Bảng thông tin song ngữ ở bến xe buýt TPHCM: Bước tiến của đô thị hiện đại

Từ ngày 1/7, cùng với chính sách miễn phí vé trên 134 tuyến xe buýt, TPHCM tiếp tục triển khai hệ thống bảng thông tin song ngữ Việt - Anh tại nhiều bến xe buýt trung tâm. Thoạt nhìn, đây chỉ là một thay đổi nhỏ về hình thức, nhưng dưới góc độ quản trị đô thị và phát triển giao thông công cộng, đó là một quyết định cho thấy tư duy phục vụ ngày càng hiện đại, cởi mở và hướng đến người dân, du khách.

Nhiều năm làm việc trong lĩnh vực chính sách giao thông, tôi nhận ra rằng người dân thường đánh giá chất lượng một hệ thống giao thông công cộng không phải từ những bản quy hoạch hàng nghìn tỷ đồng, mà từ những trải nghiệm rất đời thường. Nhà chờ có sạch sẽ không, tuyến xe có dễ tìm không, người lần đầu đến thành phố có biết phải đi đâu không. Và quan trọng hơn cả, hệ thống giao thông có khiến người sử dụng cảm thấy mình được chào đón hay không.

Đó là lý do khi đọc thông tin về việc TPHCM đưa vào sử dụng bảng thông tin song ngữ Việt - Anh tại bến xe buýt Sài Gòn và nhiều điểm trung chuyển quan trọng, tôi cho rằng đây là một quyết định đáng ghi nhận hơn rất nhiều so với vẻ ngoài đơn giản của nó.

Trong quản lý đô thị hiện đại, không phải mọi cải cách đều phải bắt đầu từ những công trình khổng lồ. Có những thay đổi tưởng như rất nhỏ nhưng lại tạo ra tác động trực tiếp đến hàng triệu lượt trải nghiệm mỗi năm.

Một tấm biển có tiếng Anh không làm thành phố giàu lên ngay lập tức. Nhưng nó giúp một du khách Hàn Quốc bớt loay hoay, giúp một vị khách châu Âu tự tin sử dụng xe buýt thay vì phải gọi taxi; giúp một sinh viên quốc tế lần đầu đến Việt Nam cảm thấy mình được tôn trọng. Và quan trọng hơn, nó gửi đi một thông điệp rằng thành phố đang vận hành theo chuẩn mực của một đô thị quốc tế. Đó mới là giá trị lớn nhất.

Giao thông công cộng không chỉ phục vụ người dân địa phương

Bến xe buýt Sài Gòn nằm ngay khu vực trung tâm, kết nối với nhiều địa điểm nổi tiếng như chợ Bến Thành, phố đi bộ Nguyễn Huệ, Nhà hát Thành phố, Dinh Độc Lập và nhiều khu lưu trú của du khách quốc tế. Đây là nơi có mật độ khách nước ngoài rất cao mỗi ngày.

Trong nhiều năm, một thực tế khá phổ biến là không ít du khách muốn trải nghiệm xe buýt nhưng gặp rào cản ngôn ngữ. Tôi từng chứng kiến những vị khách nước ngoài đứng hàng chục phút trước một bến xe, liên tục mở điện thoại tra cứu rồi lại nhìn lên biển báo với vẻ bối rối. Họ không thiếu khả năng chi trả cho taxi, điều họ thiếu là thông tin.

Một hệ thống giao thông công cộng chỉ thực sự thân thiện khi người sử dụng có thể tự tìm đường mà không cần hỏi ai. Ở nhiều quốc gia phát triển, từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore cho đến các nước châu Âu, việc sử dụng nhiều ngôn ngữ trong giao thông công cộng từ lâu đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc. Bởi giao thông không chỉ là phương tiện đi lại, nó còn là bộ mặt của thành phố.

Du khách có thể chưa kịp ghé bảo tàng, chưa kịp thưởng thức món ăn địa phương, nhưng họ sẽ tiếp xúc với sân bay, nhà ga, bến xe ngay khi đặt chân tới. Ấn tượng đầu tiên thường được hình thành từ những nơi như vậy. Bởi thế, việc TPHCM chủ động bổ sung tiếng Anh trên các bảng hướng dẫn không đơn thuần là dịch thuật, đó là cách thành phố thể hiện sự chuyên nghiệp trong phục vụ.

Đằng sau tấm biển song ngữ là câu chuyện về năng lực cạnh tranh đô thị

Trong bối cảnh các thành phố lớn trên thế giới cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ để thu hút khách du lịch, chuyên gia quốc tế, nhà đầu tư và lao động chất lượng cao, những yếu tố tưởng như rất nhỏ lại đóng vai trò quan trọng.

Một thành phố hiện đại không chỉ được đánh giá bằng những tòa nhà cao tầng. Nó được đánh giá bằng mức độ thuận tiện trong cuộc sống hằng ngày. Người nước ngoài có thể tự đi xe buýt hay không. Họ có thể đọc được chỉ dẫn hay không. Họ có cảm thấy an toàn và dễ dàng khi sử dụng giao thông công cộng hay không. Những câu hỏi đó ngày nay đã trở thành tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh đô thị.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy du khách có xu hướng sử dụng giao thông công cộng nhiều hơn nếu hệ thống thông tin rõ ràng, trực quan và đa ngôn ngữ. Khi người dân và du khách lựa chọn xe buýt thay vì taxi hoặc xe cá nhân, thành phố sẽ giảm được áp lực giao thông, giảm phát thải và tiết kiệm chi phí xã hội.

Nói cách khác, một tấm biển song ngữ tuy nhỏ nhưng có thể tạo ra những hiệu ứng lan tỏa lớn hơn nhiều người tưởng tượng. Đó không chỉ là câu chuyện giao thông, đó còn là câu chuyện về phát triển bền vững và về hình ảnh của TP.HCM trong mắt bạn bè quốc tế. Và đó cũng là lý do vì sao những thay đổi tưởng như giản dị này lại đáng được nhìn nhận như một bước tiến trong tư duy quản trị đô thị hiện đại.

Người dân chỉ thay đổi thói quen khi họ nhìn thấy lợi ích thực sự

Nhiều năm qua, câu chuyện phát triển giao thông công cộng tại Việt Nam luôn đối mặt với một bài toán khó: làm thế nào để người dân từ bỏ phương tiện cá nhân. Không ít địa phương đầu tư xe mới, mở thêm tuyến mới, xây dựng thêm nhà chờ, nhưng lượng khách tăng không đáng kể.

Lý do nằm ở chỗ giao thông công cộng không phải là một sản phẩm mà người dân buộc phải sử dụng. Đó là một dịch vụ cạnh tranh trực tiếp với xe máy, ô tô cá nhân, xe công nghệ và taxi. Muốn người dân lựa chọn xe buýt, thành phố phải tạo ra những lợi ích đủ lớn để thay đổi hành vi. TPHCM đang đi theo hướng đó.

Ngày đầu tiên triển khai miễn phí vé, lượng hành khách đã tăng đáng kể so với những ngày trước đó. Con số này chưa đủ để khẳng định thành công lâu dài. Nhưng nó cho thấy một tín hiệu tích cực. Người dân sẵn sàng thay đổi nếu được tạo điều kiện. Và khi họ bước lên xe buýt, họ sẽ đánh giá toàn bộ chất lượng dịch vụ.

Lúc đó, những bảng chỉ dẫn song ngữ, nhà chờ sạch đẹp, hệ thống vé điện tử hay ứng dụng tra cứu tuyến đường sẽ phát huy giá trị. Đó là lý do vì sao các chính sách hiện nay của TPHCM không nên được nhìn nhận như những giải pháp riêng lẻ. Chúng đang tạo thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh để nâng cao sức hấp dẫn của giao thông công cộng.

Vũ Thị Minh Huyền