Sinh viên Y phát ngôn phản cảm: Dạy y đức không phải chỉ qua vài tiết học

Dạy sinh viên biết “đau” trước khi tiêm người bệnh

Theo GS.TS.BS Đặng Vạn Phước, Hiệu trưởng danh dự Trường Đại học Khoa học Sức khỏe (Đại học Quốc gia TPHCM), hiện nay tất cả các trường đào tạo khối ngành khoa học sức khỏe đều có chương trình giáo dục y đức. Tuy nhiên, nếu chỉ coi y đức như một học phần thì chưa đủ.

"Y đức không phải là lên lớp học vài tiết rồi kiểm tra, trả bài. Giảng viên tất cả các bộ môn phải giúp sinh viên thấm được vai trò và trách nhiệm của người thầy thuốc - một nghề mà chuyên môn luôn đi cùng đạo đức vì liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người", GS Đặng Vạn Phước nhấn mạnh.

Theo ông, nếu việc dạy y đức chỉ giao cho những người chuyên phụ trách môn học này thì chưa đủ. Nguyên nhân vì chính họ cũng chưa chắc đã có nhiều cơ hội tiếp xúc với người bệnh bằng các giảng viên lâm sàng.

"Y đức phải được dạy xuyên suốt, song hành với đào tạo chuyên môn, thông qua từng tình huống, từng câu chuyện thực tế của những người đi trước. Y đức chứ không chỉ dừng lại ở những tiết học khô khan để sinh viên học thuộc lòng rồi trả bài", ông chia sẻ.

Theo GS Phước, sinh viên ngay từ buổi học giải phẫu đầu tiên, khi đứng trước thi hài của những người hiến xác cho y học phải biết trân trọng từng phần cơ thể đã được hiến tặng.

Với sinh viên điều dưỡng, hộ sinh hay các ngành khoa học sức khỏe khác, khi thực hành tiêm, lấy ven trên ma nơ canh, giảng viên cũng phải hướng dẫn như đang chăm sóc một người bệnh thật.

"Thời chúng tôi đi học, trước khi được tiếp xúc với người bệnh, sinh viên phải vượt qua các bài kiểm tra. Chúng tôi còn thực hành lấy ven cho chính bạn học của mình để biết thao tác có làm người khác đau hay không. Qua đó, các em hiểu rằng chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến người bệnh đau đớn, khó chịu. Ý thức nghề nghiệp phải được hình thành từ những điều rất nhỏ như vậy", Hiệu trưởng danh dự Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, tâm sự.

Theo GS Đặng Vạn Phước, bên cạnh việc đào tạo của nhà trường và bệnh viện, các cơ quan quản lý cũng cần nghiên cứu xây dựng những quy tắc ứng xử phù hợp đối với người hành nghề y trên không gian mạng. Việc áp dụng quy tắc ứng xử nhằm bảo đảm mọi phát ngôn đều chuẩn mực và có trách nhiệm.

Phát ngôn ngoài giờ học vẫn có thể làm suy giảm niềm tin của người bệnh

TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Trưởng Bộ môn Y đức - Xã hội học - Chăm sóc giảm nhẹ, Trường Y (Đại học Y Dược TPHCM), cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số, các trường y cần đưa nhiều tình huống thực tế trên mạng xã hội vào bài giảng, thảo luận và lượng giá tính chuyên nghiệp của sinh viên.

Đồng thời, đội ngũ giảng viên, từ giảng đường đến bệnh viện, cũng phải trở thành những hình mẫu để sinh viên quan sát và học tập. Để đào tạo y đức cho sinh viên cần giúp các em hình thành năng lực nhận diện tình huống, tự kiểm soát hành vi và chịu trách nhiệm về lời nói của mình..

"Một phát ngôn đăng trên mạng xã hội ngoài giờ học vẫn có thể ảnh hưởng đến danh dự của người khác, xâm phạm nguyên tắc bảo mật thông tin hoặc làm suy giảm niềm tin của người bệnh đối với người hành nghề y", TS Nghĩa phân tích.

Ông cho biết, tại Đại học Y Dược TPHCM, y đức và tính chuyên nghiệp là một trong những chuẩn đầu ra quan trọng và được lồng ghép xuyên suốt chương trình đào tạo.

Ngoài các học phần chuyên biệt, sinh viên còn được học thông qua thảo luận tình huống, đóng vai, mô phỏng và thực hành lâm sàng dưới sự hướng dẫn của giảng viên. Trong quá trình này, giảng viên trực tiếp quan sát, phản hồi và lượng giá các tiêu chí như thái độ với người bệnh, khả năng thấu cảm, giao tiếp, bảo mật thông tin, tinh thần trách nhiệm, tính trung thực, hợp tác và khả năng tiếp nhận phản hồi.

"Việc rèn luyện phải được lặp đi lặp lại trong nhiều bối cảnh khác nhau để dần hình thành thói quen và bản lĩnh nghề nghiệp", ông nhấn mạnh.

TS Nghĩa cũng cho rằng hành vi trên mạng xã hội là một biểu hiện của phẩm chất cá nhân và trong nhiều trường hợp còn phản ánh tính chuyên nghiệp của sinh viên ngành Y. Tuy nhiên, việc đánh giá không nên chỉ dựa vào áp lực dư luận mà phải căn cứ trên nội dung, bối cảnh, mức độ ảnh hưởng và các thông tin đã được xác minh.

Theo ông, khi sinh viên có hành vi hoặc phát ngôn ảnh hưởng đến hình ảnh người thầy thuốc hoặc uy tín của nhà trường, sự việc cần được xác minh đầy đủ. Bên cạnh đó, sinh viên phải được giải trình trước khi xem xét toàn diện tính chất, hậu quả và thái độ sau vi phạm.

"Mục tiêu cuối cùng của việc xử lý vẫn là giáo dục, giúp sinh viên nhận ra sai sót, chịu trách nhiệm, khắc phục hậu quả và có cơ hội sửa đổi. Tuy nhiên, tính nhân văn không đồng nghĩa với việc xóa nhòa chuẩn mực. Nghề y gắn với sức khỏe, tính mạng và niềm tin của xã hội nên những giới hạn căn bản về tôn trọng con người và nguyên tắc không gây hại luôn phải được giữ vững", ông nói.

Trường y chấm cả cách ứng xử với người bệnh

Đồng quan điểm, PGS.TS.BS Lê Đình Tùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, cho rằng việc tuân thủ quy chế hay các quy định của ngành mới chỉ là điều kiện cần. Mục tiêu lớn hơn là xây dựng tính chuyên nghiệp và y đức cho sinh viên ngay từ ngày đầu nhập học.

Theo ông, trước đây các trường y có học phần riêng về đạo đức y học. Tuy nhiên, hiện chương trình đào tạo đã chuyển sang cách tiếp cận dựa trên năng lực và chuẩn đầu ra, trong đó phát triển tính chuyên nghiệp và cá nhân được xác định là năng lực cốt lõi của người học.

"Tính chuyên nghiệp rộng hơn rất nhiều so với đạo đức nghề nghiệp. Người học không chỉ phải tuân thủ quy định của ngành mà còn phải trung thực trong học thuật, trung thực với người bệnh, trung thực khi xảy ra sai sót chuyên môn; đồng thời có kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, phối hợp liên ngành và hợp tác hiệu quả trong môi trường chăm sóc sức khỏe", ông phân tích.

Ngay từ tuần sinh hoạt công dân đầu khóa, sinh viên đã được định hướng về vai trò, trách nhiệm của người thầy thuốc, trách nhiệm xã hội và ý thức công dân.

Trong suốt quá trình học, các kỹ năng giao tiếp với người bệnh, thân nhân, đồng nghiệp và cộng đồng - bao gồm cả giao tiếp trên môi trường số - đều được tích hợp vào từng học phần.

"Tất cả những nội dung này đều được cụ thể hóa thành các năng lực, hành vi và thái độ mà sinh viên bắt buộc phải đạt được trong quá trình đào tạo. Sinh viên y không chỉ được đánh giá bằng kết quả thi mà còn được theo dõi trong suốt quá trình học", PGS Tùng nói.

Theo ông, giảng viên trực tiếp quan sát cách sinh viên hỏi bệnh, giao tiếp với người bệnh, xử lý các tình huống lâm sàng, từ đó đưa ra phản hồi để điều chỉnh.

Các tiêu chí như sự tôn trọng người bệnh, khả năng đồng cảm, kỹ năng giao tiếp và thái độ ứng xử đều là nội dung bắt buộc trong đánh giá.

Đặc biệt, sinh viên còn được đào tạo cách ứng xử với các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật, người mắc bệnh tâm thần hay đồng bào dân tộc thiểu số. Theo ông, đây không phải những bài học lý thuyết tách biệt mà được rèn luyện ngay trong từng hoạt động chuyên môn.

N.L.