Cấm hội phụ huynh thu tiền hộ nhà trường: Cần chấm dứt cả "thỏa thuận ngầm"

Ban đại diện cha mẹ học sinh (còn gọi là hội phụ huynh) không được đứng ra thu hộ các khoản thu của nhà trường, đồng thời không được tiếp nhận, quản lý các khoản tài trợ dành cho cơ sở giáo dục.

Đề xuất này được đưa ra tại dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh và phối hợp giáo dục giữa gia đình với cơ sở giáo dục, đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) lấy ý kiến.

Dự thảo được xây dựng để thay thế Thông tư 55/2011 sau gần 15 năm thực hiện, bổ sung nhiều quy định nhằm minh bạch hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, nhất là trong quản lý các khoản thu, chi.

Trao đổi với phóng viên Dân trí ngày 24/7, luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TPHCM, cho rằng đề xuất không cho Ban đại diện cha mẹ học sinh thu hộ các khoản thu của nhà trường là cần thiết và phù hợp với yêu cầu minh bạch tài chính trong giáo dục.

Theo ông Hoàng Hà, thực tế Thông tư 55/2011 hiện hành không cho phép Ban đại diện cha mẹ học sinh tùy ý thu tiền, dù vậy bất cập lâu nay nằm ở cách thực hiện.

“Một số khoản thực chất phục vụ hoạt động của nhà trường nhưng lại được chuyển cho giáo viên chủ nhiệm, Trưởng Ban đại diện hoặc một phụ huynh đứng ra vận động và thu tiền. Cách làm này khiến trách nhiệm giữa các bên không còn được phân định rõ ràng”, ông Hà nói.

Khi phụ huynh phản ứng, theo vị luật sư, nhà trường có thể cho rằng đó là khoản do Ban đại diện tự thỏa thuận, trong khi Ban đại diện lại cho rằng việc thu xuất phát từ nhu cầu của lớp hoặc đề nghị của nhà trường.

Do đó, dự thảo mới xử lý trực tiếp khoảng trống này bằng việc xác định Ban đại diện không được thu các khoản thu của nhà trường, đồng thời không được tiếp nhận, quản lý khoản tài trợ dành cho cơ sở giáo dục.

Khoản hỗ trợ dành cho Ban đại diện phải hoàn toàn tự nguyện, không có mức bình quân hoặc mức tối thiểu và không được gắn với việc học tập, khen thưởng hay bất kỳ quyền lợi nào của học sinh.

Về pháp lý, luật sư Hoàng Hà cho biết, quy định như dự thảo giúp tách bạch ba dòng tiền. Thứ nhất, khoản thu của nhà trường phải do nhà trường trực tiếp thông báo, thu và chịu trách nhiệm.

Thứ hai, khoản tài trợ cho cơ sở giáo dục phải thực hiện theo quy trình vận động, tiếp nhận, quản lý và công khai quy định tại Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT quy định về tài trợ cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.

Thứ ba, khoản hỗ trợ Ban đại diện cha mẹ học sinh chỉ được sử dụng cho chính hoạt động của ban, không thể trở thành nguồn kinh phí thay thế nghĩa vụ của nhà trường hoặc ngân sách Nhà nước.

“Sự tách bạch này giúp phụ huynh biết rõ ai là người thu, căn cứ thu là gì, tiền được quản lý và sử dụng ra sao. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng dễ xác định trách nhiệm khi có sai phạm”, ông Hà nêu.

Tuy nhiên, để quy định thực sự khắc phục tình trạng "lạm thu", vị luật sư cho rằng cần nghiêm cấm cả việc nhà trường nhờ hoặc ngầm để Ban đại diện cha mẹ học sinh thu hộ. Đồng thời phải quy định rõ trách nhiệm của hiệu trưởng, cơ chế công khai từng khoản thu, chứng từ thu chi và kênh phản ánh an toàn cho phụ huynh.

“Nếu chỉ thay tên “quỹ lớp” bằng “khoản hỗ trợ tự nguyện” nhưng cách vận động và gây áp lực vẫn giữ nguyên thì mục tiêu minh bạch sẽ khó đạt được”, luật sư Hoàng Hà bày tỏ lo ngại.

Trao đổi thêm về vấn đề trên, GS.TS Đặng Thị Thanh Huyền, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học Quản lý giáo dục (Học viện Quản lý giáo dục), cho rằng trên thực tế vẫn tồn tại tâm lý "nể nang", khiến Ban đại diện cha mẹ học sinh ở nhiều lớp đứng ra thu hộ các khoản đóng góp của lớp hoặc của nhà trường.

Theo bà Huyền, quy định cấm Ban đại diện cha mẹ học sinh thu hộ các khoản của nhà trường sẽ giúp ban trở về đúng vai trò là cầu nối giữa gia đình và nhà trường, tập trung phản ánh ý kiến của phụ huynh và phối hợp giáo dục học sinh, thay vì tham gia vào các hoạt động thu - chi tài chính.

GS.TS Đặng Thị Thanh Huyền cho rằng khi chức năng, nhiệm vụ của nhà trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh được phân định rõ, mỗi bên sẽ thực hiện đúng trách nhiệm của mình, hạn chế tình trạng "nể nang" hoặc làm thay công việc của nhau.

Đồng thời, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên và xử lý nghiêm các trường hợp lách quy định để bảo đảm quy định được thực hiện thực chất.