Australia tặng 3 giờ điện 0 đồng mỗi ngày: Người dân có thực sự tiết kiệm?

Nghịch lý thừa điện sạch giữa ban ngày

Thay vì lo lắng hóa đơn năng lượng tăng vọt, hàng triệu gia đình tại Australia đang đón nhận một chính sách sử dụng điện miễn phí 3 tiếng mỗi ngày. Đáng chú ý, người đi thuê nhà hay cư dân sống tại các căn hộ chung cư, dù không sở hữu bất kỳ tấm pin năng lượng nào, vẫn có cơ hội nhận ưu đãi này.

Chính sách điện 0 đồng bắt nguồn từ một thực tế Australia đang bùng nổ điện mặt trời áp mái. Theo ông Patrick McDonnell, Chủ tịch kiêm CEO tổ chức PennFuture, hơn 1/3 số hộ gia đình tại quốc gia này đã lắp đặt hệ thống pin mặt trời trên mái nhà. Chi phí lắp đặt tại đây chưa tới 1.000 USD/kW, chỉ bằng 1/3 so với tại Mỹ.

Nguồn cung khổng lồ tạo ra sản lượng điện vượt xa nhu cầu lưới điện vào buổi trưa. Tại bang South Australia, giá bán buôn điện trên thị trường thậm chí thường xuyên rơi xuống mức âm vào những ngày trời nắng gắt. Thay vì cắt giảm sản lượng gây lãng phí, cơ quan quản lý chọn cách đưa lượng điện dư thừa này đến thẳng tay người tiêu dùng.

Theo thông tin từ Cổng thông tin Năng lượng Chính phủ Australia (Energy.gov.au), chương trình Solar Sharer Offer (SSO) được áp dụng tại bang New South Wales, South Australia và khu vực Đông Nam Queensland. Người tham gia được miễn phí tối đa 24 kWh điện mỗi ngày trong khung giờ từ 11h-14h (riêng South Australia từ 12h-15h).

Gần đây, bang Victoria cũng triển khai chương trình tương tự mang tên Midday Power Saver. Theo Yahoo News, chính sách này mở rộng cơ hội cho toàn bộ 2,6 triệu hộ gia đình trong bang. Điều kiện bắt buộc duy nhất là hộ dân phải lắp công tơ điện thông minh (smart meter) để ghi nhận lượng điện tiêu thụ theo thời gian thực. Hiện khoảng 60% hộ gia đình Australia đã trang bị thiết bị này, hướng tới mục tiêu phủ sóng 100% vào năm 2030.

Ai kiếm được tiền, ai nên đứng ngoài?

Mục tiêu lớn nhất của chương trình là san sẻ áp lực chi phí sinh hoạt, đồng thời khuyến khích người dân dịch chuyển thói quen bật các thiết bị ngốn điện sang ban ngày để giảm tải cho lưới điện vào ban đêm.

Theo tính toán từ chính quyền bang Victoria, những hộ gia đình chủ động chuyển từ 5-30% nhu cầu sử dụng điện sang khung giờ trưa có thể tiết kiệm khoảng 149-428 AUD (tương đương 2,65-7,62 triệu đồng) mỗi năm. Mức hưởng lợi rõ rệt nhất thuộc về các chủ sở hữu xe điện. Cụ thể, nếu sạc xe vào khung giờ miễn phí thay vì ban đêm, mức tiết kiệm có thể đạt từ 674-1.102 AUD (khoảng 12-19,62 triệu đồng) mỗi năm.

Tuy nhiên, gói ưu đãi này không dành cho số đông sinh hoạt theo khung giờ cố định. Chia sẻ trên Yahoo News, bà Louisa Kinnear, Giám đốc điều hành Hội đồng Năng lượng Australia, cảnh báo: "Khách hàng chỉ được hưởng lợi nếu có thể chuyển nhu cầu sử dụng điện từ các khung giờ cao điểm sang giữa ngày. Những người không thể điều chỉnh thời điểm sử dụng điện không nên đăng ký gói ưu đãi mới".

Cẩn trọng "bẫy" giá điện giờ cao điểm

Dù mang mác miễn phí, gói điện này đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ giới chuyên môn. Phân tích trên tờ The Guardian cho thấy, để bù đắp cho 3 giờ điện 0 đồng, các công ty bán lẻ điện thường đẩy phí dịch vụ cố định và giá điện giờ cao điểm lên rất cao.

Ông Gavin Gilchrist, quản lý dự án tại tổ chức Inner West Community Energy, đã tiến hành so sánh biểu giá của các nhà bán lẻ điện lớn trên hệ thống Energy Made Easy. Kết quả cho thấy tại một số khu vực ở Sydney, phí cung cấp điện hằng ngày của gói Solar Sharer lên tới 1,76 AUD (khoảng 31.000 đồng), trong khi gói tiêu chuẩn của cùng doanh nghiệp chỉ ở mức 0,95 AUD (gần 17.000 đồng).

Tương tự, giá điện ngoài khung giờ miễn phí chạm ngưỡng 0,64 AUD/kWh (khoảng 11.000 đồng), gần gấp đôi mức 0,33 AUD/kWh của các gói thông thường. Với sự chênh lệch này, những gia đình vắng nhà cả ngày, đi làm công sở và chỉ sử dụng thiết bị điện vào buổi tối sẽ phải gánh hóa đơn đắt đỏ hơn đáng kể.

Bà Heidi Lee Douglas, Giám đốc điều hành tổ chức Solar Citizens, nhìn nhận trên The Guardian rằng nhiều người tiêu dùng kỳ vọng được hưởng lợi nhưng thực tế lại không nhận được giá trị như mong muốn. Các chuyên gia năng lượng khuyến cáo người dân cần soi kỹ thói quen sinh hoạt và bảng chi tiết giá điện ngoài giờ trước khi quyết định đặt bút ký hợp đồng chuyển đổi gói cước.