ở Phú Yên tăng gấp 7 lần so với cùng kỳ

(Dân trí) - Bệnh sốt xuất huyết diễn biến phức tạp trên địa bàn tỉnh Phú Yên bắt đầu từ tháng 11/2018 kéo dài cho đến nay. Tuy nhiên theo ghi nhận, hiện tại số ca mắc bệnh này vẫn có xu hướng gia tăng. So với cùng kỳ năm ngoái thì số ca mắc sốt xuất huyết trên địa bàn tỉnh Phú Yên tăng gấp 7 lần .

Thứ ba, 30/04/2019 - 01:37

Bệnh xương khớp ảnh hưởng tình dục thế nào?
Bệnh xương khớp ảnh hưởng tình dục thế nào?

Bệnh tật và tình dục có liên quan mật thiết với nhau. Một cơ thể khỏe mạnh cường tráng, đi liền với nó là khả năng tình dục sung mãn.

Thứ ba, 30/04/2019 - 06:52

Xét nghiệm máu giúp phát hiện bệnh Alzheimer từ những giai đoạn đầu
Xét nghiệm máu giúp phát hiện bệnh Alzheimer từ những giai đoạn đầu

(Dân trí) - Một nhóm nghiên cứu đã hợp tác với các chuyên gia đến từ các tổ chức trên khắp Hàn Quốc đã phát triển thành công một phương pháp xét nghiệm máu được đánh giá là công cụ giúp phát hiện và chẩn đoán bệnh Alzheimer ngay từ những giai đoạn đầu, khi bệnh nhân chưa có biểu hiện dấu hiệu bệnh lý lâm sàng.

Thứ ba, 30/04/2019 - 06:40

Xét nghiệm nước tiểu hiệu quả như xét nghiệm phết tế bào trong tầm soát ung thư cổ tử cung
Xét nghiệm nước tiểu hiệu quả như xét nghiệm phết tế bào trong tầm soát ung thư cổ tử cung

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu từ Đại học Manchester đã tiết lộ rằng, xét nghiệm nước tiểu có thể hiệu quả như xét nghiệm phết tế bào khi thực hiện tầm soát ung thư cổ tử cung ở nữ giới.

Thứ ba, 30/04/2019 - 06:20

“Đập tan” lý lẽ dân nhậu: Uống bia mát, ít hại hơn uống rượu
“Đập tan” lý lẽ dân nhậu: Uống bia mát, ít hại hơn uống rượu

(Dân trí) - Những lý lẽ dân nhậu đưa ra như: uống bia cho mát; bia loãng toẹt, chỉ uống giải khát; uống no bia không say... khiến các chuyên gia y tế cũng phải hoảng hồn. Bởi thực tế, dù uống bia thay rượu bạn vẫn đang nạp chất cồn vào cơ thể và gây hại như rượu khi tích luỹ đến ngưỡng cảnh báo.

Thứ ba, 30/04/2019 - 06:09

Bé gái 2 tuổi ở Quảng Ninh có 3 quả thận
Bé gái 2 tuổi ở Quảng Ninh có 3 quả thận

Cha mẹ bé Ngân cho biết, gần đây con gái thường xuyên tiểu buốt, tiểu rắt, khi đến BV, bác sĩ kết luận cháu bé có 3 quả thận.

Thứ hai, 29/04/2019 - 06:40

Đầu tư 100 tỷ đồng triển khai kỹ thuật xạ trị ung thư hiện đại
Đầu tư 100 tỷ đồng triển khai kỹ thuật xạ trị ung thư hiện đại

(Dân trí) - Sau hơn bảy năm chuẩn bị về nguồn tài chính và nhân lực, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình đã đầu tư khoảng 100 tỷ đồng để triển khai hệ thống máy móc xạ trị hiện đại nhất hiện nay, để điều cho bệnh nhân ung thư tại tỉnh này mà không phải chuyển tuyến.

Thứ hai, 29/04/2019 - 04:34

Tạo hình thành công cho nữ bệnh nhân bị dập nát toàn bộ vùng mặt do tai nạn
Tạo hình thành công cho nữ bệnh nhân bị dập nát toàn bộ vùng mặt do tai nạn

(Dân trí) - Sau hơn 5 giờ với kỹ thuật mổ tạo hình xương gãy bằng nẹp, vít, đồng thời xử lý vạt tại chỗ tạo hình lại khuyết hỏng phần mềm, nối cơ mạch máu, kíp mổ đã giải quyết thành công thẩm mỹ và chức năng vùng hàm mặt cho bệnh nhân.

Thứ hai, 29/04/2019 - 03:51

Tự điều trị viêm gan bằng thuốc nam, bệnh nhân hôn mê sâu
Tự điều trị viêm gan bằng thuốc nam, bệnh nhân hôn mê sâu

(Dân trí) - Sau khi bác sĩ chẩn đoán bị viêm gan, nam bệnh nhân được kê toa sử dụng thuốc theo chỉ định. Tuy nhiên, sau thời gian uống thuốc thấy diễn tiến chậm, người bệnh đã bỏ điều trị, tự ý sử dụng thuốc nam không rõ loại dẫn tới nguy kịch tính mạng vì hôn mê gan.

Thứ hai, 29/04/2019 - 03:48

Cần theo dõi chặt chẽ sau phẫu thuật Ung thư Đại trực tràng
Cần theo dõi chặt chẽ sau phẫu thuật Ung thư Đại trực tràng

(Dân trí) - Đối với Ung thư Đại trực tràng, phẫu thuật là phương pháp điều trị chủ yếu cho 80% trường hợp bệnh chưa di căn. Thế nhưng, ngay cả khi phương pháp phẫu thuật triệt căn kết hợp hóa xạ trị ngày nay rất hiện đại, hơn 40% bệnh nhân ung thư đại trực tràng giai đoạn 2-3 vẫn sẽ tái phát nếu không theo dõi chặt chẽ sau phẫu thuật.

Thứ hai, 29/04/2019 - 09:00

Tại sao bạn luôn mệt mỏi ngay cả khi bạn ngủ đủ giấc?
Tại sao bạn luôn mệt mỏi ngay cả khi bạn ngủ đủ giấc?

(Dân trí) - Các nhà khoa học gần đây đã có một số câu trả lời liên quan đến câu hỏi này.

Thứ hai, 29/04/2019 - 03:43