SME muốn chuyển đổi xanh: Bắt đầu từ đâu khi nguồn lực còn hạn chế?

Sau chuyến tham quan Nhà máy Prime Tiền Phong tại ESG Company Tour 2026 ngày 12/8, ông Nguyễn Thanh Bằng, đại diện Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại Bình Din, xác định việc đầu tiên khi trở về là xây dựng kế hoạch chuyển đổi xanh và đưa các mục tiêu vào KPI để theo dõi.

Doanh nghiệp hiện chưa triển khai ESG toàn diện. Theo ông Bằng, khó khăn lớn là cân bằng giữa chi phí chuyển đổi và hiệu quả kinh doanh. Tuy nhiên, chuyến tham quan giúp ông nhận thấy quá trình này có thể bắt đầu từ con người, môi trường làm việc và những hành động nhỏ, thay vì chờ đến khi có đủ mọi nguồn lực.

Không nhất thiết bắt đầu bằng khoản đầu tư lớn

Đây cũng là vấn đề được nhiều SME quan tâm tại ESG Company Tour 2026 do báo Dân trí tổ chức ngày 12/8 tại Nhà máy Prime Tiền Phong (Phú Thọ). 

Bà Đinh Quỳnh Trang, nhà sáng lập Công ty Nestoria Việt Nam, cho rằng một trong những rào cản là doanh nghiệp thường hình dung ESG như một vấn đề quá lớn, trong khi ưu tiên hàng ngày vẫn là doanh thu, dòng tiền và lợi nhuận.

Theo bà, SME không nhất thiết phải đáp ứng ngay hàng loạt tiêu chí ESG mà có thể lựa chọn những vấn đề gần nhất với hoạt động kinh doanh. Với doanh nghiệp sản xuất, đó có thể là giảm hao hụt nguyên liệu, tối ưu quy trình và giá vốn. Với doanh nghiệp thương mại, dịch vụ, việc cải thiện quản trị, dữ liệu và con người cũng có thể trở thành điểm bắt đầu.

“Doanh nghiệp không nhất thiết phải đủ 20-30 tiêu chí như trong báo cáo ESG, mà chúng ta cần vận hành từ cái nhỏ nhất”, bà Trang nói.

Cách tiếp cận này cũng được thể hiện qua trải nghiệm của một số doanh nghiệp tham dự. Ông Đỗ Kim Cơ, Giám đốc Công ty Sách và Truyền thông Việt Nam, cho biết doanh nghiệp trước đây chưa triển khai ESG. Sau khi tham quan nhà máy và nghe các chuyên gia, doanh nghiệp chia sẻ, ông nhận thấy cần chuẩn bị sớm cho quá trình chuyển đổi, trước hết từ nhận thức của người đứng đầu.

Tại chương trình, đại diện SCG cũng cho rằng chuyển đổi xanh không nhất thiết bắt đầu bằng một thay đổi lớn. Doanh nghiệp có thể đi từ nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm chất thải hoặc ứng dụng công cụ số để cải thiện vận hành.

Với ông Bằng, điều quan trọng sau khi xác định điểm bắt đầu là biến định hướng thành kế hoạch cụ thể. Quá trình chuyển đổi liên quan từ con người, hoạt động kinh doanh, gia công đến tiêu chuẩn, công nghệ và thiết bị, do đó cần triển khai từng bước để không gây xáo trộn hoạt động hiện tại.

Làm từng bước nhưng cần lộ trình rõ ràng

Câu chuyện nguồn lực được ông Kiều Văn Mát, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Sông Đà Cao Cường, đặc biệt lưu ý. Doanh nghiệp của ông đã xây dựng lộ trình chuyển đổi từ thay đổi nguồn năng lượng tại các nhà máy cũ, chuyển phương tiện vận chuyển từ diesel sang điện, sử dụng điện mặt trời đến thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng sinh khối.

Theo ông Mát, với SME, chuyển đổi đồng bộ là thách thức bởi liên quan đến nhiều khâu và cần nguồn lực tài chính. Doanh nghiệp không thể kỳ vọng thực hiện tất cả trong một lần mà phải chia thành từng bước, đồng thời duy trì các giải pháp sau đầu tư.

Ông cho rằng quá trình này cũng cần sự hỗ trợ về cơ chế, chính sách, trong đó có khả năng tiếp cận tín dụng xanh và các chính sách ưu đãi phù hợp.

TS Thái Duy Sâm, Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam, cũng chỉ ra những hạn chế của SME về công nghệ, nhân lực trình độ cao và năng lực quản trị. Theo ông, doanh nghiệp cần xác định mục tiêu và xây dựng lộ trình phát triển bền vững phù hợp với khả năng của mình.

Một trong những việc có thể thực hiện sớm là số hóa dữ liệu và kiểm kê phát thải khí nhà kính. Qua đó, doanh nghiệp có thể nhận diện những điểm chưa tối ưu trong sản xuất, từ thất thoát năng lượng, nguyên liệu đến những hạn chế trong quản lý.

“Việc đầu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa cần làm là số hóa dữ liệu. Có dữ liệu mới minh bạch, mới biết điểm nào cần khắc phục và nâng cao”, ông Sâm nhấn mạnh.

Theo ông, SME cũng khó thực hiện ESG một mình. Nhà nước cần tạo cơ chế và điều kiện tiếp cận nguồn vốn, trong khi doanh nghiệp lớn có thể hỗ trợ công nghệ, đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm.

Việc trực tiếp tham quan Nhà máy Prime Tiền Phong cũng giúp các doanh nghiệp quan sát cách điện mặt trời, nhiên liệu sinh khối, thu hồi nhiệt, công nghệ và kinh tế tuần hoàn được đưa vào hoạt động sản xuất.

Tuy nhiên, với ông Bằng, điều cần mang về không phải là sao chép nguyên một mô hình. Mỗi doanh nghiệp có quy mô, hoạt động và nguồn lực khác nhau nên cần lựa chọn cách triển khai phù hợp.

Sau chuyến đi, doanh nghiệp của ông xác định trước mắt sẽ xây dựng kế hoạch, chia nhỏ mục tiêu và theo dõi bằng KPI. Đây cũng là cách để chuyển đổi xanh từ một định hướng dài hạn thành những công việc cụ thể có thể bắt đầu thực hiện.