Bạn đọc viết

Sự tệ hại của văn hóa “Khôn lỏi”

Văn hóa ứng xử trong xã hội văn minh hội nhập là cả một quãng đường dài cần phải học hỏi, tiếp thu và không ngại phá bỏ những tư tưởng lạc hậu, hẹp hòi, bảo thủ. “Chân thành là sự khôn ngoan cao cấp” – Lời khuyên này có lẽ luôn thích hợp


Minh họa: Ngọc Diệp

Minh họa: Ngọc Diệp

Đứng xếp hàng ở quầy thanh toán siêu thị, có hai đứa trẻ đứng gần nhau. Người mẹ đứa trẻ đứng sau bảo nó chen lên tính tiền trước, nó không nghe lời và vẫn xếp hàng theo đúng thứ tự. Khi ra ngoài, nghe người mẹ ấy mắng con: “Mày ngu lắm, mua ít đồ thì giành tính trước cho nhanh. Chắc sau này ra đời toàn bị chúng nó ngồi trên đầu thôi!”. Đứa bé ngây thơ cúi gằm nhận lỗi. Thái độ bực tức của bậc phụ huynh kia không phải là cá biệt. Xuất phát từ tâm lý lo sợ con mình bị thiệt thòi, con mình bị mất cơ hội tốt, nên một số cha mẹ Việt dạy con thói “khôn lỏi, đi tắt” để nhằm đạt được lợi ích một cách ngắn nhất, dễ dàng nhất mà không phải tốn nhiều công sức học hỏi, lao động.

Từ những câu tục ngữ xa xưa: “Khôn ăn người, dại người ăn”, “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”, “ông đưa chân giò, bà thò chai rượu”... Đã phản ánh tư tưởng tiểu nông bao gồm những thói quen, tập quán, phong tục, hành vi và thái độ ứng xử của người Việt với phương thức sản xuất nhỏ và những điều kiện sinh hoạt phù hợp với bối cảnh nông nghiệp, nông thôn dẫn đến cách nghĩ của họ cũng hết sức vụn vặt, lẻ tẻ, không có tầm nhìn xa, không có tính chiến lược, thiếu khả năng khái quát tổng hợp. Hơn nữa cả bản tính đố kị, ganh ghét “Trâu buộc ghét trâu ăn". Thói cục bộ, bản vị địa phương cũng là một đặc điểm tâm lý nổi bật của người Việt xưa: “Một người làm quan cả họ được nhờ” dẫn đến việc kéo bè kéo cánh, ít giao lưu mở rộng quan hệ nên đã hạn chế rất nhiều đến tầm nhìn cũng như sự phong phú về nhân cách. Họ chỉ thấy lợi trước mắt, không thấy lợi lâu dài, chỉ thấy lợi ích cá nhân, không thấy lợi ích tập thể. “Bè ai người nấy chống/ Ruộng ai người ấy đắp bờ”. Sống trong một làng quây quần vài chục, nhiều thì trên trăm nóc nhà, nhà ai có việc gì thì chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, chuyện xảy ra ở đầu làng, cuối làng đã biết. Dư luận tạo ra tiếng tăm, tai tiếng, điều tiếng “Trăm năm bia đá thì mòn/ Nghìn năm bia miệng hãy còn trơ trơ”. Điều này làm nảy sinh tâm lý sĩ diện cá nhân, sống phụ thuộc rất nhiều vào điều tiếng bên ngoài “Bán anh em xa mua láng giềng gần”. Người ta sống theo dư luận và tự mình điều chỉnh ứng xử theo dư luận đó. Khi giáo dục con trẻ, họ cũng dựa vào thói quen, dựa vào kinh nghiệm "Lão nông tri điền", “đất lề quê thói", “phép vua thua lệ làng” lo sợ con em mình “Khôn nhà dại chợ”. Do đó tâm lý khó tiếp thu cái mới, ngại thay đổi để an phận thủ thừa, quen nín nhịn, nín nhịn cả với điều “chướng tai, gai mắt” bởi “Một điều nhịn chín điều lành” vì cái lợi của bản thân mà làm ngơ trước sự bất công, chà đạp xảy ra quanh mình.

Tư duy ấy của ông bà cha mẹ Việt vẫn còn ảnh hưởng không nhỏ đến nhân cách của lớp trẻ hôm nay. Và nguy hại là, khôn lỏi, láu cá đôi lúc còn bị đánh đồng với văn hóa ứng xử, được cho là cách thức giao tiếp khôn khéo, nhạy bén, thức thời.

Có lẽ rõ nhất vẫn là ở nơi chốn cơ quan, công sở. Thói luồn lách, nịnh bợ cấp trên, để “đón lõng” thời cơ, để giành suất “đi tắt đón đầu” mau chóng thăng quan tiến chức.”Đội trên” tất phải “đạp dưới”, họ chia bè phái để thu nạp người thân, họ hàng, đệ tử. Mặt khác lại trù úm, thanh trừng những người có chính kiến đối lập, những người không xu nịnh, trung thực và cầu tiến.

Nhưng khi ra “biển lớn, sóng to”, thói khôn lỏi, ranh vặt khó phát huy tác dụng, thậm chí còn khiến người Việt mất điểm trước bạn bè quốc tế. Còn nhớ những vụ ồn ào về chen lấn, xô đẩy, lấy quá nhiều thức ăn tự chọn trong các chuyến du lịch nước ngoài của một bộ phận du khách Việt Nam cho đến các thương vụ mua bán lớn bị phía nước ngoài phạt vì vi phạm các điều khoản hợp đồng và đau xót hơn là bị lừa đảo vì thói “tham bát bỏ mâm” của chính người Việt với nhau. Một vị tiến sĩ cho rằng: "Thương lái Trung Quốc đặt hàng trồng khoai lang rồi bỏ chạy, sau đó đến thu gom dứa, cau non, sầu riêng non, bông thanh long... và tiếp tục biến mất. Ý đồ của thương lái Trung Quốc như thế nào chưa bàn tới nhưng trước tiên là do người Việt ham lợi". (Báo Đất Việt) Còn theo nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền: “Khôn lỏi thể hiện tầm phát triển của dân trí xã hội còn chứa đựng nhiều “bản năng tự nhiên”. Trong một xã hội văn minh, sự giành giật bản năng “hoang dã” luôn cần được kiểm soát bởi hệ thống luật pháp/đạo đức. Nếu không, nó sẽ kìm hãm xã hội ở dạng chậm phát triển, thậm chí “không chịu phát triển”. Cái sự khôn lỏi lan tràn trong xã hội ta, tôi cho đó là điều đáng buồn bởi nó sẽ chi phối cơ bản lòng tốt nói chung của con người.”

Văn hóa ứng xử trong xã hội văn minh hội nhập là cả một quãng đường dài cần phải học hỏi, tiếp thu và không ngại phá bỏ những tư tưởng lạc hậu, hẹp hòi, bảo thủ. “Chân thành là sự khôn ngoan cao cấp” – Lời này có lẽ luôn thích hợp

Vũ Thanh Hoa

MỚI NHẤT
Lang thang trong giáo dục sau khai trường 2016
Lang thang trong giáo dục sau khai trường 2016

Tình trạng hiện thời của giáo dục là thành quả của nhiều năm tích lũy. Có muốn thay đổi có lẽ cũng cần ngần ấy năm – tức là ta nói chuyện trên cơ sở thế hệ chứ không nhất thời trên năm hay ba năm. Nhưng chậm mà chắc và nhất là cần bắt đầu ngay trước khi tình trạng tồi tệ hơn

Thứ tư, 12/10/2016 - 10:52

Những cơn mưa bất thường làm lộ cách làm không bình thường
Những cơn mưa bất thường làm lộ cách làm không bình thường

Sắp tới lại phải tốn công, tốn tiền của để “sửa sai” cho cung cách làm ăn thiếu hiệu quả, thiếu trách nhiệm của các cơ quan quản lý và chính quyền cơ sở này

Thứ hai, 10/10/2016 - 07:27

Tượng đài trăm tỉ?! hãy từ bỏ bệnh hoành tráng
Tượng đài trăm tỉ?! hãy từ bỏ bệnh hoành tráng

"Tượng đài vinh danh công trình truyền tải điện 500KV Bắc Nam" đưa ra lúc này có cần thiết không khi ngân sách đang gặp khó khăn, nợ công tăng nhanh, Chính phủ đang phải kêu gọi tiết giảm chi phí để tập trung phát triển sản xuất?

Thứ bảy, 08/10/2016 - 10:38

Sao cứ phải "ngăn sông cấm chợ"?
Sao cứ phải "ngăn sông cấm chợ"?

Theo phản ánh của phóng viên, với lí do bảo vệ thương hiệu mật ong hoa bạc hà Hà Giang, hàng loạt văn bản chỉ đạo từ tỉnh đến xã được ban hành, cấm người ngoại tỉnh đến địa bàn Hà Giang nuôi ong, cấm đăng kí tạm trú tại địa phương đối với chủ ong, cấm người dân cho chủ ong thuê đất.

Thứ bảy, 08/10/2016 - 12:00

Cơ chế của mình lạ lắm!
Cơ chế của mình lạ lắm!

Lạ là bởi, như tướng Võ Trọng Việt nói: “…cho phép tồn tại 2 loại sổ sách, 2 hệ thống chi tiêu mà các loại thanh tra, kiểm toán chỉ tiếp cận một hệ thống “sạch sẽ”. 2 hệ thống đó tồn tại song song, giống như ngoài hệ thống lương còn có… lậu, ngoài luật còn có… lệ mà chính các loại “lậu”, “lệ” đó làm vô hiệu hoá luật.”

Thứ sáu, 07/10/2016 - 07:55

Chúng ta không chấp nhận hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu
Chúng ta không chấp nhận hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu

Những bước đi cụ thể, ngày càng rõ ràng của Chính phủ nhằm thực hiện Chính phủ công khai, minh bạch, liêm chính, kiến tạo phát triển đang được dư luận vui mừng đón nhận và dõi theo.

Thứ năm, 06/10/2016 - 09:25

Hành nghề luật sư cần có trí thức và bản lĩnh
Hành nghề luật sư cần có trí thức và bản lĩnh

Ở Việt Nam hiện nay, nghề luật sư đang dần khẳng định được vai trò quan trọng. Giới Luật sư đã và đang tham gia tích cực, có hiệu quả vào việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, của Nhà nước và các tổ chức kinh tế, xã hội, góp phần bảo vệ công lý, góp phần xây dựng một nền tư pháp dân chủ và pháp quyền, phục vụ nhân dân.

Thứ năm, 06/10/2016 - 08:16

Nhiều nghiên cứu khoa học chỉ phục vụ cho... bằng cấp, chứng chỉ
Nhiều nghiên cứu khoa học chỉ phục vụ cho... bằng cấp, chứng chỉ

“Nhiều đề tài đăng ký xong không mất thời gian đã được duyệt nghiên cứu nhưng sau đó để đấy. Có tình trạng nhiều nghiên cứu khoa học chỉ phục vụ cho bằng cấp, chứng chỉ…”, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Hà Ngọc Chiến nêu.

Thứ tư, 05/10/2016 - 10:31

Nghề Luật sư - Tự hào và trách nhiệm
Nghề Luật sư - Tự hào và trách nhiệm

Ngày 10/10/2016 là cộc mốc thời gian đánh dấu tròn 03 năm kể từ khi Thủ tướng chính phủ quyết định chọn ngày 10/10 hằng năm làm ngày Truyền thống luật sư Việt Nam.

Thứ tư, 05/10/2016 - 12:00

Nghĩ về hiện tượng doanh nhân hoang tưởng
Nghĩ về hiện tượng doanh nhân hoang tưởng

(Dân trí) - Các nhà làm kinh tế không thể “Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây” như nhà thơ mà phải bám sát thực tế để suy nghĩ và hành động chứ không thì chỉ có gây khổ cho dân và làm suy bại đất nước....

Thứ ba, 04/10/2016 - 12:00

Luận bàn về Công an, Nhà báo và dư luận xã hội
Luận bàn về Công an, Nhà báo và dư luận xã hội

Nhiều chiến sĩ với việc bắt bớ tội phạm thường ngày nên tính cách cũng rất hình sự, nóng nảy và khó kiềm chế. Trong khi nhà báo luôn xông pha và nhiều người cũng mắc cái tính gọi là “quyền lực thứ tư”, nói có ngạnh, buộc trời phải cúi. Và khi hai khí phách ấy chạm nhau...

Thứ hai, 03/10/2016 - 05:12

Hóa ra thế là chất lượng lắm rồi
Hóa ra thế là chất lượng lắm rồi

(Dân trí) - Bà con quê tôi đúng là dân trí thấp nên tầm nhìn hạn hẹp, tốt thì lại coi là kém, hay thì lại đánh giá là dở. Đáng lẽ chúng tôi phải để nghị khen thưởng chủ đầu tư, chủ thầu công trình này mới đúng, he he...

Thứ hai, 03/10/2016 - 12:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Quan chức cấp cao còn bị bố mắng
Quan chức cấp cao còn bị bố mắng

(Dân trí) - Người con vất vả đến toát mồ hôi để giảng giải cho ông bố hồi lâu hiểu nghĩa của nội dung từ “cảnh cáo”. Nghe xong, ông bố mắng: “Các anh dạo này sính nói chữ quá, nông dân chúng tôi bố ai mà hiểu được”.

Chủ nhật, 02/10/2016 - 12:00

Vạch tên “bộ phận không nhỏ"
Vạch tên “bộ phận không nhỏ"

Nói “bộ phận không nhỏ” cán bộ, đảng viên thoái hóa, biến chất nhưng ở các đảng bộ, chi bộ không chỉ tên bộ phận đó là ai, là người nào, thành thử ai cũng nói tình hình vi phạm “không nhỏ” là ai đó chứ không phải mình.

Thứ bảy, 01/10/2016 - 06:00

Chuyện cắt cỏ: Tiết kiệm 708 tỉ hay là…
Chuyện cắt cỏ: Tiết kiệm 708 tỉ hay là…

Cần làm rõ 700 tỉ đồng hàng năm chi cho cắt cỏ, kể từ ngày 1/7 trở về trước - là thời điểm thành phố cho dừng việc cắt cỏ. 80 % của 700 tỉ ấy đã được sử dụng như thế nào?

Thứ sáu, 30/09/2016 - 08:08

20.000 tỉ có trôi theo dòng nước?
20.000 tỉ có trôi theo dòng nước?

Trong tâm trạng bức xúc, lo lắng và bất lực trước nạn "hồng thủy" xảy ra liên miên, người dân thành phố hỏi: Mấy chục ngàn tỉ của các dự án chống ngập đi đâu rồi mà sao ngập vẫn hoàn ngập?

Thứ năm, 29/09/2016 - 01:54

Loại bỏ những “máy chém” chết người trên đường phố
Loại bỏ những “máy chém” chết người trên đường phố

Những ngày qua dư luận bàn tán rất nhiều về 2 vụ tai nạn chết người tại Hà Nội do chính những chiếc xe chở tôn cồng kềnh gây ra. Bởi đây không phải là tai nạn hy hữu nữa, mà nó đang thực sự là những chiếc “máy chém” rất nguy hiểm trên đường phố cần loại bỏ ngay.

Thứ tư, 28/09/2016 - 07:21

Nghĩ về dạy tiếng Anh ở Trung học cơ sở và Trung học phổ thông
Nghĩ về dạy tiếng Anh ở Trung học cơ sở và Trung học phổ thông

Một đề án giáo dục không những chỉ cần ngân quĩ để thực hiện, mà cũng rất cần những phương thức khả dĩ mang đến những kết quả dự trù.

Thứ hai, 26/09/2016 - 12:00

Kiểm soát quyền lực: "Nhiều việc bị lấy cớ là 'nhạy cảm' để không minh bạch thông tin"
Kiểm soát quyền lực: "Nhiều việc bị lấy cớ là 'nhạy cảm' để không minh bạch thông tin"

Ở Việt Nam còn rất nhiều việc chưa được minh bạch, kể cả việc nhỏ và việc lớn, kể cả những chủ trương, quyết định và những vụ việc tiêu cực, tham nhũng, sai lầm. Nhiều việc được cho là “nhạy cảm” để lấy cớ đó không minh bạch thông tin.

Thứ sáu, 23/09/2016 - 01:20

"Có những người bán rẻ Tổ quốc vì quyền lợi cá nhân"
"Có những người bán rẻ Tổ quốc vì quyền lợi cá nhân"

"Có những người lúc đầu khi chưa có quyền lực thì tốt, nhưng sau đó, khi đã có quyền lực trong tay thì dần dần trở nên hư hỏng, thành người xấu; thậm chí đến mức có thể phản bội nhân dân, bán rẻ Tổ quốc vì ngai vàng của cá nhân".

Thứ sáu, 23/09/2016 - 12:00

Có sơ hở về việc quy định quy trình bổ nhiệm cán bộ
Có sơ hở về việc quy định quy trình bổ nhiệm cán bộ

Ông Lê Quang Thưởng - nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức T.Ư - đã nói như vậy với phóng viên về việc dư luận đang xôn xao nhiều người thân của Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang Triệu Tài Vinh được bổ nhiệm làm lãnh đạo tại các sở, ban, ngành, địa phương trong tỉnh. Ông Thưởng nhấn mạnh: Trong luật mới chỉ quy định việc cấm bổ nhiệm người nhà lãnh đạo giữ những chức danh về vấn đề tài chính, kế toán, còn những chức danh hành chính thì chưa có quy định cấm.

Thứ năm, 22/09/2016 - 12:00

Luật Hồi tỵ thời phong kiến đã cấm "cả họ làm quan" ở một nơi
Luật Hồi tỵ thời phong kiến đã cấm "cả họ làm quan" ở một nơi

Viện dẫn Luật Hồi tỵ từ thời phong kiến, ĐBQH, nhà sử học Dương Trung Quốc cho biết, từ xưa đã có những quy định chặt chẽ để ngăn cấm "cả họ làm quan" ở một địa phương.

Thứ tư, 21/09/2016 - 10:25

"Nếu Bí thư Tỉnh đã kiên quyết thì ai dám trái ý?"
"Nếu Bí thư Tỉnh đã kiên quyết thì ai dám trái ý?"

Học tập người xưa, nên áp dụng Luật Hồi tỵ để ngăn chặn việc bổ nhiệm người nhà, người thân làm lãnh đạo tại địa phương hoặc ngành mình công tác.

Thứ ba, 20/09/2016 - 07:19

Xin đừng "nhìn ngược" như thế!
Xin đừng "nhìn ngược" như thế!

Chuyện chở thi thể người bằng xe máy ở Sơn La vừa qua là điều cực chẳng đã, chẳng ai muốn xảy ra. Nhưng nó đã xảy ra rồi. Đó là nỗi đau của cộng đồng, của xã hội, cần được mọi người sẻ chia bằng tấm lòng nhân ái của mình để không còn những phận người mong manh, khổ đau đến cả lúc nhắm mắt xuôi tay

Chủ nhật, 18/09/2016 - 10:43