Đề xuất điều chỉnh lớn với tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Bộ Xây dựng vừa trình Quốc hội xem xét, thông qua việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, trong đó đề xuất thay đổi quy mô, phạm vi một số đoạn tuyến.

Theo ông Chu Văn Tuân, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đường sắt (Bộ Xây dựng), các nội dung điều chỉnh tập trung vào những hạng mục có ảnh hưởng lớn tới khả năng kết nối, khai thác và hiệu quả lâu dài của dự án.

Bổ sung 8,4km đường sắt, cải tạo ga Gia Lâm

Một trong những thay đổi đáng chú ý là bổ sung đoạn Yên Viên - Gia Lâm dài khoảng 8,4km và cải tạo ga Gia Lâm.

Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt, ga Gia Lâm được xác định là ga hành khách đầu mối phía bắc Hà Nội, thay cho ga Yên Viên trước đây. Ga này sẽ kết nối 5 tuyến đường sắt quốc gia và 3 tuyến đường sắt đô thị.

Dự báo đến năm 2035, đoạn tuyến có nhu cầu khai thác khoảng 46 đôi tàu khách/ngày đêm, vượt năng lực của đường đơn. Vì vậy, phương án đầu tư đường đôi ngay từ đầu được đánh giá là cần thiết.

Bên cạnh đó, Yên Viên - Gia Lâm nằm trong khu vực nội thành, quỹ đất hạn chế và việc giải phóng mặt bằng khó khăn. Nếu trước mắt chỉ làm đường đơn rồi mở rộng trong tương lai, quá trình thi công có thể ảnh hưởng tới giao thông và các công trình xung quanh.

Theo tính toán, việc đầu tư đoạn tuyến và cải tạo ga Gia Lâm ngay trong dự án có thể rút ngắn khoảng 8 phút thời gian đi, đến ga từ khu vực trung tâm, mang lại lợi ích kinh tế khoảng 10,5 tỷ đồng mỗi năm. Đây cũng là cơ sở để tái thiết, phát triển đô thị khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD.

Chi phí đầu tư cho hạng mục này dự kiến tăng khoảng 21.605 tỷ đồng, gồm 7.759 tỷ đồng chi phí xây dựng và 13.846 tỷ đồng giải phóng mặt bằng.

Với tuyến nhánh kết nối cảng Nam Đồ Sơn, Bộ Xây dựng đề xuất gắn tiến độ xây dựng đường sắt với tiến độ đầu tư khu bến. Hiện vị trí, quy mô cảng còn phụ thuộc kết quả nghiên cứu chỉnh trị cửa sông Văn Úc và Hải Phòng chưa có nhà đầu tư cho cảng Nam Đồ Sơn.

Phương án này nhằm hạn chế tình trạng đầu tư tuyến đường sắt khi cảng chưa hình thành, tránh đầu tư dàn trải và lãng phí nguồn lực.

Làm đường đôi ngay từ đầu có thể tiết kiệm gần 12.600 tỷ đồng

Thay vì đầu tư đường đơn và dành quỹ đất để nâng cấp lên đường đôi trong tương lai, Bộ Xây dựng đề xuất xây dựng đường đôi ngay từ đầu. Dự báo đến năm 2045, đường đơn sẽ mãn tải. Nếu thực hiện theo phương án cũ, khoảng năm 2041 đã phải bắt đầu triển khai các thủ tục nâng cấp.

Việc đầu tư thành hai giai đoạn cũng được đánh giá tiềm ẩn khó khăn. Một số đoạn có quỹ đất hạn chế, nhiều công trình chồng lấn; trong khi đoạn Lạc Đạo - Nam Hải Phòng đi qua khu vực có tầng đất yếu dày. Nếu xây dựng đường thứ hai khi tuyến đầu tiên đã vận hành, nguy cơ lún và ảnh hưởng an toàn khai thác cần được tính đến.

Theo Bộ Xây dựng, phương án đường đơn giúp giảm khoảng 6.690 tỷ đồng vốn đầu tư ban đầu. Tuy nhiên, xét tổng thể quá trình đầu tư, làm đường đôi ngay từ đầu có thể tiết kiệm khoảng 12.580 tỷ đồng.

Phương án này cho phép xây dựng cầu đôi thay vì hai cầu đơn, không phải đầu tư thêm hai ga kỹ thuật Kim Sơn và Quốc Tuấn, đồng thời giảm khoảng 115ha nhu cầu sử dụng đất. Vận tốc lữ hành cũng có thể tăng từ khoảng 95km/h lên 120km/h.

Sau khi điều chỉnh, các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế của dự án được tính toán tăng lên. Giá trị hiện tại ròng kinh tế (ENPV) đạt 51.936 tỷ đồng, so với 31.044 tỷ đồng trước đó; tỷ suất hoàn vốn nội bộ kinh tế (EIRR) tăng từ 10,64% lên 11,33%.

Về vận tải, thị phần đường sắt dự kiến tăng từ 1,1% lên 12,1% trên đoạn Lào Cai - Hà Nội và từ 1% lên 8,1% trên đoạn Hà Nội - Hải Phòng. Dự án được tính toán có thể tiết kiệm khoảng 13.000-15.000 tỷ đồng chi phí logistics mỗi năm.

Bộ Xây dựng cũng cho biết dự án dự kiến tạo việc làm cho khoảng 141.200 lao động, trong đó khoảng 130.000 lao động trực tiếp trong giai đoạn thi công.

Theo cơ quan này, dù dự án không có khả năng tự cân đối tài chính nếu tính trên toàn bộ vốn đầu tư, đây là đặc điểm phổ biến của các dự án đường sắt, khi doanh thu vận tải chủ yếu bù đắp chi phí khai thác, vận hành và cần sự hỗ trợ của Nhà nước.