Vụ "Thạch Sanh dùng búa, được thiên thần dạy dỗ": Nhà nghiên cứu nói gì?

Một số cụm từ trong truyện cổ tích Thạch Sanh được một vị phụ huynh phản ánh là “lạ” thực chất như thế nào? PV Dân Việt đã có cuộc trò chuyện với nhà nghiên cứu văn học Lại Nguyên Ân về thông tin này.

Thưa ông,  các tích truyện cổ tích Thạch Sanh trước đây có chi tiết chàng sở hữu một chiếc rìu. Tuy nhiên, theo một vị phụ huynh phản ánh, trong cuốn sách giáo khoa Ngữ văn 6 (trích Theo Nguyễn Đổng Chi và Vũ Ngọc Phan) ghi chàng Thạch Sanh có lưỡi búa do cha để lại. Ông cho rằng dùng búa là đúng hay sai?

Vụ "Thạch Sanh dùng búa, được thiên thần dạy dỗ": Nhà nghiên cứu nói gì? - 1

 


SGK Ngữ văn 6 và những cụm từ theo vị phụ huynh phản ánh là khá... lạ. Ảnh: Độc giả Dân Việt cung cấp

SGK Ngữ văn 6 và những cụm từ theo vị phụ huynh phản ánh là khá... lạ. Ảnh: Độc giả Dân Việt cung cấp

Về việc sách “Ngữ Văn 6” nhắc đến chi tiết Thạch Sanh được người cha để lại cho lưỡi búa nhưng các tích truyện trước đây (theo bạn nhớ) đều nói là rìu. Tôi lưu ý truyện kể dân gian nói Thạch Sanh là con một gia đình làm nghề đốn củi. Vậy công cụ để đốn củi là gì – búa hay rìu?

Trong chuyện này, tiếng Việt từ xưa dường như không thật phân biệt rạch ròi. Các từ điển cổ đều có cả “rìu” lẫn “búa”, nhưng không thấy chỉ dẫn khác biệt giữa chúng. Sách “Việt Nam quấc âm tự vị” (1895-96) của Huình Tịnh Palus Của (Huỳnh Tịnh Của) ghi:

“Búa: đồ bằng sắt, hoặc có lưỡi để mà bửa, hoặc không có lưỡi để mà đóng, như búa thợ rèn”.

Ngay trong mục từ “búa” này, soạn giả đã ghi từ ghép “rìu búa”, với lời giải thích: “cũng hiểu luôn là lưỡi rìu, cán búa”.

“Rìu: Đồ bằng sắt giống cái búa, mà có cái chẽn.

Ngay trong mục từ “rìu” này soạn giả cũng ghi 2 từ ghép “rìu búa” hoặc “búa rìu” với lời giải thích: “đồ dùng để mà chặt đẽo, hiểu chung cả hai món”.

Nếu mô tả của sách trên là chuẩn xác thì có thể nhận xét, cho đến tận cuối thế kỷ XIX, trong tiếng Việt vẫn chưa phân hóa thật rõ chức năng chặt đẽo (của rìu) với chức năng đóng (của búa), vì vậy trong nhiều trường hợp đã dùng lẫn lộn cả hai từ ấy với nhau.

Bởi vậy, nếu có dị bản truyện kể Thạch Sanh nào đó, thay vì dùng “rìu” lại dùng “búa” – là điều ta hoàn toàn hiểu được.

Còn sách cho học trò người Việt ở đầu thế kỷ XXI, khi trong tiếng Việt đã phân biệt rõ chức năng của “búa” với chức năng của “rìu” rồi, thì ai cũng thấy dùng “rìu” sẽ là thích hợp hơn dùng “búa” để mô tả công cụ của chàng dốn củi Thạch Sanh.

Thế còn về cụm từ “thiên thần” dùng thay thế “vị thần” hoặc “ông Tiên” như các bản truyện cổ tích Thạch Sanh phổ biến trước đây,  ông thấy điều đó có phù hợp?

Tôi thấy dùng “thiên thần” là không sai, vì trong truyện có nói Thạch Sanh vốn là con Ngọc Hoàng nên được các thần từ thiên đình xuống dạy phép thuật là hợp lý rồi. Nhưng lời kể xưa trong dân gian người Việt thì chỉ cần nói “vị thần” hoặc “ông Tiên” thôi, vì óc tưởng tượng của dân gian không ngại có “vị thần” nào đó lại không phải từ trên trời xuống, mà cũng không lường tới có “ông Tiên” là người trần gian, do tu luyện nên có phép thuật!


Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân

Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân

Vậy đây có được coi là một “dị bản” của truyện cổ tích Thạch Sanh hay không? Và việc thay đổi một số những cụm từ từng “đóng đinh” trong lòng người đọc trước đây, khi bị thay đổi có làm ảnh hưởng hoặc sai khác câu chuyện cổ tích không, thưa ông?

Cổ tích là loại truyện kể vốn tồn tại trong dân gian bằng hình thức truyền miệng. Truyện Thạch Sanh ban đầu là như vậy. Về sau, tích truyện này còn được diễn ca thành truyện thơ tiếng Việt, ghi lại bằng chữ Nôm (dự đoán vào cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX). Sang thời đại sách báo chữ Quốc ngữ trở nên phổ biến (đầu thế kỷ XX) thì các dạng thức truyện kể truyền miệng xưa kia cũng được sưu tầm ghi chép và in ra trên sách, báo.

Rút cục, khi nói tới truyện Thạch Sanh, nên nhớ đây là truyện có nhiều dị bản, không chỉ dạng truyện thơ Nôm “Thạch Sanh” có nhiều dị bản (người ta đã biết tới 3 dị bản khác nhau), mà chính ngay dạng truyện kể truyền miệng xa xưa hơn cũng tồn tại trong nhiều dị bản.

Đây mới chỉ nói các dạng truyện Thạch Sanh kể bằng tiếng Việt thôi, tùy theo vùng miền cũng đã có những khác biệt, cả về các tình tiết truyện lẫn lời kể, lời mô tả. Tóm lại sự sai biệt này không đến mức trầm trọng gì đâu.

Xin cảm ơn ông!
 

Trước đó, phản ánh với Dân Việt, chị Thu Hương (Hà Nội) cho biết, khi xem sách giáo khoa “Ngữ văn 6” của NXB Giáo dục Việt Nam mà con chị mượn tại thư viện trường, chị khá bất ngờ khi phát hiện những cụm từ “lạ”. Cụ thể, trong truyện cổ tích Thạch Sach ở trang 61 có đoạn: “Khi cậu bé vừa khôn lớn thì mẹ chết. Cậu sống lủi thủi trong túp lều cũ dựng dưới gốc đa, cả gia tài chỉ có một lưỡi búa của cha để lại. Người ta gọi cậu là Thạch Sanh. Năm Thạch Sanh bắt đầu biết dùng búa, Ngọc Hoàng sai thiên thần xuống dạy cho các đủ môn võ nghệ và mọi phép thần thông”.

“Truyện cổ tích về Thạch Sanh trước đây mà thế hệ chúng tôi từng được nghe kể chưa từng thấy có những cụm từ như thế. Tôi chỉ nghe kể Thạch Sanh sử dụng rìu chứ không phải búa, và tôi chưa nghe ai gọi là “lưỡi búa” bao giờ cả. Và “Ngọc Hoàng sai “thiên thần” xuống dạy võ nghệ cho Thạch Sanh… - khái niệm “thiên thần” nghe cũng “Tây” quá. Truyện cổ tích của Việt Nam, theo tôi biết, vốn quen thuộc với hình ảnh “ông Tiên” hay “vị thần” chứ không phải “thiên thần”… Mặc dù khái niệm “thiên thần” được chú giải trong sách là “thần trên trời”. Nhưng cá nhân tôi thấy vẫn không ổn khi dùng như vậy…”, chị Hương băn khoăn.

 

Theo Mỵ Lương
Dân Việt

MỚI NHẤT
Những nghệ sĩ khuyết tật với tài năng đến... khó tin
Những nghệ sĩ khuyết tật với tài năng đến... khó tin

(Dân trí) - Những kỳ tích của họ khiến nhiều người nhận ra rằng không gì là không thể trong cuộc sống này, rằng chúng ta không bao giờ nên cảm thấy tuyệt vọng, cùng đường…

Thứ năm, 28/01/2016 - 06:00

Chuyện đời rơi nước mắt của "Người thổi tù và hàng tổng" Quốc Tuấn
Chuyện đời rơi nước mắt của "Người thổi tù và hàng tổng" Quốc Tuấn

Gần 10 năm vắng bóng trên màn ảnh nhỏ, cũng là thời gian “Người thổi tù và hàng tổng”- Quốc Tuấn đi tìm tương lai cho cậu con trai duy nhất mắc bệnh hiểm nghèo.

Thứ năm, 28/01/2016 - 02:18

Chương trình "Tết Việt" đưa người dân trở lại với Tết xưa Bắc Bộ
Chương trình "Tết Việt" đưa người dân trở lại với Tết xưa Bắc Bộ

(Dân trí) - Chương trình “Tết Việt” được xem là một trong những điểm nhấn của chuỗi chương trình mừng Tết Bính Thân do Sở Văn hóa & Thể thao tổ chức trong dịp Tết Nguyên đán năm nay. Trong chương trình này, Giáo sư Trần Lâm Biền sẽ dạy cách bài trì bàn thờ gia tiên và nghệ nhân Ánh Tuyết dạy cách bày mâm cỗ ngày Tết.

Thứ tư, 27/01/2016 - 03:38

Báo phương Tây kinh ngạc trước những “trái lê may mắn” cho mùa Tết
Báo phương Tây kinh ngạc trước những “trái lê may mắn” cho mùa Tết

(Dân trí) - Mới đây, báo Anh Daily Mail đã đăng tải bài viết về những trái lê được tạo hình em bé, hình Đức Phật đang gây sốt trên thị trường hàng Tết của Việt Nam như một nét kỳ lạ trong văn hóa đón Tết Âm lịch của người phương Đông.

Thứ tư, 27/01/2016 - 01:00

Phim “bom tấn”- “Kong: Skull Island” sẽ quay gì ở Việt Nam?
Phim “bom tấn”- “Kong: Skull Island” sẽ quay gì ở Việt Nam?

(Dân trí) - Thời gian qua, thông tin về việc đoàn làm phim “bom tấn”- “Kong: Skull Island” (tên khác là “Titan - King Kong”) sẽ tiến hành quay phần 2 tại một số danh thắng của Việt Nam đã khiến rất nhiều người háo hức. Đây là lần đầu tiên hãng phim nổi tiếng thế giới thực hiện các cảnh quay ở Việt Nam.

Thứ tư, 27/01/2016 - 11:54

Nữ diễn viên phim 12A và 4H "biến mất" bí ẩn
Nữ diễn viên phim 12A và 4H "biến mất" bí ẩn

Cho đến nay, tung tích, đời tư của Thu Hương - vai lớp trưởng Hằng trong bộ phim “12A và 4H” vẫn là một ẩn số. Hầu hết các bạn diễn đều mất liên lạc và không có thông tin gì về cô.

Thứ tư, 27/01/2016 - 06:00

Xuân Yêu thương đến với bà con kiều bào tại Đức
Xuân Yêu thương đến với bà con kiều bào tại Đức

(Dân trí) - Ngày 26/1, tại Nhà hát Berliner Festspiele ở Thủ đô Berlin, Đại sứ quán Việt Nam tại CHLB Đức đã phối hợp với Cục Hợp tác Quốc tế (Bộ VHTTDL) và Nhà hát Tuổi trẻ tổ chức chương trình nghệ thuật Xuân yêu thương đón mừng xuân Bính Thân và phục vụ bà con kiều bào tại Đức.

Thứ tư, 27/01/2016 - 02:50

Bi kịch gây chấn động giới truyền hình Mỹ lên phim
Bi kịch gây chấn động giới truyền hình Mỹ lên phim

(Dân trí) - Một bộ phim đã vừa được thực hiện để kể lại cuộc đời bi kịch của một nữ biên tập viên truyền hình người Mỹ. Người phụ nữ trẻ trung, xinh đẹp và thành đạt ấy đã tự sát bằng súng khi đang lên sóng truyền hình.

Thứ tư, 27/01/2016 - 02:00

Cần Thơ: Khai mạc sắc xuân miệt vườn
Cần Thơ: Khai mạc sắc xuân miệt vườn

(Dân trí) - Ngày 27/1 chương trình Sắc xuân miệt vườn 2016 đã được khai mạc tại Bảo tàng thành phố Cần Thơ với nhiều hoạt động hấp dẫn đón Tết cổ truyền như: gói bánh tét, làm bánh …

Thứ tư, 27/01/2016 - 01:33

1500 diễn viên sẽ biểu diễn trong dạ hội “Sắt son niềm tin”
1500 diễn viên sẽ biểu diễn trong dạ hội “Sắt son niềm tin”

(Dân trí) - Vào 20h ngày 28/1, dạ hội “Sắt son niềm tin” chào mừng thành công Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng sẽ diễn ra tại Sân Vận động Quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội. Chương trình với thời lượng khoảng 90 phút sẽ được truyền hình trực tiếp trên VTV1.

Thứ tư, 27/01/2016 - 01:10

Sự kết hợp chưa có tiền lệ của nhạc dân tộc, nhạc nhẹ và nhạc giao hưởng
Sự kết hợp chưa có tiền lệ của nhạc dân tộc, nhạc nhẹ và nhạc giao hưởng

Chương trình OSSSO FUSION với chủ đề Khúc Giao Hòa Ngày Xuân sẽ được công diễn vào ngày 29-1 tại Nhà hát Lớn Thành phố Hồ Chí Minh. Đây sẽ là lần đầu tiên khán thính giả yêu nhạc tại Việt Nam sẽ có dịp thưởng thức một chương trình âm nhạc giao hoà Á Âu chưa có tiền lệ, quy tụ nhiều tên tuổi nghệ sĩ và chuyên gia âm nhạc nổi tiếng trong nước và quốc tế.

Thứ tư, 27/01/2016 - 01:00

"Tết sum vầy" - MV ca nhạc trọn vẹn ý nghĩa vào dịp cuối năm
"Tết sum vầy" - MV ca nhạc trọn vẹn ý nghĩa vào dịp cuối năm

​Một câu chuyện cảm động về ước mong sum vầy ngày Tết của những người con xa quê được kể lại trên nền nhạc da diết, thanh âm trong trẻo của bài hát Tết xuân, MV Tết sum vầy thực sự là một món quà ý nghĩa nhân dịp Tết Bính Thân 2016.

Thứ tư, 27/01/2016 - 12:52

ĐÁNG QUAN TÂM
Sự thật đằng sau việc nhiều danh hài mới không thể tham gia Táo Quân
Sự thật đằng sau việc nhiều danh hài mới không thể tham gia Táo Quân

(Dân trí) - Nhiều năm qua Táo Quân luôn cố định với dàn diễn viên quen thuộc khiến nhiều người đặt ra câu hỏi vì sao đạo diễn Đỗ Thanh Hải lại không thay đổi diễn viên? Tại sao lại không mời những “cây” hài nổi tiếng như: Hoài Linh, Hồng Vân, Việt Hương… tham gia để màu sắc Táo Quân không “rặt” Bắc?

Thứ ba, 26/01/2016 - 03:00

Cuộc đời “xuống đáy vực” của diễn viên đóng vai phản diện
Cuộc đời “xuống đáy vực” của diễn viên đóng vai phản diện

(Dân trí) - Để đóng vai phản diện một cách thuyết phục, nhiều khi người diễn viên đã phải trải qua những tăm tối trong cuộc đời thật của chính mình.

Thứ ba, 26/01/2016 - 02:42

Kiên quyết loại bỏ mọi linh vật lạ khỏi di tích Việt trước mùa lễ hội
Kiên quyết loại bỏ mọi linh vật lạ khỏi di tích Việt trước mùa lễ hội

(Dân trí) - Bộ VH,TT&DL vừa có công văn gửi các Sở VH,TT&DL địa phương về việc kiên quyết loại bỏ các linh vật, hiện tượng, biểu tượng có tạo hình ngoại lai khỏi di tích Việt.

Thứ ba, 26/01/2016 - 02:29

Nghệ sỹ Trần Nhượng tổ chức tiệc mừng được phong danh hiệu NSND
Nghệ sỹ Trần Nhượng tổ chức tiệc mừng được phong danh hiệu NSND

(Dân trí) - Vừa qua, nghệ sĩ Trần Nhượng đã tổ chức sinh nhật và mừng danh hiệu NSND. Rất nhiều đồng nghiệp như: Công Dũng, Hiệp gà, Việt Anh, Bình Trọng, Duy Khoa đến chúc mừng ông.

Thứ ba, 26/01/2016 - 02:28

Bị khởi tố vì làm… “gãy râu” Pha-ra-ông
Bị khởi tố vì làm… “gãy râu” Pha-ra-ông

(Dân trí) - Chiếc mặt nạ bằng vàng ròng huyền thoại của Pha-ra-ông Ai Cập Tutankhamun đã phải chịu những tổn hại không thể sửa chữa được. Giờ đây, những người gây ra sự tổn hại đó sẽ phải chịu sự truy tố của pháp luật.

Thứ ba, 26/01/2016 - 12:30

Văn công tỉnh lẻ - buồn tẻ phận đời
Văn công tỉnh lẻ - buồn tẻ phận đời

Đoàn Văn công Tây Ninh không biểu diễn ở một nhà hát cố định. Họ chủ yếu lưu diễn ở các xã, huyện vùng sâu vùng xa, thực hiện những suất diễn phục vụ bà con nghèo. Đời nghệ sĩ phong trần, sương gió lang bạt, nhiều cái khổ, thế mà cũng có những điều thú vị.

Thứ ba, 26/01/2016 - 10:08

Dựng 100 lều bạt cạnh Văn Miếu để phục vụ Hội chữ Xuân Bính Thân
Dựng 100 lều bạt cạnh Văn Miếu để phục vụ Hội chữ Xuân Bính Thân

(Dân trí) - Xin chữ và cho chữ ngày xuân là một nét văn hoá mang tính truyền thống của đất Thăng Long – Hà Nội và nhiều địa phương trên cả nước. Năm nay, Hội chữ Xuân Bính Thân 2016 sẽ diễn ra từ ngày 2/2 đến 15/2 tại Hồ Văn, Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội.

Thứ ba, 26/01/2016 - 09:03

Cục Xuất bản, In và Phát hành cung cấp dịch vụ công trực tuyến
Cục Xuất bản, In và Phát hành cung cấp dịch vụ công trực tuyến

(Dân trí) - Từ ngày 11/01/2016, Cục Xuất bản, In và Phát hành - Bộ Thông tin và Truyền thông thực hiện đăng tải các thông tin và cung cấp một số dịch vụ công trực tuyến trên cổng thông tin điện tử của Cục Xuất bản, In và Phát hành (địa chỉ: https://ppdvn.gov.vn ).

Thứ ba, 26/01/2016 - 09:00

Tài tử Lee Byung Hun sẽ trao giải tại Oscar 2016
Tài tử Lee Byung Hun sẽ trao giải tại Oscar 2016

(Dân trí) - Nam tài tử Hàn Quốc - Lee Byung Hun - sẽ vinh dự là gương mặt đầu tiên của điện ảnh Hàn xuất hiện trên sân khấu của lễ trao giải Oscar vào ngày 28/2 tới đây. Thông tin này vừa được nhiều tờ tin tức uy tín của Hàn Quốc đồng loạt đưa ra.

Thứ ba, 26/01/2016 - 08:57

Phim về lần hẹn hò đầu tiên của vợ chồng Obama gây sốt
Phim về lần hẹn hò đầu tiên của vợ chồng Obama gây sốt

(Dân trí) - Bộ phim"Southside With You” kể về ngày hẹn hò đầu tiên của vợ chồng Tổng thống Mỹ Barack Obama đang gây sốt sau khi ra mắt hôm qua 24/1 tại Liên hoan phim Sundance (Mỹ).

Thứ hai, 25/01/2016 - 10:18

Một năm thất thoát bản quyền trong lĩnh vực biểu diễn
Một năm thất thoát bản quyền trong lĩnh vực biểu diễn

Theo Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) chi nhánh phía Nam, tổng số hợp đồng mà VCPMC phía Nam đã ký trong năm 2015 là 3.171 hợp đồng, tương ứng với số tiền đã thu là hơn 44,688 tỉ đồng, vượt 7% so với chỉ tiêu và tăng 12,7% so với năm 2014. Tuy nhiên, điều đáng nói là nhiều lĩnh vực trước đây đạt doanh thu cao lại bị thất thoát về tác quyền, điển hình là lĩnh vực biểu diễn giảm 35%.

Thứ hai, 25/01/2016 - 08:43

Đổi đời nhờ một lần được người nổi tiếng… khen xinh
Đổi đời nhờ một lần được người nổi tiếng… khen xinh

(Dân trí) - Sau một lần được người nổi tiếng… khen xinh, cô gái vô đanh bỗng được sống trong một cuộc đời “đẹp như cổ tích”.

Thứ hai, 25/01/2016 - 03:48