Nhân viên thứ 8 của Apple: Gia nhập từ năm 14 tuổi, gắn bó suốt 50 năm

Mỗi chiều thứ Tư, Espinosa đi hơn 2 km bằng chiếc xe Puch moped, dựng xe rồi bắt đầu công việc. Khi đó, ông chưa đủ tuổi lái ôtô và vẫn phải đi học, nhưng Apple đã có những khách hàng đầu tiên muốn trải nghiệm sản phẩm, và nhiệm vụ của cậu thiếu niên là trình diễn máy tính cho họ.

Sau 50 năm, công việc của Espinosa thay đổi nhiều lần, nhưng ông chưa từng rời Apple.

Ở tuổi 64, ông thuộc nhóm ngày càng hiếm trong nền kinh tế hiện đại: những người làm việc trọn đời tại một công ty. Điều này càng hiếm hơn ở Thung lũng Silicon - nơi các công ty liên tục ra đời rồi biến mất, còn kỹ sư, quản lý sản phẩm thường thay việc chỉ sau vài năm.

Tuần này, Apple tròn 50 tuổi. Ít ai chứng kiến hành trình biến đổi của công ty sát sao như Espinosa - nhân viên có thâm niên lâu nhất. Khi Steve Jobs và Steve Wozniak ký giấy thành lập Apple năm 1976, Thung lũng Silicon vẫn còn là những vườn cây ăn trái. Espinosa là nhân viên thứ 8 của một startup nhỏ, nơi máy tính được lắp ráp thủ công ngay trong nhà của Jobs.

"Đó là thời kỳ vừa đầy hứa hẹn, vừa đầy bất trắc", Espinosa nhớ lại. "Bạn có thể có một ý tưởng lớn, lập công ty, nhưng rồi không tìm được khách hàng hoặc không quản lý được tăng trưởng và phá sản - đó là điều rất bình thường".

Trong nửa thế kỷ, Apple đã nhiều lần thăng trầm. Xung quanh công ty dần hình thành một "huyền thoại" khi nó trở thành một trong những doanh nghiệp giá trị nhất thế giới. Steve Jobs, qua đời năm 2011, được tôn vinh đến mức trở thành nhân vật của nhiều bộ phim, trong đó có tác phẩm được đề cử Oscar.

Hiện Apple có giá trị khoảng 4.000 tỷ USD, lợi nhuận hàng năm vượt 100 tỷ USD và hơn 2,5 tỷ thiết bị - từ iPhone, iPad, máy tính đến tai nghe, đồng hồ thông minh - đang được sử dụng trên toàn cầu. Những sản phẩm này đã định hình ngành công nghệ và giải trí, đồng thời giúp Apple trở thành hình mẫu của một tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Những nhân viên gắn bó từ sớm cũng có thể hưởng lợi lớn về tài chính. Năm 1980, khi Apple lên sàn, Wozniak tặng Espinosa 2.000 cổ phiếu theo "Woz Plan". Với giá trị hiện nay, số cổ phiếu này tương đương khoảng 114 triệu USD. Espinosa không tiết lộ thêm chi tiết tài chính.

Tuy vậy, Apple cũng đối mặt những thách thức quen thuộc của các tập đoàn lớn: sức ép từ chính trị, thuế quan, điều tra chống độc quyền và biến động địa chính trị. iPhone đã gần 20 năm tuổi, khiến thị trường kỳ vọng những sản phẩm đột phá mới. Đồng thời, Apple cũng chịu áp lực phải tận dụng làn sóng trí tuệ nhân tạo như các hãng công nghệ khác.

Trước khi trở thành "gã khổng lồ", Apple khởi nguồn từ cộng đồng những người đam mê điện tử ở Thung lũng Silicon. Espinosa, Jobs, Wozniak và nhiều nhân viên đầu tiên đều học tại trường Homestead High School (California). Họ gặp gỡ, trao đổi về máy tính tại Homebrew Computer Club - một nhóm sinh hoạt tại Menlo Park.

Espinosa quen Jobs tại Byte Shop - cửa hàng máy tính ở Mountain View. Tại đây, Jobs thuyết phục ông viết phần mềm cho Apple II bằng ngôn ngữ BASIC, một trong những máy tính cá nhân phổ biến đầu tiên.

"Thời đó thực sự rất thú vị, vì chúng tôi đang xây dựng cả một ngành công nghiệp từ con số 0", ông nói. "Từ cửa hàng máy tính đến phần mềm thương mại, tất cả đều phải tự tạo ra".

Năm 1978, Espinosa tạm rời Apple để học tại Đại học California, Berkeley. Tuy nhiên, ông vẫn làm bán thời gian và thức đêm viết cuốn hướng dẫn sử dụng Apple II dài hơn 200 trang. Đến năm 1981, Jobs thuyết phục ông bỏ học để quay lại làm việc toàn thời gian.

Bốn năm sau, Jobs rời Apple sau cuộc đấu quyền lực với CEO John Sculley. Trong khoảng một thập kỷ tiếp theo, công ty rơi vào khủng hoảng và suy giảm tài chính.

"Apple vẫn giữ khát vọng làm điều lớn lao, vẫn có những giá trị cốt lõi", Greg Joswiak, Giám đốc marketing, nói. "Nhưng cũng có nhiều lúc chúng tôi đi chệch hướng".

Trong giai đoạn đó, Apple liên tục cắt giảm nhân sự. Espinosa cho biết ông được giữ lại phần nào vì chi phí bồi thường thôi việc quá cao do thâm niên dài.

"Tôi từng lo không biết sẽ làm gì, vì không có bằng đại học và chỉ làm ở một công ty", ông nói. "Nhưng rồi tôi nghĩ: mình đã ở đây từ lúc bật đèn, thì cứ ở lại đến khi tắt đèn".

Bước ngoặt đến năm 1997, khi Jobs quay lại. Espinosa cho rằng 20 năm đầu là giai đoạn "tự tin thái quá", còn 30 năm sau - với sự ra đời của iPod và iPhone - mới thực sự định hình ngành điện tử tiêu dùng.

"Ý tưởng có một chiếc máy tính trong nhà, hay mang theo bên mình, hay đeo trên cổ tay - vào thập niên 1970 là điều khó tưởng tượng, thậm chí kỳ lạ", ông nói.

Hiện Espinosa làm việc với hệ điều hành của Apple TV.

Không chỉ Apple thay đổi, Thung lũng Silicon cũng vậy. Theo ông, nhiều công ty hiện nay được xây dựng bởi những người muốn trở thành "Steve Jobs tiếp theo", tìm "Steve Wozniak của riêng mình", gọi vốn và phát triển những mô hình chưa sinh lời.

"Mô hình đó không hướng đến sự ổn định hay lợi ích khách hàng", ông nói. "Phần lớn công nghệ hiện nay chỉ chạy theo "bong bóng" tiếp theo và rút lui trước khi nó vỡ. Đó không phải điều chúng tôi làm".

Theo The New York Times