Làng cổ nơi cố cung ghi danh 20 Mẹ Việt Nam anh hùng, 78 liệt sĩ

Làng 132 hộ dân có 78 liệt sĩ

Theo gia phả của các họ tộc, làng Đồng Di (xã Phú Hồ, thành phố Huế) được thành lập từ thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên, do các nhà Nho học từng đỗ đạt cao về khai canh, gồm 2 xóm Đồng Di Đông và Đồng Di Tây.

Nơi đây hiện còn dấu tích Văn Miếu Đồng Di (thờ Khổng Tử), là niềm tự hào của người dân về truyền thống hiếu học. Thời kỳ vàng son nhất của công trình là dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, gắn liền với tên tuổi của Thị giảng quốc sư Lê Cao Kỷ (người làng Đồng Di), thầy dạy học cho hoàng tử Nguyễn Phúc Côn (thân phụ vua Gia Long).

Ông Dương Quang Triển (73 tuổi), Bí thư Chi bộ thôn Đồng Di, cho biết không chỉ có bề dày lịch sử, trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, làng quê bên bờ sông Như Ý còn trở thành căn cứ cách mạng, với tinh thần chiến đấu bảo vệ quê hương quật cường. Nhiều người con của làng đã anh dũng hy sinh trong sự nghiệp giải phóng quê hương, thống nhất đất nước.

Hiện nay, riêng xóm Đồng Di Tây chỉ rộng hơn 1km2, với 132 hộ dân, tập trung tới 20 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, 78 liệt sĩ. Trong số đó, liệt sĩ Dương Quang Đấu được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của ông được đặt cho một con đường ở trung tâm xã Phú Vang.

Theo ông Triển, tại làng quê này từng diễn ra nhiều trận đánh, đặc biệt là trong chiến dịch Mậu Thân năm 1968, nhà cửa gần như bị xóa sổ bởi hỏa lực liên tục của kẻ thù.

Ác liệt nhất là trận đánh diễn ra ngày 23/4 âm lịch năm 1968 giữa đơn vị K10 của Tỉnh đội Thừa Thiên Huế với các toán quân Mỹ - nguỵ. Trong trận đánh này, nhiều bộ đội chủ lực đã anh dũng chiến đấu, hy sinh để bảo vệ quê hương.

“Khi đó tôi mới 13 tuổi, được người lớn đưa đi sơ tán ở làng Lang Xá Cồn (nay thuộc phường Thanh Thủy, thành phố Huế). Đêm 24 rạng sáng 25/4 âm lịch năm 1968 trận đánh kết thúc, khi trở về làng, người dân thấy rất nhiều nằm lại chiến trường nên cùng nhau đưa đi chôn cất”, ông Triển nhớ lại.

Nguời trẻ trong làng đều là con liệt sĩ

Theo ông Triển, sau khi đất nước thống nhất, hòa bình lập lại, người dân làng Đồng Di tập trung lao động sản xuất, xây dựng phát triển quê hương. Hài cốt những người ngã xuống trước ngày chiến thắng được quy tập về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ của xã. Để tri ân và tưởng nhớ công ơn các liệt sĩ, hàng năm cứ đến dịp 27/7, người dân nơi đây lại cùng tổ chức ngày giỗ chung cho các liệt sĩ và Mẹ Việt Nam anh hùng.

Ông Đặng Quốc Sim (78 tuổi), thành viên Hội thân nhân liệt sĩ làng Đồng Di, cho biết trước đây bà con ở Đồng Di chỉ cúng ngày 27/7 theo quy mô gia đình.

Năm 2003, một số thân nhân liệt sĩ, Bà mẹ Việt Nam anh hùng tập hợp lại, thành lập Hội con liệt sĩ làng Đồng Di. Ông Sim có bà nội và mẹ được truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, bác ruột, cha và anh trai là liệt sĩ hy sinh trong các cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Ông là một trong những người đầu tiên tham gia Hội.

Sau khi thành lập, mỗi năm đến ngày 27/7, các thành viên trong Hội luân phiên đăng cai tổ chức lễ cúng cho các liệt sĩ tại gia đình. Đến năm 2011, để phù hợp với giai đoạn mới, hội được đổi tên thành Hội thân nhân liệt sĩ Đồng Di với hơn 40 thành viên chính thức.

Bà con đã vận động đóng góp kinh phí, xây dựng nhà bia đặt ngay bên cổng làng. Trên bia có khắc đủ họ tên các liệt sĩ, Mẹ Việt Nam Anh hùng ở quê hương cùng luận văn ghi nhớ, tri ân.

Theo ông Sim, từ năm 2012, hội đã tổ chức giỗ chung các liệt sĩ, Mẹ Việt Nam Anh hùng vào 27/7 hàng năm tại khu vực nhà bia. Ban đầu, lễ cúng chỉ gói gọn trong nội bộ hội thân nhân liệt sĩ.

Những năm sau đó, sự kiện được mở rộng, mời các sư tăng về làm lễ cầu siêu cho tất cả các liệt sĩ không kể là người trong hay ngoài địa phương. Đến nay, ngày giỗ chung của các liệt sĩ đã trở thành lễ lớn của toàn bộ người dân thôn Đồng Di, xã Phú Hồ, thu hút nhiều người tham dự.

“Những người đi đầu trong việc vận động, kêu gọi tổ chức lễ giỗ chung của các liệt sĩ giờ đây đều đã lớn tuổi, một số đã qua đời. Tuy nhiên, việc làm ý nghĩa này tiếp tục được duy trì bởi thế hệ trẻ. Năm nay, chúng tôi dự kiến mời hơn 100 khách đến dự”, ông Sim cho biết.