Vài nét về dân ca của người Thái ở Nghệ An

Dân trí Khác với đồng bào Thái ở các vùng miền núi phía Bắc, người Thái ở Nghệ An có tới 4 nhóm địa phương khác nhau, đó là Thái Hàng Tổng, Thái Tày Mười, Thái Mán Thanh và Thái Tày Khăng.

Các nhóm sống tập trung ở các huyện Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Quế Phong. Riêng người Thái Mán Thanh sống ở các huyện Anh Sơn, Con Cuông, Tương Dương, còn người Thái Tày Khăng chỉ sống ở 2 huyện Kỳ Sơn và Tương Dương.

Chính những đặc điểm này đã làm cho người Thái ở Nghệ An có nền văn hóa phong phú đa dạng. Và người Thái ở Nghệ An có các làn điệu: Nhuôn, Xuối, Lăm, Khắp.

“Nhuôn” là một điệu hát rất phổ biến của người Thái. Đồng bào thường hát mỗi khi có cuộc vui, uồng rượu cần. “Nhuôn” có 2 loại “Nhuôn cu mún” và “Nhuôn tọ bẹ” để hát đối đáp, giao duyên. Nhạc điệu “Nhuôn” rõ ràng, sôi nổi. Vì vậy các thầy mo hay dùng để gọi vía, đuổi ma. Nhất là khi có tổ chức các lễ hội dân gian như lễ hội “Xăng khan”, hội “Ký xa”, hội “Hấp quái”.
 
Hát lăm - thổi khèn bè.
Hát lăm - thổi khèn bè.

“Xuối” là điệu hát ngâm vịnh phổ biến trong các nhóm người Thái ở Nghệ An, nhất là trong lớp trẻ ở các nhóm hàng Tổng, Tày Mười. Khi hát “Xuối” thường có sáo đệm theo. “Xuối” cũng có nhiều loại như "Xuối hàu lần hầu khẩn" một điệu hát có người kể chuyện giống như hát ví của người Kinh.

Điệu này cũng thường được hát ở các cuộc vui, có đông người tham gia. Trai, gái chia thành 2 phe hát đối đáp thi tài với nhau, có khi kéo dài suốt đêm vẫn không hết chuyện. “Xuối chà làng” là điệu hát ứng tác để kể chuyện cho nhiều người nghe theo kiểu văn chầu như độc tấu, ngâm thơ ở miền xuôi.

Điệu “xuối pay hày”vui nhộn, hồ hởi làm cho mọi người quên đi mệt nhọc khi lao động. Đặc biệt đồng bào còn có điệu “Xăng xáo” là một điệu hát giàu chất trữ tình, nhạc điệu du dương, man mác, thiết tha. Các chàng trai hay cô gái thường thổ lộ tâm tình cho nhau bằng điệu nhạc này.

“Lăm” lại là một điệu hát luôn luôn có khèn đệm theo. Nếu không có người đệm khèn thì người “lăm” phải hát thưa trước vài lời để nói rõ lý do vì sao phải hát chay. “Lăm” cũng có hai loại: “Lăm tền còn” và “Lăm đớt đời”. “Lăm tền còn” phải vừa hát vừa đi nhảy theo nhịp điệu của người thổi khèn. Ngược lại “Lăm đớt đời” là lối hát thong thả khoan thai, tùy hứng và khèn đệm theo cũng phải thổi theo cảm hứng của người “lăm”. Thông thường khi tâm trạng vui thì người ta “lăm” theo điệu “tền còn”, khi buồn người ta lại “lăm” theo điệu “đớt đời”. Riêng người Thái Tày Khăng còn phổ biến điệu “Lăm Lào”.

“Khắp” là điệu hát phổ thông của đồng bào Thái Mán Thanh. Khắp có “Khắp xứ ”, Khắp ối”, “Khắp ọt èo”, “Khắp phá ái”... Khắp xứ là điệu hát kể chuyện vui. Nhạc điệu của “Khắp xứ” êm đềm, tha thiết, mượt mà làm cho người nghe phai xao xuyến.
 
“Khắp xứ” thường được hát trong khung cảnh tĩnh lặng, nhớ nhung, lưu luyến nhau của những cặp nam nữ. “Khắp ọt èo” lại là điệu hát tình ca dành riêng cho thanh niên thổ lộ tâm tình với nhau. Người Thái Mán Thanh lại hát điệu “Khắp ối” mỗi khi đi rừng làm việc một mình.
 
Còn khi người ta uống rượu say, muốn dừng lại họ lại hát điệu “Khắp phá ái” để xin mọi người đừng bắt mình uống nữa...
 
Nguyễn Mai - Nguyễn Duy
MỚI NHẤT
Hình ảnh rùng mình về danh thắng một thời của Trung Quốc
Hình ảnh rùng mình về danh thắng một thời của Trung Quốc

(Dân trí) - Bãi biển ở thành phố Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc từng được ví như Hawaii của phương Đông. Tuy vậy, hiện nay bãi biển này đã bị ô nhiễm tới mức biến thành... đầm lầy.

Thứ sáu, 05/07/2013 - 02:01

Ngôi nhà cổ của quan Bát phẩm triều Nguyễn đẹp nhất Việt Nam
Ngôi nhà cổ của quan Bát phẩm triều Nguyễn đẹp nhất Việt Nam

(Dân trí)– Với những nét trạm trổ tinh xảo cùng tuổi đời trên 200 năm, ngôi nhà của vị quan hàng Bát phẩm triều Nguyễn được UNESCO công nhận là một trong mười ngôi nhà cổ dân gian đẹp nhất Việt Nam.

Thứ sáu, 05/07/2013 - 09:45

Phát hiện bộ hài cốt người Saxon thời Trung Cổ
Phát hiện bộ hài cốt người Saxon thời Trung Cổ

(Dân trí) - Mới đây một bộ hài cốt người Saxon thời Trung cổ được cho là của một vị vua hoặc một vị giám mục đã được tìm thấy tại lâu đài Lincoln, Anh.

Thứ sáu, 05/07/2013 - 09:30

Nhà hàng Việt Nam được đánh giá cao tại giải Kiến trúc Quốc tế
Nhà hàng Việt Nam được đánh giá cao tại giải Kiến trúc Quốc tế

(Dân trí) - Hiện tại, các công trình kiến trúc đương đại nổi bật trên thế giới đang gấp rút nộp hồ sơ gửi về dự tranh Giải thưởng Liên hoan Kiến trúc Quốc tế 2013, Việt Nam có một công trình tham gia tranh giải và được đánh giá là ứng viên tiềm năng.

Thứ sáu, 05/07/2013 - 09:01

Thác nước "khủng" nhất châu Âu
Thác nước "khủng" nhất châu Âu

(Dân trí) - Thác nước Dettifoss nằm ở vườn Quốc gia Vatnajökull ở miền Đông Bắc Iceland, được biết đến như là một thác nước mạnh nhất ở châu Âu.

Thứ sáu, 05/07/2013 - 01:49

Danh họa Michelangelo từng sống chung với người chết
Danh họa Michelangelo từng sống chung với người chết

(Dân trí) - Danh họa người Ý Michelangelo từng bị chính quyền thành phố Florence căm ghét tới mức muốn lấy mạng của ông. Để thoát khỏi tình cảnh hiểm nghèo, Michelangelo buộc phải chui xuống hầm mộ sống trong 3 tháng để bảo toàn tính mạng.

Thứ năm, 04/07/2013 - 08:09

Bộ ảnh khỏa thân cuối cùng của Marilyn Monroe
Bộ ảnh khỏa thân cuối cùng của Marilyn Monroe

(Dân trí)- Trong bộ ảnh cuối cùng, Marilyn Monroe vẫn xuất hiện với tất cả vẻ xinh đẹp, quyến rũ. Không ai có thể ngờ, chỉ vài tháng sau cô sẽ vĩnh viễn từ giã cuộc đời.

Thứ năm, 04/07/2013 - 02:44

Nghệ sỹ Việt "hoang mang" trước trò hai mặt của Facebook
Nghệ sỹ Việt "hoang mang" trước trò hai mặt của Facebook

(Dân trí)- Facebook không chỉ là nơi quảng cáo, PR hình ảnh miễn phí, không chỉ là nơi phát ngôn “câu” Like, không chỉ là nơi để nghệ sỹ cạnh khóe, nói xấu đồng nghiệp, còn là nơi họ có thể bị xúc phạm, bêu riếu bất cứ lúc nào.

Thứ năm, 04/07/2013 - 02:40

Bộ phim "đắt đỏ" nhất lịch sử điện ảnh tái xuất
Bộ phim "đắt đỏ" nhất lịch sử điện ảnh tái xuất

(Dân trí) - 50 năm sau khi bộ phim “Cleopatra” (1963) ra mắt, Hollywood một lần nữa công chiếu lại bộ phim đắt giá nhất trong lịch sử điện ảnh với tổng chi phí đầu tư lên tới 300 triệu đô la (tương đương 6.372 tỉ VND).

Thứ năm, 04/07/2013 - 02:11

Bút tích vua chúa ở hang động kỳ bí
Bút tích vua chúa ở hang động kỳ bí

(Dân trí) – Động Hồ Công tọa lạc trên núi Vân Đài (xã Vĩnh Ninh- Vĩnh Lộc), là một trong những động đẹp nhất Việt Nam. Nơi đây đã lưu lại những bút tích của nhiều vị danh sĩ Việt Nam, đặc biệt là của vua Lê Thánh Tông, chúa Trịnh Sâm...

Thứ năm, 04/07/2013 - 10:37

Truyền hình Mỹ ám ảnh với những kẻ giết người hàng loạt
Truyền hình Mỹ ám ảnh với những kẻ giết người hàng loạt

(Dân trí) - Hiện tại, truyền hình Mỹ có 20 chương trình làm về đề tài tội phạm, trong đó nhân vật chính là những kẻ giết người hàng loạt. Trong một số vụ án có thật, kẻ sát nhân đã thú nhận rằng kế hoạch của chúng bắt đầu từ chính những chương trình truyền hình.

Thứ năm, 04/07/2013 - 09:06

Chuyện về những phóng viên ảnh nổi tiếng mọi thời đại
Chuyện về những phóng viên ảnh nổi tiếng mọi thời đại

(Dân trí) - Có những phóng viên ảnh không ngần ngại mạo hiểm tính mạng để đem đến cho độc giả hình ảnh chân thực nhất về những sự kiện mà họ là một trong số ít người chứng kiến. Nhiều phóng viên ảnh nổi tiếng thế giới đã có kỷ niệm sâu sắc với Việt Nam...

Thứ năm, 04/07/2013 - 01:49

ĐÁNG QUAN TÂM
 “Người ăn chay quyến rũ nhất” của Mỹ thú nhận ăn... thịt gà
“Người ăn chay quyến rũ nhất” của Mỹ thú nhận ăn... thịt gà

(Dân trí) - Hiệp hội bảo vệ động vật Mỹ (PETA) vừa vinh danh cặp đôi diễn viên Kristen Bell và Dax Shepard là “Những người ăn chay quyến rũ nhất”. Tuy vậy, ngay sau đó, Dax Shepard đã lên tiếng từ chối nhận giải bởi thực tế, anh vẫn ăn... thịt gà.

Thứ tư, 03/07/2013 - 02:20

Hát một ca khúc, Jennifer Lopez nhận thù lao 32 tỉ đồng
Hát một ca khúc, Jennifer Lopez nhận thù lao 32 tỉ đồng

(Dân trí) - Nữ ca sĩ người Mỹ Jennifer Lopez chỉ cần hát một bài chúc mừng sinh nhật trong một buổi tiệc dành cho Tổng thống Turkmenistan đã được trả thù lao 1,5 triệu đô la (tương đương gần 32 tỉ VND).

Thứ tư, 03/07/2013 - 11:08

Ảnh khỏa thân kiểu mới
Ảnh khỏa thân kiểu mới

Với cách trình bày khéo léo, triển lãm Autopsy of Days đang diễn ra tại viện Goethe Hà Nội (kéo dài đến 21/7) công bố được một số tác phẩm ảnh khỏa thân. Khỏa thân của “nhiếp ảnh mới” có gì khác ảnh khỏa thân thông thường?

Thứ tư, 03/07/2013 - 10:38

8 vụ trộm tranh nổi tiếng táo bạo
8 vụ trộm tranh nổi tiếng táo bạo

(Dân trí)- Bị hấp dẫn bởi vẻ đẹp và giá trị lên tới hàng triệu đô la, nhiều kẻ trộm đã liều lĩnh tấn công vào các tòa lâu đài và bảo tàng lấy đi những tác phẩm đắt giá.

Thứ tư, 03/07/2013 - 09:41

Phát hiện đồ gốm quý hiếm thời Trần - Lê
Phát hiện đồ gốm quý hiếm thời Trần - Lê

(Dân trí)- Sáng ngày 3/7, thông tin từ Bảo tàng Hà Tĩnh cho biết, nhóm cán bộ của bảo tàng vừa phát hiện một số bộ sưu tập cổ vật bằng chất liệu gốm sứ cổ thời Trần – Lê có niên đại thế kỷ XIV - XV tại địa bàn huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh).

Thứ tư, 03/07/2013 - 08:46

Tìm thấy hàng trăm bộ hài cốt "cất giữ" bí mật thời Angkor
Tìm thấy hàng trăm bộ hài cốt "cất giữ" bí mật thời Angkor

(Dân trí) - Mới đây hơn một trăm bộ tiểu chum và hàng chục cỗ quan tài trên một mỏm đá nằm sâu trong khu rừng rậm Campuchia đã được phát hiện. Các bộ hài cốt đã nằm ở đó hàng thế kỷ và cất giấu rất nhiều bí mật thời đại Angkor.

Thứ tư, 03/07/2013 - 08:44

Trùng tu miếu Âm hồn Huế tưởng niệm đồng bào tử nạn
Trùng tu miếu Âm hồn Huế tưởng niệm đồng bào tử nạn

(Dân trí) - Ngôi miếu Âm hồn (đường Mai Thúc Loan giao Lê Thánh Tôn, TP Huế) tưởng niệm ngày “thất thủ kinh đô” 5/7/1885 (23 tháng 5 âm lịch) vừa được trùng tu và khánh thành đúng vào ngày “giỗ lớn” của toàn thể người dân Cố Đô.

Thứ tư, 03/07/2013 - 01:47

Michael Jackson - một tượng đài phong cách
Michael Jackson - một tượng đài phong cách

(Dân trí) - Khán giả vốn quen với danh xưng ông vua nhạc pop của Michael Jackson. Mới đây, trong cuốn sách viết về những bộ phục trang biểu diễn của Jackson, ông còn được tôn vinh là ông vua phong cách.

Thứ ba, 02/07/2013 - 03:06

Nghệ sĩ và cuộc sống sau tấm màn nhung
Nghệ sĩ và cuộc sống sau tấm màn nhung

(Dân trí) - Nhắc đến nghệ sĩ, người ta thường nghĩ ngay tới nhà lầu xe hơi, cuộc sống giàu sang nhung lụa. Nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, rất nhiều nghệ sĩ chật vật sống qua ngày, đặc biệt là các nghệ sĩ cải lương.

Thứ ba, 02/07/2013 - 09:57

Ngắm những bộ trang phục cổ Việt Nam
Ngắm những bộ trang phục cổ Việt Nam

Nhà nghiên cứu trẻ Trần Quang Đức đã dành thời gian hơn 3 năm để nghiên cứu chuyên sâu về trang phục cổ Việt Nam trong giai đoạn từ thế kỷ X- thế kỷ XIX và hoàn thành cuốn sách Ngàn năm áo mũ.

Thứ ba, 02/07/2013 - 09:35

Ngã từ độ cao 15m, nữ diễn viên xiếc tử nạn
Ngã từ độ cao 15m, nữ diễn viên xiếc tử nạn

(Dân trí) - Nữ diễn viên xiếc nhào lộn người Pháp Sarah Guyard-Guillot của đoàn xiếc Cirque du Soleil đã tử nạn khi ngã từ độ cao 15m trong quá trình biểu diễn tại nhà hát MGM Grand, thành phố Las Vegas, Mỹ.

Thứ ba, 02/07/2013 - 08:52

Chiếc áo lá
Chiếc áo lá

(Dân trí) - Một ngày, tôi giật mình khi bắt gặp đứa con gái nhỏ của mình để hở cả một khoảng lưng khi ngồi sau xe bố. Con bé đang vi phạm nội quy nhà trường như tôi ngày xưa…

Thứ ba, 02/07/2013 - 08:25