(Dân trí) - Tại Phòng nghiên cứu phương tiện bay không người lái, Viện Kỹ thuật Phòng không - Không quân, hàng trăm UAV được nghiên cứu, rút ngắn thời gian chế tạo để phục vụ huấn luyện, chiến đấu.
Phòng Nghiên cứu Phương tiện bay không người lái, Viện Kỹ thuật Phòng không - Không quân là nơi quy tụ đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên trực tiếp thiết kế, chế tạo và thử nghiệm nhiều dòng máy bay không người lái (UAV) phục vụ huấn luyện, trinh sát, giám sát, cứu hộ cứu nạn, nghiên cứu khoa học quân sự và các mục tiêu bay phục vụ diễn tập, bắn đạn thật.
Tại đây, chỉ mất từ 2 đến 6 tháng hoàn thiện một mẫu UAV mới. Khoảng thời gian này phản ánh năng lực nghiên cứu, thiết kế và làm chủ nhiều công nghệ cốt lõi trong lĩnh vực hàng không quân sự của đơn vị.
Đến nay, đơn vị đã nghiên cứu, phát triển nhiều dòng UAV đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ khác nhau. Trong đó, nổi bật là dòng UAV mục tiêu bay phục vụ huấn luyện, diễn tập và bắn đạn thật cho lực lượng phòng không - không quân.
Các thiết bị này có khả năng mô phỏng nhiều kịch bản tác chiến với quỹ đạo bay ổn định, từ bay thấp, bay cao đến tốc độ lớn và cự ly xa.
Tiêu biểu là mẫu UAV M400-CT2 (máy bay phục vụ bắn đạn thật), được thiết kế tương thích với hệ thống ngắm bắn và điều khiển hỏa lực của tiêm kích Su-30MK2, đáp ứng yêu cầu làm mục tiêu bay trong các bài bắn chặn.
Nhờ thiết kế tối ưu về kết cấu và khả năng mang tải, mẫu UAV này còn có thể hoán cải thành UAV chiến đấu khi cần thiết.
Bên cạnh đó, Viện cũng phát triển các dòng máy bay đa nhiệm. Trong đó, mẫu RAV-80 (máy bay phục vụ trinh sát, giám sát), được trang bị hệ thống camera quang điện tử, cho phép phát hiện và theo dõi mục tiêu chính xác, đồng thời truyền dữ liệu thời gian thực về trung tâm chỉ huy.
Ở phân khúc máy bay cỡ nhỏ, các kỹ sư đã chế tạo thành công UAV FPV (máy bay không người lái được điều khiển theo góc nhìn thứ nhất), có khả năng cơ động cao, tích hợp trí tuệ nhân tạo và công nghệ xử lý tại biên, mở ra hướng phát triển UAV tự hành hoặc bán tự động.
Ngoài ra, Viện cũng nghiên cứu các mẫu UAV VTOL (máy bay không người lái có khả năng cất - hạ cánh thẳng đứng) phục vụ nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn, đặc biệt trong điều kiện thiên tai khi nhiều khu vực bị chia cắt.
“Những UAV này có thể cất cánh thẳng đứng, không cần đường băng, giúp tiếp cận nhanh các khu vực bị cô lập”, Thượng tá Vũ Hòa Bình - Trưởng phòng phương tiện bay không người lái cho biết.
Đằng sau những sản phẩm công nghệ quốc phòng ấy là đội ngũ cán bộ, kỹ sư miệt mài nghiên cứu, thử nghiệm suốt nhiều năm.
Trong đó, lực lượng đảng viên giữ vai trò nòng cốt ở nhiều khâu quan trọng, từ thiết kế khí động học, kết cấu thân vỏ đến phát triển thuật toán điều khiển, hệ thống điện tử và tự chủ phần mềm.
Những kết quả được chứng minh từ thực tế đã từng bước hiện thực hóa mục tiêu làm chủ công nghệ, phát triển các sản phẩm quốc phòng mang dấu ấn trí tuệ Việt Nam.
Tại Phòng Nghiên cứu Phương tiện bay không người lái, Thiếu tá Phạm Duy Hậu và Thượng tá Đào Minh Tiến là hai trong số những đảng viên trực tiếp góp sức vào hành trình ấy.
Thiếu tá Phạm Duy Hậu, hiện đảm nhiệm vị trí thiết kế hệ thống điều khiển, cảm biến, nguồn và mạch dẫn động, nhằm bảo đảm UAV hoạt động ổn định trong mọi điều kiện bay. Đây được xem như “bộ não” của máy bay trong hệ thống nghiên cứu - sản xuất UAV.
Nhiệm vụ của bộ phận này là thiết kế mạch điện, hệ thống nguồn, cảm biến, phần mềm điều khiển và thuật toán bay tự động - những yếu tố quyết định khả năng vận hành ổn định và chính xác của thiết bị.
Tại phòng nghiên cứu, anh cẩn trọng kiểm tra từng mạch điện và dòng lệnh lập trình của một mẫu UAV mới vừa hoàn thiện, chuẩn bị bước vào giai đoạn thử nghiệm phục vụ huấn luyện và trinh sát khu vực.
Tay anh rà soát các mối nối bằng dụng cụ chuyên dụng, mắt dõi theo từng thông số hiển thị trên màn hình. Thi thoảng, anh quay sang máy tính kiểm tra lại thuật toán điều khiển, đối chiếu với dữ liệu cảm biến và bo mạch.
“Mỗi chi tiết nhỏ đều có thể ảnh hưởng đến kết quả bay: Máy bay có cất cánh được hay không, bay được bao lâu, bay xa tới đâu. Có khi chúng tôi phải viết lại code (mã lệnh), tháo lắp hàng chục lần chỉ để tìm ra một lỗi rất nhỏ”, anh Hậu chia sẻ.
Sau khi hoàn tất việc hiệu chỉnh, anh chuyển sản phẩm sang phân xưởng lắp ráp để tiếp tục các bước hoàn thiện.
Theo nam kỹ sư, máy bay không người lái giống như một cơ thể sống phức tạp, trong đó mỗi bộ phận đều giữ vai trò quan trọng. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hành trình bay.
Tốt nghiệp chuyên ngành Điện - Điều khiển sau 6 năm học, anh Hậu tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về động lực học và hàng không trước khi nhận nhiệm vụ tại Viện vào năm 2022.
Những ngày đầu, anh phải làm quen lại gần như toàn bộ hệ thống UAV từ cấu trúc, cảm biến đến phần mềm điều khiển.
“Lý thuyết ở trường chỉ là nền tảng. Khi vào thực tế, công nghệ thay đổi rất nhanh, mình phải vừa làm vừa học để bắt kịp”, anh nói.
Sau gần một năm, anh bắt đầu tham gia nghiên cứu thuật toán điều khiển - “bộ não” của UAV. Ngoài ra, anh còn thiết kế bo mạch phần cứng, lập trình firmware (phần mềm) và tích hợp vào hệ thống lái tự động autopilot, khâu quyết định khả năng tự hành, định hướng và ổn định của UAV trong các điều kiện bay phức tạp.
Theo anh Hậu, trước đây nhiều cảm biến và bo mạch phải nhập khẩu, nhưng hiện nay nhóm nghiên cứu đã từng bước tự chủ thiết kế và sản xuất trong nước. Điều này giúp nâng cao khả năng bảo mật, linh hoạt nâng cấp và rút ngắn thời gian chế tạo.
“Việc làm chủ cả phần mềm và phần cứng giúp chúng tôi kiểm soát toàn bộ chu trình nghiên cứu - sản xuất, tạo nền tảng phát triển những dòng UAV mang dấu ấn riêng của Viện”, anh nói.
Với anh, mỗi chiếc UAV hoàn thiện không chỉ là sản phẩm kỹ thuật mà còn là niềm tự hào của những người làm khoa học quân sự.
“Càng nghiên cứu sâu, tôi càng thấy tự hào khi được góp phần nhỏ bé vào nhiệm vụ bảo vệ bầu trời Tổ quốc”, anh chia sẻ.
Cách phòng nghiên cứu khoảng 300m, tại phân xưởng thiết kế - lắp ráp, Thượng tá Đào Minh Tiến cùng các kỹ sư kiểm tra các thông số thiết kế của một mẫu UAV mới.
Anh Tiến tốt nghiệp kỹ sư hàng không chuyên ngành máy bay - động cơ tại Học viện Phòng không - Không quân. Sau khi ra trường, anh có 4 năm giảng dạy tại Khoa Kỹ thuật Hàng không trước khi chuyển sang làm công tác nghiên cứu.
“Nếu trước đây chủ yếu giảng dạy lý thuyết thì khi chuyển sang nghiên cứu, tôi phải biến toàn bộ kiến thức đó thành sản phẩm thực tế”, anh nói.
Trong nhóm nghiên cứu, anh phụ trách mô phỏng khí động học và thiết kế kết cấu thân - cánh UAV.
Công việc bắt đầu từ việc xác định yêu cầu kỹ chiến thuật như tốc độ, trần bay, thời gian hoạt động và nhiệm vụ cụ thể của thiết bị (trinh sát, huấn luyện, hay làm mục tiêu cho hỏa lực phòng không, cho tên lửa không đối không cửa máy bay chặn kích). Từ đó, nhóm xây dựng hình dáng tổng thể, tính toán tỉ lệ thân - cánh nhằm tối ưu lực nâng và giảm lực cản.
Sau khi hoàn thiện thiết kế sơ bộ, mô hình được đưa vào phần mềm mô phỏng khí động học để đánh giá hiệu suất bay. Nếu đạt yêu cầu, nhóm chuyển sang giai đoạn chế tạo mẫu thử.
Các kỹ sư lần lượt chế tạo thân, cánh, càng, lắp động cơ, hệ thống điện tử và thiết bị điều khiển. UAV sau đó được kiểm tra trên mặt đất trước khi tiến hành bay thử nghiệm.
“Chỉ cần sai lệch vài mi-li-met trong quá trình chế tạo cũng có thể khiến máy bay bay không ổn định”, anh Tiến cho biết.
Nhóm nghiên cứu của anh hiện ứng dụng công nghệ composite, sợi thủy tinh và sợi carbon kết hợp kỹ thuật ép khuôn chân không để chế tạo thân - vỏ UAV, giúp giảm trọng lượng nhưng vẫn đảm bảo độ bền kết cấu.
Theo anh, những ngày đầu nghiên cứu, nhiều sản phẩm thử nghiệm chưa đạt yêu cầu. Tuy nhiên, qua mỗi lần thử nghiệm, nhóm lại tích lũy thêm kinh nghiệm và hoàn thiện công nghệ.
“Khoảnh khắc nhìn thấy chiếc máy bay do mình thiết kế cất cánh ổn định trên bầu trời là cảm xúc rất đặc biệt”, anh nói.
Theo Thượng tá Vũ Hòa Bình, Thượng tá Đào Minh Tiến và Thiếu tá Phạm Duy Hậu là hai cán bộ chủ lực trong nghiên cứu, phát triển UAV của đơn vị.
Thượng tá Vũ Hòa Bình, Thượng tá Đào Minh Tiến từng nhiều năm giảng dạy kỹ thuật hàng không trước khi chuyển sang nghiên cứu, chế tạo UAV. Đồng chí phụ trách thiết kế khí động học và kết cấu thân vỏ, cùng các cộng sự từng bước làm chủ quy trình chế tạo bằng vật liệu composite và sợi carbon, góp phần tối ưu trọng lượng, nâng cao độ bền và tính ổn định của sản phẩm. Đây là một trong những công đoạn có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng của UAV do Viện nghiên cứu, phát triển.
Trong khi đó, Thiếu tá Phạm Duy Hậu phụ trách thiết kế hệ thống điều khiển, cảm biến và phần mềm điều khiển bay - một trong những hạng mục phức tạp nhất của UAV.
Việc từng bước làm chủ bo mạch, cảm biến và phần mềm trong nước đã giúp giảm phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu, rút ngắn thời gian nghiên cứu, đồng thời nâng cao khả năng bảo mật và tính chủ động trong phát triển các dòng UAV mới.
"Hai đồng chí là những đảng viên gương mẫu, có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao và năng lực chuyên môn tốt. Đây là những chuyên gia hàng đầu của đơn vị trong lĩnh vực nghiên cứu, phát triển phương tiện bay không người lái", Thượng tá Bình đánh giá.
Thượng tá Vũ Hải Bình cho biết, đảng viên hiện chiếm khoảng 95% quân số của Phòng Nghiên cứu Phương tiện bay không người lái. Đây là lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu, thiết kế, chế tạo UAV cũng như thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn.
"Có thể nói, đội ngũ đảng viên là hạt nhân chính trị của đơn vị, luôn tiên phong, gương mẫu và góp phần dẫn dắt mọi mặt công tác", Thượng tá Bình nhấn mạnh.
Theo ông, những kết quả đạt được không chỉ đến từ năng lực của từng cán bộ mà còn nhờ sự lãnh đạo, định hướng xuyên suốt của cấp ủy và chỉ huy các cấp. Đơn vị luôn xác định nghiên cứu, làm chủ công nghệ là nhiệm vụ trọng tâm.
Để khuyến khích đội ngũ cán bộ, đảng viên phát huy sáng kiến, nghiên cứu khoa học, đơn vị luôn tạo điều kiện để cán bộ tự học, tự nghiên cứu. Cùng với đó, cán bộ được cử tham gia các khóa đào tạo trong và ngoài nước, các đợt thử nghiệm, diễn tập và chương trình bồi dưỡng chuyên môn nhằm nâng cao trình độ, cập nhật công nghệ mới.
Ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đơn vị đã triển khai nhiều chương trình nghiên cứu trọng điểm.
Một trong những kết quả nổi bật là việc nghiên cứu, chế tạo thành công hệ thống tự động lái, tích hợp trí tuệ nhân tạo và công nghệ dẫn đường quán tính. Hệ thống cho phép UAV vẫn duy trì khả năng thực hiện nhiệm vụ ngay cả khi tín hiệu điều khiển hoặc tín hiệu định vị vệ tinh bị chế áp điện tử.
"Kết quả thử nghiệm và diễn tập thực tế cho thấy hệ thống hoạt động hiệu quả trong môi trường tác chiến điện tử, được thủ trưởng các cấp đánh giá cao. Hiện nay, công nghệ này tiếp tục được hoàn thiện và tích hợp trên các dòng UAV do Viện Kỹ thuật Phòng không - Không quân nghiên cứu, phát triển", ông cho biết.
Trong giai đoạn 2025-2030, đơn vị sẽ tiếp tục làm chủ các công nghệ lõi trong phát triển UAV, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, điều khiển tự hành, vật liệu mới và công nghệ chế tạo tiên tiến.
Cùng với đó là xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học trẻ, nhất là các đảng viên có trình độ chuyên môn cao, đủ khả năng đảm nhận những nhiệm vụ nghiên cứu phức tạp. Qua đó góp phần xây dựng nền công nghiệp quốc phòng hiện đại, tự chủ và đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
