Ăn chay đúng sách mới hay!

Dân trí Gần đây, do lo sợ những bệnh nội tiết và chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp….nhiều người có xu hướng ăn chay. Thật ra, ăn chay nếu “đúng sách”, có khoa học cũng là một chế độ dinh dưỡng tốt, vừa phù hợp tôn giáo vừa đảm bảo sức khỏe, đặc biệt với người cao tuổi.

Bốn cách ăn chay

Khi kinh tế xã hội phát triển, đời sống sung túc, thực phẩm dồi dào, cũng là lúc tần suất của một số bệnh nội tiết và chuyển hóa tăng lên rõ rệt. Do đó, ở các nước phát triển và cả đang phát triển như nước ta, ăn chay đang là một xu hướng được nhiều người quan tâm, áp dụng để phòng ngừa và chữa bệnh. 

Nguyên lúc ban đầu thức ăn chay (ăn trai) chỉ hoàn toàn thực phẩm gốc thực vật: rau, trái, củ, hạt…. người theo đạo Phật, tránh “sát sanh” theo dùng, đối nghịch với ăn mặn (ăn mạng sống); dần dà ăn chay phổ cập trong cộng đồng nên đã có những biến thể linh hoạt, thực tế hơn.

Hiện nay thức ăn chay được xếp vào trong 4 nhóm: (1) chay tuyệt đối (vegans) ăn toàn thực vật, (2) chay có sữa (lacto-vegetarians), (3) chay có sữa, trứng (lacto-ovo vegetarians) và (4) chay linh hoạt hay chay tương đối (flexitarians, semivegetarians) thỉnh thoảng có thể ăn thêm thịt, cá…tương tự kiểu ăn thực dưỡng (macrobiotic) Oshawa.

Cần lưu ý phân biệt rõ ăn chay khác hẳn với ăn kiêng cử (fasting) tức là kiêng giảm ăn uống dưới mức nhu cầu thậm chí nhịn hay bỏ ăn.

Bữa ăn phải đủ 4 phần:

Ăn chay đúng sách mới hay! - 1

Thực phẩm con người sử dụng rất đa dạng và nhiều chủng loại. Các nhà dinh dưỡng học đã hệ thống lại và xếp thực phẩm thành bốn nhóm trong một hình biểu trưng gọi là “ô vuông” thức ăn gồm 4 nhóm sau: (1) chất đường nói chung, (2) chất đạm, thịt, (3) chất béo và (4) muối khoáng, vitamin với trung tâm ô vuông là sữa, thức ăn tối ưu và thích hợp nhất.

Trong thiên nhiên, không có một thực phẩm nào là hoàn hảo cả; một khẩu phần thích hợp bắt buộc phải có đủ cả 4 thành phần trong ô vuông thức ăn. Một bữa ăn đúng, hợp lý có đầy đủ các thành phần, như một cái áo hoàn chỉnh cần có các thành phần cơ bản: vạt trước, vạt sau, cổ áo, tay áo, túi áo...“thừa không được mà thiếu cũng không xong”.

Ăn chay có những ưu điểm nào? 

Vì thức ăn chay chủ yếu gốc thực vật cho nên có một số ưu thế:

(1) Về chất đường bột: Nếu ăn đúng các loại bột trong thực phẩm chay thường hấp thu chậm, rất phù hợp cho người già và người bệnh; đặc biệt thực phẩm chay có khá nhiều chất xơ, sợi cellulose giúp tăng nhu động ruột, nhuận trường, chống táo bón và thanh lọc tẩy độc đường tiêu hóa.

(2) Về thành phần chất béo: Thức ăn chay có nhiều axít béo chưa no (nối đôi chưa bão hòa), rất ít axít béo no (nối đôi bão hòa), rất ít cholesterol; do đó ăn chay cũng rất thích hợp cho người bị béo phì, rối loạn chuyển hóa chất mỡ (tăng mỡ máu) và người bệnh đái tháo đường.

(3) Về thành phần chất đạm: Chúng ta thường có thói quen khi nghe nói về chất đạm là liên tưởng ngay đến thịt, cá, trứng …là những thức ăn nguồn gốc động vật và do đó cứ nghĩ rằng ăn chay thế nào cũng thiếu đạm, suy dinh dưỡng. Đây là một quan niệm hết sức sai lệch, vì thật ra chất đạm không đơn thuần chỉ có trong thực phẩm nguồn động vật mà cũng hiện diện trong nhiều loại thức ăn chay, đặc biệt trong các loại đậu đỗ hàm lượng đạm còn cao hơn trong một vài loại thịt.

(4) Về thành phần chất khoáng và vitamin: Nói chung thực vật có chứa nhiều vitamin và khoáng chất nói chung, đặc biệt là các vitamin A, C giúp cơ thể chống oxy hóa.

Ăn chay có những bất lợi ra sao?

Thức ăn thực vật cũng có những khiếm khuyết như:

1.Về năng lượng: Thức ăn chay chứa nhiều chất xơ sợi, cellulose chỉ có tác dụng “độn” cơ học, không tạo ra năng lượng; do đó những trường hợp cơ thể cần nhiều năng lượng như trẻ con đang lớn, phụ nữ mang thai, đang cho con bú và bệnh nhân giai đoạn hồi phục nếu có ăn chay cần để ý gia thêm các loại dầu thực vật, các loại sản phẩm từ các loại đậu.

2. Về chất đạm: Tuy hàm lượng đạm trong thực vật, đặc biệt trong các loại đậu khá cao, nhưng thường đạm thực vật hay chứa ít, thiếu một vài axít amin “tối cần thiết” như gạo thiếu lysine và threonine; lúa mì thiếu lysine; ngô thiếu lysine và tryptophan; các loại đậu hay thiếu methionine…

3. Về các khoáng chất: Thực phẩm chay thường thành phần chất canxi thấp. Trong thực vật có nhiều axít phytic, axít oxalic,  axít tannic…cản trở sự hấp thu chất sắt, kẽm là những yếu tố vi lượng quan trọng trong việc tạo máu và các hóc môn.

4. Về các vitamin: Thức ăn gốc thực vật hầu như không có vitamin B12 và rất ít vitamin D. Người ăn chay rất dễ bị thiếu máu “hồng cầu to” và viêm rễ thần kinh.

Ăn chay đúng cách mới hay!!!

Theo nguyên lý cơ bản về dinh dưỡng học, khẩu phần ăn hợp lý phải có đầy đủ bốn thành phần là đạm, bột đường, béo, chất khoáng và vitamin. Do đó ăn chay nói chung là được phép, hợp dinh dưỡng. Thức ăn chay có một số ưu điểm hơn thức ăn nguồn gốc động vật: ít chất béo có hại như cholesterol và các axít béo no (bão hòa), nhiều axít béo chưa no, axít béo nhiều nối đôi, nhiều vitamin E, C, A... giúp cơ thể chống oxy hóa.

Đái tháo đường là căn bệnh rối loạn chuyển hóa chất bột đường với hậu quả là đường glucose trong máu tăng cao, đái tháo đường lại liên quan mật thiết đến bệnh thừa cân, béo phì và tăng huyết áp. Những người có nguy cơ cũng nên ăn chay đúng cách để phòng ngừa. Một công trình khoa học lớn, nghiêm túc năm 2006 ở Hoa Kỳ cho thấy đến 43% bệnh nhân đái tháo đường type 2 khi chuyển sang chế độ ăn chay tuyệt đối đều có giảm lượng thuốc men điều trị và giảm cân.

Nhưng nếu chúng ta cứ chú tâm ăn chay tuyệt đối, tránh sát sinh, với thực phẩm thực vật toàn là chất đường bột thì nguy cơ bệnh đái tháo đường tăng lên. Nghiên cứu của GS.TS Nguyễn Hải Thủy và cộng sự trên 328 nhà tu hành đạo Phật, ăn trường trai tuyệt đối (vegans) với những thức ăn toàn thực vật như ngũ cốc, đậu phụ, các loại rau, trái cây, nấm... thấy tỉ lệ bệnh đái tháo đường ở các nhà tu hành này cao gấp hai lần người bình thường.

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

 

MỚI NHẤT
Mãn dục nam dễ lầm với suy nhược thần kinh, trầm cảm
Mãn dục nam dễ lầm với suy nhược thần kinh, trầm cảm

(Dân trí) - Tình trạng mãn dục khiến nam giới ở tuổi ngoài 40 giảm sức “chiến đấu” ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, bệnh lý này chưa được quan tâm đúng mức và thường bị các quý ông bỏ qua.

Thứ hai, 16/11/2015 - 12:16

Khám miễn phí bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
Khám miễn phí bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

(Dân trí) - Trọn ngày thứ 7 (28/11) BV Bạch Mai sẽ khám miễn phí cho người dân có nguy cơ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Theo đó, 6 đối tượng được các bác sĩ khuyến cáo đi khám để tầm soát, phát hiện sớm nguy cơ mắc căn bệnh nguy hiểm này.

Thứ hai, 16/11/2015 - 11:16

Thái độ cần có khi dùng kháng sinh
Thái độ cần có khi dùng kháng sinh

(Dân trí) - Lạm dụng kháng sinh sẽ dẫn đến 2 tác động tiêu cực: Vi khuẩn trở nên đa đề kháng và rất khó điều trị trong một vài trường hợp. Sự đa đề kháng này làm cho nhiễm trùng xảy ra thường xuyên hơn.

Thứ hai, 16/11/2015 - 11:05

Nguy cơ mang bệnh vì ăn nấm tươi không được bảo quản đúng cách
Nguy cơ mang bệnh vì ăn nấm tươi không được bảo quản đúng cách

(Dân trí) - Ngoài nỗi lo chất bảo quản, nấm tươi không được bảo quản đúng cách còn tiềm ẩn nhiều mầm bệnh.

Thứ hai, 16/11/2015 - 10:03

​Việt Nam đối mặt với nguy cơ lây cúm chết người từ Trung Quốc
​Việt Nam đối mặt với nguy cơ lây cúm chết người từ Trung Quốc

(Dân trí) - Chỉ trong 2 tháng gần đây, 4 trường hợp mắc cúm A(H7N9) trên người đều được phát hiện tại tỉnh Chiết Giang và có tiếp xúc với gia cầm sống. Hai ca nhiễm cúm A(H7N9) mới tại Trung Quốc đều có nuôi gia cầm tại nhà. Chủng cúm này cũng đã giết chết 212 người/575 ca mắc.

Thứ hai, 16/11/2015 - 09:09

Mộng du không phải là… ma ám!
Mộng du không phải là… ma ám!

Trong cuộc sống, có lẽ ai cũng đôi lần nghe nói đến hai chữ "mộng du". Đó là hiện tượng một người đang ngủ nhưng bỗng dưng ngồi dậy rồi trò chuyện với một nhân vật vô hình nào đó, hoặc đứng lên bước đi, lắm khi đi ở những chỗ chênh vênh, cực kỳ nguy hiểm như trên mái nhà, sân thượng hoặc lan can của tầng lầu thứ 3, thứ 4, thậm chí còn lái cả ôtô hay xe gắn máy trong khi hai mắt vẫn nhắm nghiền rồi sau khi qua khỏi cơn mộng du, họ lại bình thường như chưa hề có chuyện gì xảy ra?

Thứ hai, 16/11/2015 - 08:10

Mỗi ngày, 150 người Việt Nam chết vì bệnh đái tháo đường
Mỗi ngày, 150 người Việt Nam chết vì bệnh đái tháo đường

(Dân trí) - Bệnh đái tháo đường đang bùng phát dữ dội tại Việt Nam, ước tính mỗi ngày cả nước có 150 người chết vì căn bệnh này. Ăn uống bất hợp lý, con người lười vận động là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự gia tăng của căn bệnh mạn tính không lây nói trên.

Thứ hai, 16/11/2015 - 04:10

Tần suất cuộc vui tình dục: Nhiều chưa hẳn đã tốt
Tần suất cuộc vui tình dục: Nhiều chưa hẳn đã tốt

Trước đây, các bác sĩ đã đề xuất các cặp đôi đang mong đợi thụ thai bố trí tần suất cuộc vui tình dục càng dày đặc càng tốt, không chỉ giới hạn trong những ngày của chu kì rụng trứng.

Chủ nhật, 15/11/2015 - 02:42

Những ca bệnh bí ẩn gây nhiều tranh cãi nhất thế giới
Những ca bệnh bí ẩn gây nhiều tranh cãi nhất thế giới

(Dân trí) - Nghe rõ tiếng động phát ra từ cơ thể, khóc ra đá, có khung xương của trẻ 10 tuổi nhưng lại chưa rụng răng sữa... là những căn bệnh kỳ lạ mà đến nay các bác sĩ, các nhà khoa học vẫn đau đầu không thể lý giải.

Chủ nhật, 15/11/2015 - 01:03

Người buồn dạ cũng sầu
Người buồn dạ cũng sầu

Ngày càng có nhiều người bị viêm loét đường tiêu hóa do nhữngnguyên nhân như vi khuẩn, khói thuốc hoặc do sử dụng dược phẩm.

Chủ nhật, 15/11/2015 - 11:09

Hãy nhớ số đo huyết áp như nhớ số tuổi của mình!”
Hãy nhớ số đo huyết áp như nhớ số tuổi của mình!”

(Dân trí) - Đó là thông điệp được GS.TS Nguyễn Lân Việt áp nhấn mạnh khi nói tới việc làm thế nào để phòng chống tăng huyết áp hiệu quả.

Chủ nhật, 15/11/2015 - 09:00

BV Trung ương Huế được trao giải thưởng về trang thiết bị tim mạch
BV Trung ương Huế được trao giải thưởng về trang thiết bị tim mạch

(Dân trí) - Ghi nhận những thành tựu và cống hiến to lớn cho nhân loại trong lĩnh vực phẫu thuật tim mạch, lồng ngực, Bệnh viện (BV) Trung ương Huế đã được trao tặng Giải thưởng “Hiệu quả trang thiết bị Trung tâm Tim mạch 2015”.

Chủ nhật, 15/11/2015 - 09:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Tự xưng “Công chúa Minh Nguyệt” hạ phàm… chữa bệnh bằng nhạc vũ trường
Tự xưng “Công chúa Minh Nguyệt” hạ phàm… chữa bệnh bằng nhạc vũ trường

(Dân trí) - Bà Châu đã có chồng và 2 con, từng kinh doanh nhà trọ, karaoke… bỗng hơn 1 năm nay tự xưng là “Công chúa Minh Nguyệt” hạ phàm chữa bệnh cho mọi người. Đáng nói cách chữa bệnh của “công chúa Minh Nguyệt” rất kỳ lạ, chỉ bằng nước lã và nhảy nhạc vũ trường…

Chủ nhật, 15/11/2015 - 08:27

Một phụ nữ nhiễm trùng nặng vì đắp lá cây lạ chữa phỏng
Một phụ nữ nhiễm trùng nặng vì đắp lá cây lạ chữa phỏng

Một phụ nữ bị nhiễm trùng nặng cả 2 tay 2 chân do nhờ thầy thuốc nam đắp lá cây không rõ chủng loại để chữa phỏng.

Chủ nhật, 15/11/2015 - 07:05

Thảm họa kháng thuốc tại Việt Nam "khủng khiếp" nhất thế giới
Thảm họa kháng thuốc tại Việt Nam "khủng khiếp" nhất thế giới

(Dân trí) - Bác sĩ lạm dụng kháng sinh trong kê toa, người dân dùng thuốc điều trị vô tội vạ đang khiến nhân loại phải đối mặt với thảm họa kháng thuốc. Những lỗ hổng trong quản lý dược phẩm đã đẩy Việt Nam rơi vào “vùng trũng” của tình trạng kháng thuốc.

Chủ nhật, 15/11/2015 - 06:22

Tỷ lệ người ở vùng đặc biệt khó khăn tham gia bảo hiểm Y tế cao
Tỷ lệ người ở vùng đặc biệt khó khăn tham gia bảo hiểm Y tế cao

(Dân trí) - Ông Lê Quốc Khánh- Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh Gia Lai cho biết, tỷ lệ người dân sinh sống ở vùng 3, các gia đình hộ nghèo, cận nghèo và dân tộc thiểu số ở Gia Lai tham gia Bảo hiểm Y tế (BHYT) cao nhất trong tỉnh.

Chủ nhật, 15/11/2015 - 04:25

Tuổi nào bệnh nấy
Tuổi nào bệnh nấy

(Dân trí) - Người ta thường nói bạn chỉ già khi cảm thấy mình già. Tuy nhiên, tin xấu là bạn thực sự bắt đầu thấy có nhiều bệnh hơn khi tuổi nhiều lên.

Thứ bảy, 14/11/2015 - 04:30

Bộ đội Biên phòng… khám chữa bệnh cho 500 người dân nghèo
Bộ đội Biên phòng… khám chữa bệnh cho 500 người dân nghèo

(Dân trí) - Ngày 14/11, Bộ đội Biên phòng tỉnh An Giang vừa phối hợp với một số đơn vị liên quan, tổ chức khám chữa bệnh và phát thuốc miễn phí cho hàng trăm bệnh nhân vùng biên giới An Giang.

Thứ bảy, 14/11/2015 - 03:10

Bình Định: Vượt 6,6% chỉ tiêu dân số tham gia BHYT
Bình Định: Vượt 6,6% chỉ tiêu dân số tham gia BHYT

(Dân trí) - Ngày 14/11, ông Phạm Mai, Giám đốc Bảo hiểm Xã hội tỉnh Bình Định cho biết, thực hiện quyết định số 1584/QĐ-TTg ngày 14/9/2015, đến tháng 9/2015, tỉnh Bình Định đạt 76,6% dân số tham gia BHYT, vượt 6,6% so với chỉ tiêu được Chính phủ giao cho địa phương.

Thứ bảy, 14/11/2015 - 02:00

Đối mặt với rắc rối khi "yêu" ở tuổi trung niên
Đối mặt với rắc rối khi "yêu" ở tuổi trung niên

(Dân trí) - Tuổi tác không phải là không có ảnh hưởng đến hoạt động tình dục. Điều này không chỉ ở phụ nữ tuổi mãn kinh mà còn ở nam giới.

Thứ bảy, 14/11/2015 - 01:47

Khánh Hòa: Sốt xuất huyết “leo thang” báo động với 5.000 ca
Khánh Hòa: Sốt xuất huyết “leo thang” báo động với 5.000 ca

(Dân trí) - Theo Sở Y tế tỉnh Khánh Hòa, từ đầu năm đến nay, địa phương này đã ghi nhận hơn 5.000 ca mắc sốt xuất huyết (SXH), với 300 ổ dịch, trong đó 2 trường hợp tử vong ở huyện Vạn Ninh.

Thứ bảy, 14/11/2015 - 07:17

Cách tầm soát đái tháo đường giản tiện?
Cách tầm soát đái tháo đường giản tiện?

(Dân trí) - Ngày Đái tháo đường thế giới được tổ chức ngày 14/11 hằng năm, nhằm tăng cường nhận thức về bệnh đái tháo đường, các biến chứng, cách thức phòng ngừa hay giảm nhẹ nguy cơ cho người bệnh và cộng đồng.

Thứ bảy, 14/11/2015 - 07:17

Con thơ khát sữa vì mẹ bị điện giật có nguy cơ chết não
Con thơ khát sữa vì mẹ bị điện giật có nguy cơ chết não

(Dân trí) - Dù các bác sĩ đã cố gắng hồi sức tích cực, hồi phục lại nhịp tim nhưng nguy cơ nạn nhân sống đời thực vật vì chết não rất lớn khiến gia cảnh vợ chồng nghèo càng thêm bi đát…

Thứ bảy, 14/11/2015 - 07:06

Tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí qua điện thoại
Tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí qua điện thoại

(Dân trí) - Với mục đích cung cấp những thông tin về tác hại của khói thuốc và giải pháp hiệu quả giúp, cộng đồng cai nghiện thuốc lá, bệnh viện sẽ thí điểm mô hình tư vấn cai nghiện qua điện thoại. Những cuộc gọi của người dân vào số tổng đài tư vấn sẽ hoàn toàn miễn phí.

Thứ bảy, 14/11/2015 - 04:15