AI, robot ảnh hưởng tới hơn 40% việc làm và những rủi ro

Phương thức quản lý bằng hồ sơ giấy bộc lộ nhiều hạn chế

Ngày 7/7, tại Diễn đàn Mạng An toàn, vệ sinh lao động ASEAN (ASEAN-OSHNET) lần thứ 13 (AOC-13), các đại biểu đã chia sẻ kinh nghiệm về chuyển đổi số trong công tác an toàn, vệ sinh lao động, đề xuất nhiều sáng kiến hợp tác trong ASEAN giai đoạn 2026-2030.

Ông Nguyễn Khánh Long, Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cho biết chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng đang làm thay đổi môi trường lao động. Những công nghệ như AI (trí tuệ nhân tạo), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, robot hay sản xuất thông minh giúp giảm tiếp xúc với các yếu tố nguy hiểm, nhưng cũng kéo theo nhiều rủi ro mới đòi hỏi cách tiếp cận quản lý hiện đại hơn.

Theo ông Long, Việt Nam hiện quản lý lực lượng lao động khoảng 53,6 triệu người, gần 1 triệu doanh nghiệp cùng khoảng 15 triệu máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động. Trong khi đó, năm 2025 cả nước vẫn ghi nhận 7.004 vụ tai nạn lao động, khiến 658 người tử vong và 1.779 người bị thương nặng.

Thực tế này cho thấy phương thức quản lý bằng hồ sơ giấy, báo cáo định kỳ đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu về tính kịp thời, chính xác và dự báo rủi ro.

Theo ông Long, chuyển đổi số không chỉ là số hóa hồ sơ mà phải thay đổi cách thức quản trị, chuyển từ xử lý sự cố sang phòng ngừa chủ động, từ thanh tra, kiểm tra dàn trải sang thanh tra, kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro. Từ dịch vụ công rời rạc sang hệ sinh thái số kết nối nhà nước - doanh nghiệp - người lao động.

Đại diện Bộ Nội vụ cho biết về chuyển đổi số, Việt Nam bước đầu đạt kết quả tích cực khi cung cấp trực tuyến 23/23 thủ tục hành chính và đang xây dựng 3 cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn đối mặt nhiều thách thức khi dữ liệu còn phân tán, thể chế liên quan đến dữ liệu và AI chưa hoàn thiện, trong khi nguồn lực tài chính, nhân lực kỹ thuật, năng lực ở một số địa phương còn hạn chế.

Ông Long cho rằng xu hướng quản trị mới sẽ dựa trên dữ liệu thời gian thực với sự hỗ trợ của cảm biến, camera thông minh, thiết bị đeo, AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây. Những công nghệ này giúp giám sát môi trường làm việc, nhận diện bất thường, cảnh báo nguy cơ, hỗ trợ thanh tra theo mức độ rủi ro thay vì kiểm tra dàn trải như trước đây.

Từ thực tiễn của Việt Nam, ông Long đề xuất ASEAN-OSHNET đưa chuyển đổi số trở thành ưu tiên hợp tác trong giai đoạn 2026-2030, thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm công nghệ, dữ liệu lớn và tổ chức khảo sát trực tiếp, xây dựng mạng lưới hợp tác chung trong khu vực.

AI đang tác động tới hơn 40% việc làm trên toàn cầu

Ông Silas Sng, đại diện Bộ Nguồn nhân lực Singapore, cho biết nước này đang ứng dụng AI vào công tác an toàn, vệ sinh lao động thông qua hệ thống camera thông minh, máy bay không người lái, ứng dụng theo dõi căng thẳng nhiệt và nền tảng điều tra tai nạn.

Tuy nhiên, Singapore vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong kiểm soát các ngành nghề có nguy cơ cao, xử lý cảnh báo tồn đọng, bảo vệ người lao động trước tình trạng nắng nóng kéo dài. Đại diện Singapore cho rằng đổi mới công nghệ phải luôn gắn với trách nhiệm và lấy con người làm trung tâm.

Tiến sĩ Yuka Ujita, chuyên gia cao cấp của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), nhận định AI và robot đang giúp giảm đáng kể việc tiếp xúc của người lao động với môi trường độc hại nhưng cũng kéo theo những vấn đề mới như áp lực giám sát bằng thuật toán, nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư, ảnh hưởng sức khỏe tâm thần và an ninh mạng.

Tiến sĩ Yuka Ujita kiến nghị các quốc gia cần xây dựng khung pháp lý lấy con người làm trung tâm, bảo đảm AI luôn có sự giám sát của con người và tăng cường đào tạo kỹ năng số cho lực lượng lao động.

Trong khi đó, bà Ana Ercoreca, Tổng Thư ký Hiệp hội Thanh tra Lao động Quốc tế (IALI), cảnh báo AI đang tác động tới hơn 40% việc làm trên toàn cầu. Việc sử dụng thuật toán để giám sát người lao động nếu thiếu cơ chế kiểm soát có thể dẫn đến thiên vị, xâm phạm quyền riêng tư và làm gia tăng các rủi ro về tâm lý.

Vì vậy, bà Ana Ercoreca đề xuất các quốc gia xây dựng hành lang pháp lý minh bạch đối với AI, bảo vệ quyền “ngắt kết nối” trong môi trường số và nâng cao năng lực của hệ thống thanh tra lao động.

Phiên thảo luận cũng ghi nhận nhiều kinh nghiệm từ đại diện các nước Malaysia, Indonesia, Philippines, Campuchia, Myanmar trong xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, số hóa hồ sơ sức khỏe nghề nghiệp, ứng dụng AI, dữ liệu lớn, thực tế ảo… nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, phòng ngừa tai nạn lao động và bảo vệ người lao động.