Con trai ngỡ ngàng khi biết bí mật về người cha đi B

Kỷ vật bất ngờ về người cha trăm tuổi

Là một trong những thân nhân được trao trả hồ sơ cán bộ đi B tại lễ khai mạc triển lãm "Hồ sơ khen thưởng kháng chiến chống Pháp" sáng 30/7 tại TPHCM, ông L.T.M. có mặt từ rất sớm. Suốt thời gian chờ buổi lễ bắt đầu, ông gần như không rời mắt khỏi sân khấu, thấp thỏm đợi đến lượt nghe xướng tên mình.

Khi nhận bộ hồ sơ về người cha từng đi B, ông gần như không giấu được sự nôn nóng. Vừa trở về chỗ ngồi, ông mở ngay tập tài liệu, cẩn thận lật từng trang giấy đã được lưu giữ suốt nhiều thập kỷ.

Trên những trang hồ sơ đã ngả màu thời gian lần lượt hiện ra lý lịch cán bộ, quá trình công tác, những mốc thời gian hoạt động cách mạng... Bàn tay ông bất chợt khựng lại khi bắt gặp hai chữ: Tình báo.

Ông lặng người, đọc đi đọc lại dòng chữ ấy rồi ngẩng lên nhìn về phía sân khấu như vẫn chưa tin vào điều mình vừa phát hiện.

"Từ trước tới giờ tôi chỉ biết cha đi làm cách mạng. Đọc đến đây mới biết ông là cán bộ tình báo", ông M. xúc động nói.

Sinh ra sau ngày đất nước thống nhất, ông M. không có ký ức về quãng thời gian cha hoạt động bí mật. Tuổi thơ của ông chỉ gắn với những câu chuyện rất ngắn cha từng kể về vài lần chạm mặt địch hay những kỷ niệm nơi chiến trường. Còn công việc cụ thể, ông chưa bao giờ được nghe nhắc tới.

Sau này, khi có dịp gặp lại những đồng đội cũ của cha, ông mới hình dung phần nào về những năm tháng bom đạn, về những con người hoạt động trong bí mật, luôn đối mặt với hiểm nguy. Thế nhưng, ngay cả những người đồng đội ấy cũng chưa từng nói rõ cha ông đã đảm nhiệm nhiệm vụ gì.

Chỉ đến khi cầm trên tay bộ hồ sơ vừa được trao trả, những mảnh ghép rời rạc suốt nhiều năm mới dần nối lại thành một câu chuyện trọn vẹn.

Theo hồ sơ, cha ông tham gia cách mạng từ năm 1945. Năm 1952, ông bị tình báo Pháp bắt giữ. Sau Hiệp định Geneve năm 1954, ông được trao trả, tập kết ra Bắc, tiếp tục học tập rồi trở lại chiến trường miền Nam theo diện cán bộ đi B.

Không chỉ ghi lại những cột mốc công tác, hồ sơ còn tái hiện nhiều tình huống cha ông từng trải qua trong thời kỳ hoạt động bí mật. Lần đầu tiên, ông M. biết rõ về những lần cha đối đầu với địch, diễn biến các cuộc truy bắt, quá trình chống trả trước khi bị bắt và cả những nhiệm vụ mà trước đây chỉ có tổ chức và đồng đội biết đến.

"Có những đoạn đọc mà tôi thấy rùng mình. Trước đây cha chỉ kể rất chung chung, còn bây giờ mình mới biết mọi việc đã diễn ra như thế nào", ông chia sẻ.

Một trong những chi tiết khiến ông xúc động nhất là hồ sơ ghi lại quãng thời gian cha bị giam tại bót Catinat (nay là số 146 Đồng Khởi, TPHCM). Sau khi được trả tự do, cha ông bước qua cánh cổng ấy để trở về với cách mạng và phải gần 30 năm sau mới quay lại thăm chính nơi từng giam cầm mình.

Khép lại tập hồ sơ, sự ngỡ ngàng ban đầu nhường chỗ cho niềm tự hào và lòng khâm phục dành cho người cha.

"Ông đã cống hiến cả cuộc đời cho đất nước nhưng giữ kín thân phận của mình suốt hàng chục năm, ngay cả với vợ con và những người thân nhất. Đến hôm nay, nhờ những tài liệu này, gia đình tôi mới hiểu đầy đủ hơn về cuộc đời và những hy sinh thầm lặng của ông", ông M. bộc bạch.

Sau ngày đất nước thống nhất, cha ông M. trở về quê, sống lặng lẽ như một người nông dân bình dị. Đến nay, ở tuổi 100 và có 75 năm tuổi Đảng, ông vẫn chưa một lần kể với con cháu rằng mình từng là cán bộ tình báo.

Nhắc đến cha, ông M. chợt nhớ hai câu thơ: "Đạp quân thù xuống đất đen/Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa". Theo ông, đó cũng chính là hình ảnh của cha mình và của nhiều người lính sau chiến tranh, hoàn thành sứ mệnh rồi lặng lẽ trở về với cuộc sống đời thường, không một lời kể công.

Ông cho rằng giá trị lớn nhất của bộ hồ sơ không chỉ nằm ở việc lưu giữ những tư liệu lịch sử quý giá mà còn giúp các thế hệ sau hiểu trọn vẹn hơn về cuộc đời của những người đã âm thầm cống hiến cho đất nước.

Tại buổi trao hồ sơ, ông M. còn chứng kiến một câu chuyện đặc biệt khác. Một người con của cán bộ đi B bất ngờ khi lần đầu biết rằng họ và tên lót của mình được cha đặt theo đúng mật danh sử dụng trong thời kỳ hoạt động cách mạng.

Với ông, đó là minh chứng cho thấy phía sau mỗi tập hồ sơ không chỉ là những dòng tư liệu khô khan mà còn là những bí mật, những ký ức và những câu chuyện gia đình phải nhiều chục năm sau mới có cơ hội được hé mở.

Điều khiến ông ấn tượng nhất sau buổi triển lãm là công tác lưu trữ, bảo quản hồ sơ của Nhà nước được thực hiện hết sức cẩn trọng. Nhờ những tài liệu ấy, từng mốc thời gian, từng nhiệm vụ và từng chặng đường hoạt động của người cha đều được tái hiện rõ ràng.

"Những hồ sơ này không chỉ giúp gia đình biết cha đã đi qua những chặng đường nào mà còn hiểu ông đã cống hiến ra sao cho đất nước. Đó là giá trị vô cùng lớn đối với chúng tôi", ông M. nói.

Tư liệu vô giá làm sáng tỏ nhiều sự kiện lịch sử

Lễ khai mạc triển lãm "Hồ sơ khen thưởng kháng chiến chống Pháp" diễn ra sáng 30/7 có sự tham dự của Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường; Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Huỳnh Thanh Nhân; lãnh đạo Sở Nội vụ, Sở Văn hóa và Thể thao, Trung tâm Lưu trữ quốc gia II cùng các cá nhân tiêu biểu, điển hình có thành tích xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Pháp và cá nhân, thân nhân cán bộ đi B.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường, Trưởng ban Ban Tổ chức triển lãm, nhận định đây là hoạt động có ý nghĩa và giá trị nhân văn sâu sắc, là nhịp cầu lịch sử đưa các di sản quý giá ra phục vụ rộng rãi xã hội và nhân dân.

“Trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đảng bộ, chính quyền, chiến sĩ và nhân dân Sài Gòn - Gia Định đã cùng đồng bào cả nước vượt qua muôn vàn gian khổ, kiên cường chiến đấu, đóng góp to lớn vào thắng lợi vẻ vang của dân tộc.

Biết bao cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, công nhân và các tầng lớp nhân dân đã không tiếc máu xương, tuổi xuân để bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc, viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc Việt Nam. Những cống hiến to lớn ấy hôm nay được tái hiện qua các bộ hồ sơ, tài liệu lưu trữ lịch sử có giá trị đặc biệt, được lưu trữ cẩn trọng qua nhiều thế hệ.

Mỗi bộ hồ sơ không chỉ ghi nhận thành tích của một cá nhân hay một tập thể, mà còn thể hiện tinh thần yêu nước, lòng trung thành với Tổ quốc và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc”, Phó Chủ tịch UBND TPHCM nói.

Trong khuôn khổ lễ khai mạc, ban tổ chức đã trao 34 biểu trưng bản chứng thực hồ sơ khen thưởng kháng chiến chống Pháp và 5 bộ hồ sơ trực tiếp đến các cá nhân và thân nhân gia đình có công.

Trung tâm Lưu trữ lịch sử TPHCM đang bảo quản hơn 11.000 hồ sơ khen thưởng thành tích kháng chiến chống Pháp. Đây hầu hết là những tài liệu gốc quý hiếm, có giá trị lịch sử cao, gồm hồ sơ Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba; Huy chương Kháng chiến hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba và bằng khen của Hội đồng Bộ trưởng.

Đây là nguồn tư liệu vô giá, góp phần làm sáng tỏ nhiều sự kiện lịch sử, đồng thời là cơ sở quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống và thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng.

“Để tổ chức triển lãm lần này, đội ngũ cán bộ lưu trữ của thành phố đã dành nhiều thời gian, công sức khảo cứu, rà soát, đối chiếu hàng vạn hồ sơ; trực tiếp gặp gỡ các nhân chứng lịch sử và thân nhân gia đình có công; đồng thời phối hợp với các cơ quan Trung ương để thu thập, bổ sung tư liệu.

Quá trình làm việc đầy trách nhiệm và tâm huyết đã góp phần xác định thông tin của 5.848 cá nhân được tặng thưởng thành tích kháng chiến chống Pháp, tạo điều kiện để nhiều gia đình có cơ hội tiếp cận lại những hồ sơ, tư liệu quý về người thân của mình”, Phó Chủ tịch UBND TPHCM cho biết.

Với hơn 11.000 hồ sơ lưu trữ, danh sách cụ thể của 5.848 cá nhân cùng hàng trăm hình ảnh, hiện vật quý giá được bố trí khoa học tại 4 khu vực trưng bày, triển lãm đã tái hiện một lát cắt sinh động của lịch sử dân tộc.

Bên cạnh đó, Trung tâm Lưu trữ lịch sử TPHCM cũng đang bảo quản, lưu giữ 2.200 hồ sơ và đã thực hiện trao trả 448 hồ sơ cán bộ đi B.