Căn biệt thự 400m2 của đại gia buôn vàng nức tiếng một thời ở phố cổ Hà Nội

Giữa khu phố cổ Hà Nội đông đúc, nằm sâu trong một con ngõ nhỏ trên phố Đinh Liệt có căn biệt thự sân vườn rộng 400m2 của gia đình cụ Phạm Văn Thanh, chủ hiệu vàng Sư Tử.

Những năm 1940, gia đình cụ Thanh nổi danh với nghề lọc vàng. Hiệu vàng Sư Tử của cụ từng là cái tên nhiều tay buôn vàng nổi tiếng đất Bắc nhắc tới.

Phía sau cánh cổng, căn biệt thự phủ kín cây xanh, không gian yên tĩnh, tách biệt hẳn với nhịp phố phường náo nhiệt bên ngoài.

Thấy khách ghé thăm, ông Phạm Ngọc Giao (SN 1941), con trai trưởng của cụ Phạm Văn Thanh, đon đả ra đón. Ông là chủ nhân đời thứ 3 của căn nhà.

Vừa dẫn khách đi tham quan, ông Giao vừa kể về cơ ngơi mà cha mẹ mình từng gây dựng. Để có khu nhà rộng rãi giữa phố cổ, gia đình cụ Thanh đã phải bán 3 căn nhà ở phố Hàng Bạc, Hàng Bè và Hàng Vôi mới mua được.

Bán 3 căn nhà để mua mảnh đất gần 700m2

Theo lời ông Giao, gia đình ông vốn ở làng Châu Khê (Bình Giang, Hải Dương), nơi nổi tiếng với nghề làm vàng bạc truyền thống. Khi lên Hà Nội lập nghiệp, cha mẹ ông mang theo nghề tổ, bắt đầu gây dựng hiệu vàng mang tên Sư Tử.

Từ những lá vàng được chế tác đẹp, độc đáo, hiệu vàng dần tạo dựng tiếng tăm trên phố cổ. Có thời điểm, mỗi năm gia đình bán ra thị trường hàng trăm lạng vàng, cung cấp cho các nhà buôn trong thành phố.

"Hồi đấy cửa hàng buôn bán được, bố mẹ tôi phải thuê thêm 10 người dân đến đóng gói vàng", ông Giao kể.

Công việc làm ăn phát đạt giúp cha mẹ ông Giao nhanh chóng gây dựng cơ nghiệp. Chỉ trong 3 năm, từ 1942 đến 1944, ông bà lần lượt mua 3 căn nhà rộng hàng trăm mét vuông, nằm trên các phố Hàng Bạc, Hàng Vôi và Hàng Bè.

Nét Việt nổi bật nhất của công trình nằm ở hệ thống mái ngói với những đầu đao uốn cong vút.

Năm 1945, cha mẹ ông Giao quyết định bán cả 3 căn nhà để dồn tiền mua và xây dựng một khu nhà vườn rộng gần 700m2, hiện nằm sâu trong ngõ số 6 phố Đinh Liệt.

"Sau khi mua lại, cha mẹ tôi thuê kiến trúc sư Phạm Khắc Hệ thiết kế và cải tạo toàn bộ công trình", ông Giao cho hay.

Căn nhà mất 2 năm thi công xây dựng, được thiết kế 3 tầng, rộng 336m2, hơn 20 phòng, mang phong cách kiến trúc Pháp kết hợp với những đường nét đặc trưng của đình làng Việt cổ. Ở mỗi góc mái, hình rồng, mây cách điệu mềm mại, tạo cảm giác như đang bay lượn. 

Theo ông Giao, ban đầu mái nhà lợp bằng ngói Marseille của Pháp. Về sau, gia đình thay bằng ngói Hưng Ký có từ đầu thế kỷ 20, qua nhiều năm, những viên ngói vẫn giữ màu đỏ tươi.

Các họa tiết trang trí trong nhà cũng được gia đình lựa chọn với những ý nghĩa riêng. Chữ “Phúc”, chữ “Thọ” xuất hiện đan xen trên cửa phòng, cửa sổ và các mảng tường, gửi gắm mong ước về cuộc sống hạnh phúc, sức khỏe và trường thọ cho các thế hệ trong gia đình.

Không gian thờ Mẫu nằm ngay cạnh 9 giếng trời.

Đặc biệt, căn nhà có tới 9 giếng trời. Theo ông Giao, hệ thống 9 giếng trời được tính toán ngay từ khi công trình xây dựng, gắn với quan niệm về sự hài hòa âm - dương. Các khoảng thông tầng vừa tạo sự kết nối giữa không gian bên trong và bên ngoài, vừa đưa ánh sáng, không khí vào sâu trong căn nhà.

Một phần không gian đặc biệt khác được gia đình gìn giữ qua nhiều thế hệ là nơi thờ Mẫu. Ông Giao cho biết bà nội ông theo đạo Mẫu nên không gian này được duy trì trong căn nhà.

"Hiện nay căn phòng thờ Mẫu này là nơi chị gái tôi vẽ tranh mỗi ngày", ông Giao nói.

Kỷ vật giá 10 cây vàng và câu đối tuổi đời hàng trăm năm

Không chỉ gây ấn tượng bởi kiến trúc, căn nhà còn lưu giữ nhiều kỷ vật có giá trị cả về vật chất lẫn tinh thần, được các thế hệ trong gia đình ông Giao gìn giữ qua nhiều năm.

Một trong những hiện vật ông Giao giới thiệu kỹ là bộ bàn ghế cổ đặt trong phòng đọc sách. Theo ông, bộ bàn ghế mang phong cách Louis XIV, được làm khoảng năm 1935.

"Thời điểm đó, giá trị của bộ bàn ghế tương đương khoảng 10 cây vàng", ông Giao nói.

Ngay cạnh phòng đọc sách là căn phòng từng được cha mẹ ông Giao sử dụng. Sau khi ông bà qua đời, gia đình giữ nguyên không gian này và chuyển thành phòng thờ. Nổi bật trong phòng thờ là những bộ câu đối cổ truyền lại qua nhiều thế hệ.

Ông Giao cho biết một bộ câu đối chữ Hán cổ được ông nội ông mang từ Huế ra Hà Nội vào khoảng những năm 1890. Gia đình lưu truyền cách hiểu về nội dung câu đối như một lời cầu chúc: Sau những bão táp, tiếng đàn trở nên dịu êm; khi gió lành thổi đến, cuộc đời cũng trở nên tốt đẹp hơn.

Ngoài bộ câu đối này, trong nhà còn một bộ câu đối khác có tuổi đời 100 năm, từng được treo tại căn nhà cũ của gia đình, sau đó mới đưa về căn biệt thự ở phố Đinh Liệt để tiếp tục gìn giữ.

Ngoài ra, tại ban thờ mẫu của gia đình có tấm hoành phi bằng gỗ tuổi đời cũng hơn 100, ông Giao nhớ ngày gia đình đi ly tán, trộm đột nhập vào cưa phần cổ con hạc điêu khắc trên đó vì cho rằng nhà ông giấu vàng bên trong, dấu tích ấy ngày nay vẫn còn. 

Bộ câu đối có tuổi đời hàng trăm năm của gia đình ông Giao.

Không chỉ xây biệt thự, cha mẹ ông Giao còn dành một phần diện tích để làm vườn, với tỷ lệ 1:1 so với ngôi nhà.

“Nhà cao bao nhiêu (chiều đứng) thì diện tích sân vườn phía trước tương ứng bấy nhiêu. Đây là tỷ lệ lý tưởng trong phong thủy”, ông Giao cho hay.

Dẫn khách đi quanh khu vườn, ông Giao lần lượt giới thiệu những cây đã gắn bó với gia đình hàng chục năm. Cây hồng xiêm mang từ Xuân Đỉnh có tuổi đời hơn 70 năm, hay cây bơ hơn 60 năm tuổi... do chính tay mẹ ông trồng.

Lối đi trong vườn được thiết kế hình bán nguyệt, bên trong có tiểu đảo và một chiếc giếng cổ. Khi cha mẹ ông Giao mua khu đất năm 1945, chiếc giếng đã tồn tại. Miệng giếng rộng khoảng 70-80cm, nước trong, mát và từng là nguồn nước sinh hoạt của người dân xung quanh mỗi khi khu phố mất nước.

"Sau này, vì lo ngại an toàn cho trẻ nhỏ và người già, nên gia đình đậy giếng bằng tấm bê tông", ông Giao nói.

Phần sân của căn nhà được thiết kế tiểu cảnh, trồng nhiều cây xanh.

Sau nhiều biến động lịch sử, 8 người con của cụ Thanh lần lượt chuyển sang những công việc khác. Ông Giao theo nghề Đông y.

Biệt thự sân vườn gần 700m2 ngày đó này chỉ còn 400m2, là nơi sinh sống của 5 người con cụ Thanh, trong đó có ông Giao. Ngoài ra, 2 hộ gia đình khác cũng đang sinh sống tại đây theo diện được Nhà nước cho thuê sau khi tiếp quản căn nhà.

Xung quanh công trình đã có thêm một số ngôi nhà được xây dựng, nhưng căn nhà chính vẫn được gia đình giữ gần như nguyên bản. Mỗi dịp giỗ, Tết, hoặc khi gia đình có việc quan trọng, con cháu cụ Thanh lại trở về sum họp.

Ảnh: Nguyễn Hà Nam