Bức hình, lọ dầu, tấm bia đá là manh mối hé lộ thông tin về liệt sĩ

Những di vật còn lại dưới lòng đất

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở Đà Nẵng, mỗi phần mộ được khai quật để lấy mẫu ADN lại là một lần những người làm nhiệm vụ bước vào cuộc hành trình của cảm xúc.

Có những hài cốt không còn đủ xương, răng để có thể lấy mẫu phục vụ giám định. Khi ấy, một dòng chữ còn sót lại trên tấm bia đá, chiếc ví cũ, hay một bức ảnh úa màu trở thành manh mối quý giá nhất.

Trung tá Nguyễn Phú Thịnh, Chính trị viên, Phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Hòa Tiến, cho biết ngày 20/7, trong quá trình khai quật các phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Hòa Tiến, lực lượng chức năng phát hiện nhiều di vật có thông tin về các liệt sĩ.

Đáng chú ý nhất là một tấm bia đá gần như còn nguyên vẹn. Sau hàng chục năm nằm dưới lòng đất, trên mặt bia vẫn hiện rõ dòng chữ: “Nguyễn Văn Te, Kỳ Minh, 9/9/1964 Âm lịch”. Đó có thể là thông tin đồng đội liệt sĩ chuẩn bị để gia đình biết nơi người thân mình yên nghỉ.

Ở một phần mộ khác, lực lượng tìm kiếm phát hiện một lọ thủy tinh khắc tên Đậu Văn Linh, hẳn là liệt sĩ tự chuẩn bị cho mình. Dù phần mộ không còn thông tin về quê quán, đơn vị hay năm hy sinh nhưng dòng chữ trên chiếc lọ mở ra hy vọng để cơ quan chức năng lần tìm danh tính người đã khuất.

Ít ngày trước đó, tại Nghĩa trang liệt sĩ Điện Dương (phường Điện Bàn Đông), lực lượng chức năng cũng tìm thấy chiếc ví da, cuốn sổ mang dòng chữ "Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam" cùng nhiều vật dụng cá nhân.

Điều khiến ai chứng kiến cũng lặng người là bức hình cất trong chiếc ví. Đó là chân dung một chàng trai mặc quân phục. Dù bức hình đã mất gần một nửa khuôn mặt, nhưng đây cũng là manh mối quan trọng có thể giúp xác định được thông tin liệt sĩ.

Theo Ban Chỉ huy Quân sự phường Điện Bàn Đông, phần mộ chứa di vật có hình ảnh đều được quy tập từ khu vực khác về Nghĩa trang liệt sĩ Điện Dương.

Là người trực tiếp tham gia quy tập 3 hài cốt liệt sĩ về nghĩa trang Điện Dương cách đây 12 năm, ông Đinh Hùng Liên (60 tuổi) vẫn nhớ như in ngày phát hiện các hài cốt tại khu rừng Hà Gia (xã Điện Dương cũ, nay thuộc phường Điện Bàn Đông).

Ông Liên kể, năm 2014, khi còn là Phó Chủ tịch UBND xã Điện Dương (cũ), từ nguồn tin của người dân, lực lượng quân sự đã xác minh khu vực từng có bộ đội hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ.

“Trong hài cốt khai quật lên thời điểm đó có chiếc ví, cuốn sổ, khẩu súng ngắn, trong ví có bức hình như hiện tại. Sau khi quy tập, các anh được đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Điện Dương”, ông Liên nhớ lại.

Ngày 24/7, từ những mảnh hình đã hư hỏng nặng, theo nguyện vọng của Hội Cựu chiến binh phường Điện Bàn Đông, anh Phùng Quang Trung thuộc nhóm Skyline đã phục dựng lại bức hình với mong muốn tăng thêm cơ hội tìm được thông tin.

Không bỏ sót dấu tích hay di vật liệt sĩ

Tại hang Đá Sập (xã Hà Nha), những ngày qua, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng kiên trì đào từng lớp đất đá, len qua những bộ rễ cây chằng chịt để tìm hài cốt liệt sĩ. Mỗi lần dụng cụ chạm vào một di vật, cả khu vực lại lặng đi.

Đó là dây thắt lưng, chiếc bút bi, bộ quân phục đã mục nát, chiếc bát ăn, lọ dầu gió, chiếc lược, cây đèn pin... Những vật dụng giản dị ấy kể lại một phần cuộc sống của những người lính trước khi họ mãi mãi nằm lại trong lòng núi.

Theo Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng, sau khi cất bốc hài cốt thứ 9 tại hang Đá Sập, lực lượng tiếp tục phát hiện thêm nhiều vị trí có dấu hiệu nghi còn hài cốt liệt sĩ và đã khoanh vùng xác minh.

Đại tá Đinh Văn Hưng, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố, yêu cầu các đơn vị mở rộng phạm vi tìm kiếm, rà soát kỹ từng vị trí, không bỏ sót bất kỳ dấu tích hay di vật nào.

Đại diện Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố cũng khẳng định, khi nào còn thông tin, dấu hiệu liên quan đến liệt sĩ, cuộc tìm kiếm vẫn tiếp tục với quyết tâm đưa các anh trở về với đồng đội, gia đình và quê hương.

Để đẩy nhanh Chiến dịch 500 ngày đêm, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Anh Tuấn yêu cầu các đơn vị tập trung tối đa nhân lực, phương tiện, phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt trong tháng 9; mở rộng tìm kiếm tại những địa bàn còn nhiều nguồn tin, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ vào ngày 27/7/2027.

Đến nay, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố đã tiếp nhận hơn 500 nguồn tin, tổ chức trên 100 đợt khảo sát, xác định 320 vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ cần khai quật. Riêng từ đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã quy tập được 29 hài cốt liệt sĩ.

Đến ngày 27/7, lực lượng chức năng đã khai quật 4.973 phần mộ, thu được 2.304 mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN. Trong đó 891 mẫu đã được chuyển đến Viện Pháp y quốc gia để xác định danh tính.