Có ngôi làng mang tên Hội An ở miền sơn cước

Làng Hội An, một ngôi làng cổ kính với hơn 150 năm lịch sử, tọa lạc tại xã Tiên Châu, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Sơn Cẩm Hà, thành phố Đà Nẵng) còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo, đặc biệt là ngôi đình làng và hàng chục ngôi nhà cổ mang đậm dấu ấn thời gian.

Theo lời kể của những người cao niên, tên gọi làng Hội An đã có từ thuở các bậc tiền nhân đến khai hoang lập làng. Dù không ai khẳng định mối liên hệ với phố cổ Hội An, nhưng ngôi làng này cũng sở hữu hàng chục ngôi nhà cổ, minh chứng cho hành trình mở cõi của cha ông.

Bà Bùi Thị Huấn, Trưởng thôn Hội An, cho biết làng đã có tên Hội An cách đây hơn 150 năm và hiện còn 38 ngôi nhà cổ 150-200 năm tuổi, với kiến trúc mái ngói âm dương cổ kính, tương tự kiến trúc nhà ở phố cổ Hội An. Nhiều ngôi nhà được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành nơi thờ cúng tổ tiên.

Một trong số đó là ngôi nhà cổ của bà Nguyễn Thị Loan (80 tuổi), được làm bằng gỗ mít và vẫn còn nguyên vẹn, là nơi thờ tự của gia đình. Bà Loan chia sẻ: "Khi tôi về đây làm dâu đã có ngôi nhà này rồi. Từ đó đến nay nhà vẫn như thế, hiện là nơi thờ tự của gia đình".

Ông Trần Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Cẩm Hà, cho biết làng Hội An gắn liền với tên tuổi Phó bảng Nguyễn Đình Tựu (1828-1888). Sau khi làm quan, ông Nguyễn Đình Tựu đã về vùng bán sơn địa này dạy học và huy động nhân dân xây dựng đình làng để tri ân các bậc tiền nhân.

Đình Hội An được xây dựng khoảng năm 1870, dưới sự chỉ đạo của ông Nguyễn Đình Dương, Chánh tổng Tổng Tiên Quý, huyện Hà Đông, phủ Tam Kỳ. Sau hơn 2 năm thi công, ngôi đình hoàn thiện với 5 hạng mục kiến trúc ban đầu, bao gồm nhà Tự (đình chính), nhà kho, nhà hội họp, nhà Thủ hộ và sau này thêm nhà thờ Bà Tư. Phía trước đình chính có bức bình phong bằng đá núi và vữa vôi, đắp nổi chữ “Phước” lớn bằng sành sứ.

Khuôn viên đình được xây tường kiên cố bằng đá và vữa vôi, với cổng vào từ hướng Đông, khắc đôi câu liễn ý nghĩa và ba chữ “Tiên Hội Môn” phía trên.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, đình làng Hội An hiện chỉ còn lại 2 kiến trúc chính là ngôi nhà Tự và nhà kho. Hàng năm, dân làng tổ chức lễ rước sắc và cúng tế vào dịp lễ Kỳ Yên (tháng 6 âm lịch) để cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Đình làng Hội An không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng của cư dân Tiên Phước xưa mà còn thể hiện lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân. Nhận thức được giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều biện pháp bảo vệ, trùng tu di tích, khôi phục các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Ngày 21/7/2014, UBND tỉnh Quảng Nam cũ đã công nhận đình làng Hội An là di tích văn hóa - lịch sử, khẳng định tầm quan trọng của ngôi đình trong việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.