Ngành bán dẫn gần 800 tỷ USD, doanh nghiệp Việt có thể tham gia từ đâu?

Sáng 10/10, tại Diễn đàn “Go Global Bắc Ninh 2026” với chủ đề “Nâng cao năng lực - Kết nối chuỗi - Phát triển thị trường”, bà Nguyễn Thị Bích Yến, Chủ tịch VSAP Lab, IEEE Fellow, chia sẻ về cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Sự kiện do báo Dân trí, Sở Công Thương TP Bắc Ninh và Hiệp hội Sản xuất công nghiệp TP Bắc Ninh phối hợp tổ chức, dưới sự chỉ đạo của UBND TP Bắc Ninh, thuộc chuỗi hoạt động của Diễn đàn ESG Việt Nam 2026.

Trong tham luận “Từ nhà sản xuất Việt Nam đến chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu”, bà Yến đặt ra câu hỏi: Doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng năng lực gì để được các tập đoàn quốc tế lựa chọn và duy trì hợp tác lâu dài?

Cơ hội không chỉ nằm ở việc sản xuất chip

Theo số liệu của Tổ chức Thống kê Thương mại Bán dẫn Thế giới (WSTS), doanh thu bán dẫn toàn cầu năm 2025 đạt 795,6 tỷ USD, tăng 26,2% so với năm trước. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), phương tiện tự lái và các công nghệ mới đang thúc đẩy nhu cầu đối với ngành công nghiệp này.

Bà Yến cho rằng thị trường mở rộng tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, tham gia chuỗi giá trị bán dẫn không đồng nghĩa với việc phải tự thiết kế chip hoặc đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất chip, vốn đòi hỏi nguồn lực tài chính, công nghệ và nhân lực lớn.

Theo bà, để vận hành một nhà máy bán dẫn cần mạng lưới cung ứng rộng lớn, từ vật liệu, linh kiện, thiết bị đến các dịch vụ kỹ thuật. Đây là những lĩnh vực doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia dựa trên năng lực sẵn có, trước khi từng bước mở rộng sang các công đoạn có giá trị cao hơn.

Cụ thể, doanh nghiệp cơ khí có thể sản xuất đồ gá, chi tiết chính xác và cung cấp dịch vụ bảo trì thiết bị. Doanh nghiệp tự động hóa có thể phát triển hệ thống kiểm tra bằng hình ảnh, phần mềm quản lý sản xuất và tích hợp dữ liệu. Trong khi đó, các doanh nghiệp điện tử có thể từng bước chuyển từ lắp ráp sang kiểm thử, phân tích lỗi và tham gia thiết kế sản phẩm.

Bà Yến cũng đề cập đến cơ hội từ công nghệ đóng gói tiên tiến, khi nhiều chip và linh kiện được tích hợp trong cùng một hệ thống. Sự phát triển của công nghệ này mở ra nhu cầu về vật liệu tản nhiệt, thiết kế đóng gói, đo kiểm và tối ưu quy trình sản xuất.

Tại Bắc Ninh, dự án của Amkor với tổng vốn cam kết 1,6 tỷ USD cho hai giai đoạn đầu là ví dụ về sự hiện diện của hoạt động đầu tư đóng gói, kiểm thử bán dẫn. Theo bà, đây là một điểm tựa để địa phương phát triển hệ sinh thái cung ứng, dịch vụ kỹ thuật và nhân lực liên quan.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lựa chọn đúng sản phẩm, công đoạn có thế mạnh, xác định rõ khách hàng mục tiêu và những tiêu chuẩn phải đáp ứng, thay vì đầu tư dàn trải.

“Việt Nam không cần phải làm tất cả. Chúng ta cần chọn đúng mắt xích và làm thật tốt”, bà Yến nhấn mạnh.

Muốn được lựa chọn phải chứng minh năng lực

Theo Chủ tịch VSAP Lab, khách hàng quốc tế lựa chọn đối tác khi tin tưởng vào năng lực kỹ thuật, chất lượng sản phẩm và khả năng thực hiện cam kết. Niềm tin đó không chỉ được xây dựng từ một sản phẩm mẫu mà phải chứng minh bằng kết quả ổn định qua nhiều lần sản xuất, giao hàng.

Doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng cần đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc, quản lý thay đổi trong sản xuất, giao hàng đúng hạn và bảo mật thông tin. Bên cạnh đó là năng lực tài chính, đội ngũ kỹ sư và khả năng xử lý những vấn đề kỹ thuật phát sinh trong quá trình hợp tác.

Bà Yến nhấn mạnh doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ mà cần nâng cao năng lực kỹ thuật, làm chủ quy trình và cải thiện năng suất. Đây là cơ sở để đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của khách hàng quốc tế.

Theo lộ trình được bà đề xuất, doanh nghiệp nên bắt đầu từ một sản phẩm, một khách hàng mục tiêu và một bộ tiêu chí nghiệm thu cụ thể. Sau khi làm mẫu và đo kiểm, doanh nghiệp cần trải qua quá trình chạy thử, đánh giá qua nhiều lô sản xuất, xử lý lỗi và hoàn thiện quy trình trước khi tiến tới cung ứng thường xuyên.

Đối với Bắc Ninh, bà Yến đề xuất xây dựng chương trình phát triển năng lực nhà cung ứng trong 5 năm, giai đoạn 2027-2031, với sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp trong nước, trường đại học và viện nghiên cứu.

Theo đó, địa phương cần xây dựng bản đồ nhu cầu mua hàng của doanh nghiệp FDI và năng lực nhà cung ứng nội địa, tổ chức các chương trình phát triển nhà cung ứng, hỗ trợ đo kiểm, đào tạo kỹ sư và triển khai những dự án thử nghiệm cùng khách hàng.

Khép lại tham luận, bà Yến mong muốn trong những năm tới, nhiều doanh nghiệp Việt Nam sẽ được khách hàng quốc tế tin tưởng giao những công việc khó hơn, có giá trị cao hơn và có khả năng cùng phát triển sản phẩm.

Theo bà, để đạt được điều đó, doanh nghiệp cần chọn đúng lĩnh vực có thế mạnh, kiên trì phát triển mẫu thử, làm chủ quy trình và chứng minh năng lực sản xuất ổn định, từ đó từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.